home | Inloggen
Aantal schrijvers: 537 | Aantal boeken:

15559

Vertommen, Karel

KAREL VERTOMMEN

Kontich, 25 januari 1907 – Antwerpen, 27 juli 1991

Dichter, vertaler, bloemlezer (van middeleeuwse balladen en liederen) en leraar.
Volgde aanvankelijk priesteropleiding.

Hij behoorde tot de generatie van Filip de Pillecijn, Ernest van der Hallen, Anton van de Velde, Dirk Vansina, Victor Leemans en Ferdinand Vercnocke, die allen Rooms en Vlaams(verbonden) geïnspireerd waren.
Hij was redactielid van VOLK (1935-1941), was medestichter en redacteur van Jong-Kultuurleven (1955-1960) en liet onder zijn leiding 36 bloemlezingen (ruim 3.300 blz.!) verschijnen in de reeks Keurbladzijden uit de Nederlandse Letterkunde. bij Pro Arte te Diest (1944-1948).
Behalve vertalingen en teksten voor hoorwerken, publiceerde hij ook kritisch werk en esaays (o a over Ernest Van der Hallen).
Zijn dichtwerk, verschenen tussen 1934 en 1967, omvat acht bundels. Zijn bundels werden driemaal gebundeld: In 1957 ter gelegenheid van zijn 60ste verjaardag (Balladen en gedichten); in 1969 als nr 67 in de reeks ‘Poëtisch Erfdeel der Nederlanden’ (Soms wuift een hand…) en in 1982 onder de titel ‘Verzamelde gedichten’ in de reeks De Gulden Veder bij Orion-Colibrant.

 

BIOGRAFIE

25 januari 1907: Geboren te Kontich als Karel Jozef Vertommen.

Na er de plaatselijke gemeenteschool doorlopen te hebben, studeerde hij aan beide seminaries te Mechelen.

1931: Schrijft zich in aan de Leuvense Katholieke Universiteit als student in de Wijsbegeerte en Letteren, Germaanse filologie.

1934: Nog tijdens zijn studententijd bundelde hij  een eerste reeks gedichten onder de titel Neuriën.

1935: Behaalde te Leuven het licentiaat in de Wijsbegeerte en Letteren, Germaanse filologie. Zijn licentiaatsverhandeling handelde over: ‘Gemeenschapskunst en het programmatisch streven der naoorlogse katholieke Jongeren’.

  • Het onderwerp beklemtoont meteen de twee polen die bij zijn hele werk en leven de belangstelling zullen houden: enerzijds de gemeenschapskunst dat alles omvat wat een gemeenschap (volk) aan culturele en artistieke erfgoederen bezit, en anderzijds de jongeren, meer bepaald de katholieke jongeren, kunstenaars (vooral de dichters) van zijn en de hem onmiddellijk voorgaande generatie en wat zij aan de gemeenschapskunst bijdroegen of hadden bijgedragen.
  • Dat het niet louter een passieve aandacht betrof, maar een daadwerkelijke activiteit, uitte zich o m in het regisseren van eigentijdse toneelstukken als ‘Tijl’ en ‘Christoffel’ van Anton Van de Velde, ‘De duivelsschuur‘ van Constant Lindemans, ‘De gehangene met de koorde‘ van Henri Ghéon e a voor amateur toneelgezelschappen uit kerkelijke kringen.

Was tot 1939 leraar aan het atheneum te Chimay

1935-1941: Behoorde tot de redactieleiding van Volk (1935-1941), een tijdschrift met nationalistische, maar niet expliciet racistische trekken.

  • Bij het verschijnen in 1935 is de redactie samengesteld uit Filip de Pillecyn, Ernest van der Hallen, Anton van de Velde, Dirk Vansina. Karel Vertommen is van meetaf een vaste medewerker en treedt in 1936 tot de redactie toe samen met Victor Leemans. In 1939 komt Ferdinand Vercnocke daar nog bij.
  • Hij neemt de rubriek ‘Dietsche dichtkunst’ van Dirk Vansina over en zal in 1937 Ernest Van der Hallen als redactiesecretaris vervangen wanneer deze een lange reis maakt doorheen Noord Afrika.
  • In het novembernummer van 1940 (5de Nr 1) wordt door de redactie medegedeeld dat er een akkoord is tussen ‘Volk’ en ‘Dietbrand’. Hierop neemt Victor Leemans ontslag uit de redactieraad en treden Wies Moens en Felix Timmermans tot de redactie toe.
  • Het beheer, tot dan gevestigd bij de drukkerij N.V. Vonksteen, Langemark, verhuist naar Diest met Jos Philippen, Uitgeverij ‘Pro arte.
  • Begin 1941 werd een vertegenwoordiger van de redactie ontboden op een grootse vergadering van de Propaganda-Staffel van de Duitsers. Er werd bekendgemaakt dat al de tijdschriften moesten worden samengebracht onder één algemeen tijdschrift o.l.v. de Duitse Propagandastaffel. In dit nieuwe tijdschrift zou er geen sprake meer zijn van een Grootnederlandse gedachte; ‘Volk’ weigerde mee te werken. (Bron: Licentiaatsverhandeling van Marie Marthe Deraedt, promotor Dr. J. Aerts, K.U.L., 1972)

1937: Drie jaar na zij eersteling publiceert Karel Vertommen zijn tweede verzenbundel Peillood

1939: Verschijnt Brood, een bundel balladen waaronder het gekende Galgelied (zie smaakmaker)

1940-1943: Leraar aan het atheneum te Berchem.

1943: Lid van de door Bert Peleman opgerichte Kunstenaarsgroep De Meyvisch

1944: Verschenen verzen van hem in de uitgesproken nationaal-socialistische bloemlezing Gelaat der dichters. Een keuze uit de hedendaagsche revolutionaire poëzie in Noord- en Zuid-Nederland . Deze publicatie bloemleest werk van dichters die de denkrichting  van het nationaal socialisme en hun politieke leiders zeer genegen zijn en toejuichen.

1944: De bundel Uut herten vri.

In de repressietijd (1944 en daarna) was hij actief betrokken bij De barmhartige Samaritaan, een groep van Vlamingen rond pater Stracke, die zich inspande om de grootste nood te lenigen van gezinnen waarvan de vader geïnterneerd was.

1944-1948: Als adviseur bij de uitgeverij Pro Arte te Diest verschenen onder zijn leiding 36 bloemlezingen (ruim 3.300 blz.!) in de reeks Keurbladzijden uit de Nederlandse Letterkunde.

  • Zelf schreef hij er vier van, nl. Het Wereldlijk en Geestelijk Lied in de Middeleeuwen (1941); Jacob van Maerlant (1944); Legenden en Exempelen (1947) en Ernest Van der Hallen (1948).

1948-1952: Redactiesecretaris van ‘De Vlaamse Linie’.

1952 tot 1963: Leraar aan het St-Jan Berchmanscollege te Antwerpen.

1953-1955: Karel Vertommen zat ook enige tijd aan de ‘Tafelronde’ met Paul de Vree Ivo Michiels en Frank Liedel. Toen hij zich echter realiseerde, dat hij zich nooit met de evoluerende literaire inzichten naar het experimentele toe zou kunnen verzoenen, verliet hij de redactie.

1954: Publicatie van de bundel Vluchtig schoon.

1955-1960: Medestichter en redacteur van het katholieke tijdschrift  Jong-Kultuurleven.

1957:Vluchtig schoon’ (1954) werd bekroond met de ‘Provinciale Poëzieprijs’ als beste dichtbundel voor de periode 1954-1956.

1957: Bij zijn 50ste verjaardag bereikte ons een eerste bloemlezing uit zijn werk ‘Balladen en gedichten’, met een keuze gedichten uit de bundels: Neuriën; Peillood; Brood; Uut herten vri; Het veer; Vluchtig schoon

1967: Pas 10 jaar later publiceert hij zijn zevende bundel Diapositieven.

1969: Een tweede bloemlezing uit zijn werk verscheen in het ‘Poëtisch Erfdeel der Nederlanden’ (Hasselt, Heideland,) onder de titel Soms wuift een hand

1982: De Verzamelde gedichten werden uitgegeven, ter gelegenheid van zijn 75ste verjaardag, bij Orion-Colibrant, Beveren, met een ‘Ten geleide’ van Anton van Wilderode.

27 juli 1991: Overleden te Antwerpen.

Epiloog

  • Karel Vertommen ligt begraven op begraafplaats Schoonselhof (perk 25-Ab) te Antwerpen.
  • Vertommen vertaalde ook werk uit het Noors, Duits en Engels; hij maakte teksten bij muziek van Renaat Veremans, Lodewijk De Vocht, Gaston Feremans en Otto Rosenberger…

 

BEKRONINGEN

  • 1939:  Prijs voor beste poëziemanuscript 1939 van Provincie Antwerpen voor Brood.
  • 1957: Provinciale Poëzieprijs voor beste dichtbundel voor de periode 1954-1956 voor Vluchtig schoon.

 

MEER OVER KAREL VERTOMMEN

  • Juliaan Haest , De dichter Karel Vertommen. Monografie (Westerlo, Saeftinge, 1973).

 

GERAADPLEEGDE BRONNEN

 

SMAAKMAKER

Het galgelied

Er stonden drie galgen op ‘t galgenveld,
de kraaien hebben het voortverteld.
 
En stom blauwden winterse bossen rondom,
zij kaatsten ‘t gekrijs van de kraaien weerom.
 
Het volk stond zwijgzaam opeengehoopt:
drie mannen moesten opgeknoopt.
 
Drie rechters lazen het vonnis voor:
de bossen bauwden het na in koor.
 
Eén had in eigen macht geloofd,
hij moest het bekopen met zijn hoofd.
 
Eén had gehoopt op een nieuwe tijd,
dat was voor het heden een scherp verwijt.
 
Eén had de waarheid te zeer bemind,
daarvoor ging hij bengelen in de wind.
 
De kraaien krijsten: kwaad is kwaad.
De bossen echoden: haat is haat.
 
De kring van het volk werd enger en enger.
‘t Gelaat van de rechters werd strenger en strenger…
 
Maar toen die koord in de hoogte ging,
In elke lus een rechter hing.
 
Het volk stond zwijgzaam opeengehoopt,
Drie rechters werden opgeknoopt.
 
Eén had zijn eigen volk verraden.
Eén had zijn geldkist volgeladen.
 
Eén had de macht om haarzelf bemind.
Drie rechters bengelden in de wind.
 
De kraaien krijsten: kwaad is kwaad.
De bossen echoden: inderdaad.

 

Uit: Brood (1939)

Nota: De kleinkunstgroep De Vaganten (LP De Vaganten van 1974 ) brachten deze tekst op muziek van Paul Heyninck Dit lied kan je beluisteren op de Jukebox – 3de site

 

BIBLIOGRAFIE

Woordje vooraf

De bibliografie valt uiteen in drie delen

  • Een eerste deel bevat zijn poëzie
  • Het tweede deel omvat de vertalingen
  • Het derde deel bevat de ‘Keurbladzijden uit de Nederlandsche letterkunde’ bij de uitgeverij Pro Arte te Diest.

De gegevens van deze bibliografie werden onder meer nagekeken bij

  • Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience – Antwerpen.
  • Koninklijke Bibliotheek van België – Brussel / Bibliothèque Royale de Belgique – Bruxelles
  • Piet Devos: Van reuzen tot dwergen. Bibliografie – Vlaamse schrijvers in de 20ste eeuw – Eerste drukken. Kortrijk, eigen beheer 2007
  • POËZIECENTRUM vzw- Gent

Om de foto’s uit de fotogalerij te vergroten, klikt u op de foto.

Chronologisch overzicht

1. Oorspronkelijke werk

Jaar Titel Fotogalerij Uitgeverij 1ste druk
1934 Neuriën. (poëzie) Tongerlo:  S.M. Uitgeverij St.-Norbertus Boekhandel, -47p.
Afmetingen: 19.80 x 15.80 (ingenaaid)
1937 Peillood. (poëzie)
Deeltitels: Peillood; Rad van avontuur; De verloren zoon; Vroeg en ver.
Lier: Uitgeverij De Garve. -45p.
Afmetingen: 24.50 x 16 (ingenaaid )
Colofon: Van deze bundel werden 350 exemplaren gedrukt, met de Egmont-letter, op vergé-papier; bij “DE GARVE”

 

1939 Brood. Verzen (poëzie)
Geïllustreerd door Broeder Max.
Prijs voor beste poëziemanuscript 1939 van Provincie Antwerpen, à 1250 frank.
Hierin komt de ballade Het galgelied voor.
Utrecht: Uitgeverij Het Spectrum. -31p.
Reeks: De bongerd-reeks.
Afmetingen: 19 x 11 (ingenaaid)

 

 

1944 Uut den herte vri. Balladen en zangen. (poëzie)
Deeltitels: Als ‘t haardvuur gloeit; Als wolken drijven
Deze tweede bestaat uit 200 exemplaren genummerd van 301 tot 500
Brugge: [s.n.], Uitg. Wiek Op, -56p.
Afmetingen: 23.50 x 15.50 (ingenaaid – kartonnen kaft)
Colophon: Deze bundel Balladen en Zangen werd in het vroege voorjaar van 1944, voor de uitgeverij “Wiek Op” gezet uit de Egmont van S.H. de Roos en gedrukt op houtvrij papier op de persen van de drukkerij Walleyn te Brugge.
Gedrukt in een oplage van 300 ex.
Druk: Walleyndruk, Brugge. Prijs: 58 fr
Toelating P.A. nr 8258

 

1948 Het veer. (poëzie)
Tekeningen door Jan Wouters.
 
Antwerpen: Uitg. Van Maerlant, -[16]p.
Afmetingen: 16.40 x 17 (ingenaaid)
Colofon: Deze gedichten van Karel Vertommen werden met de hand gezet uit Antiek en uitgegeven door de uitgeverij Van Maerlant, te Antwerpen, in de maand Augustus van het jaar 1948.
De oorspronkelijke oplage werd beperkt tot 26 exemplaren, gemerkt van A tot Z, en niet in de handel gebracht, en 300 exemplaren genummerd van 1 tot 300.

 

1954 Vluchtig schoon. (poëzie)
Deeltitels: Vluchtig schoon; In balladentoon; Eeuwigdurende kalender; Van leven en dood
Omslagvignet naar tekening van Albert Servaes

 

 

Antwerpen: Uitg. Die Poorte.
Afmetingen: 22.50 x 14.50 (ingenaaid – zacht kartonnen kaft met flappen)
Colophon: Deze dichtbundel werd in de zomer negentien honderd vier en vijftig gezet uit de Baskerville en gedrukt op de persen van Drukkerij Die Poorte te Antwerpen. De oplage bedraagt 220 exemplaren, genummerd van 1 tot 220.
Dit is nummer .

 

1957 Balladen en gedichten (bloemlezing)
Uitgegeven t.g.v. de 50ste verjaardag van de dichter.
Bevat gedichten uit de bundels: Neuriën; Peillood; Brood; Uut herten vri; Het veer; Vluchtig schoon
Antwerpen: t Groeit /Bilthoven : H. Nelissen. -155p.
Afmetingen: 21 x 13.50 (ingenaaid )
Colophon: Deze verzamelbundel verscheen in de maand januari negentienhonderd zeven en vijftig op de vijftigste verjaardag van de dichter. De uitgave werd verzorgd door ’t Groeit te Antwerpen en H. Nelissen te Bilthoven. Het boek werd gezet uit de 12-punts Garamontletter.
De oplage bedraagt vijfhonderd exemplaren. Vijftig exemplaren, genummerd van 1 tot 50 en gesigneerd door de dichter werden gedrukt op gevergeerd original King’s Mill – papier.
Drukkerij Sanderus Oudenaarde

 

 

1965 Voetlicht. Scenische beelden. Herk-de-Stad : Drukk.-Uitgeverij Brems. -95p
1967 Diapositieven. (poëzie)
Deeltitels: Van mensen …; … en seizoenen; Legende van amelberga
Blankenberge: Uitg. Saeftinge. -35p.
Afmetingen: 21.80 x 15 (ingenaaid – harde kartonnen kaft)
Colofon: De bundel ‘DIAPOSITIEVEN’ gezet in de Garamont letter en gedrukt op de persen van Drukkerij Sanderus p.v.b.a. te Oudenaarde, verscheen bij Uitgeverij Saeftinge p.v.b.a. te Blankenberge in januari 1967 als een huldeblijk vanwege de Vereniging en het letterkundig tijdschrift TREFPUNT aan de dichter op zijn zestigste verjaardag.

 

1968 Ernest van der Hallen. Bezieler van de jeugd. (monografie)
Omslag en illustraties: Frank-Ivo Van Damme
Vertommen 9 Blankenberge : Saeftinge. -32p.
Reeks: Galerij der Vlaamse groten ; nr. 7
Afmetingen: 19.50 x 12.50 (ingenaaid)
1969 Soms wuift een hand. (bloemlezing)
Deeltitels: In balladentoon; In profiel; Seizoenenboek
Hasselt: Uitgeverij Heideland. -79p.
Reeks: Poëtisch Erfdeel der Nederlanden nr 67
1982 Verzamelde gedichten.
Met een Ten geleide van Anton van Wilderode.
Het omslag werd ontworpen door Johan Mahieu.
Bevat: 11 gedichten uit ‘Neuriën’ (1934), 10 uit ‘Peillood’ (1937), 15 uit ‘Brood’ (1939), 17 uit ‘Uut herten vri’ (1944), 12 uit ‘Het Veer’ (1948), 23 uit ‘Vluchtig schoon’ (1954), 13 uit ‘Diapositieven’ (1967), gevolgd door 27 totnogtoe ongebundelde gedichten, gegroepeerd onder ‘Dovenetel’; in totaal dus 137 gedichten.
 Vertommen 9 Beveren: Orion-Colibrant. -197p.
Reeks: De Gulden Veder.
Afmetingen: 21 x 12.80 (ingenaaid – kaft met flappen)
Colofon: DE VERZAMELDE GEDICHTEN van Karel Vertommen, gezet uit de Garamond 10 pts, werden in het voorjaar 1982 gedrukt op 100 grs editie, op de persen van drukkerij Sanderus te Oudenaarde,  in opdracht van Uitgeverij Orion te Beveren.

 

2. Vertalingen

Jaar Titel Fotogalerij Uitgeverij 1ste druk
1941 Het bruidskleed
Oorspronkelijke auteur: KRISTMANN GUDMUNDSSON

Oorspronkelijke titel: Brudekjolen

 

Antwerpen: Die Poorte. -206p.
1942 Sterren en strepen.
Oorspronkelijke auteur: WILLIAM SAROYAN
Oorspronkelijke titels: “The daring young man on the flying trapeze”, “The way to be alive” , en “Little children”
Antwerpen: Die Poorte. -199p.
1943 Apollonia trilogie
Oorspronkelijke auteur: PETER DÖRFLER
Deel 1: Het lampje van de dwaze maagd (324p.)
deel 2: Appollonia’s zomer (401p.)
Deel 3: Voor het komende geslacht (433p.)
Illustraties: Degouy Nelly
Diest: Uitgeverij Pro Arte
1946 Oorlog en vrede .
Oorspronkelijke auteur: LEO TOLSTOJ; Vertaling door Karel Vertommen ;
Bandontwerp en illustratie door Désiré Acket.
Deel I : Lokkend avontuur (316p.)
Deel II : Net der illusies (295p.)
Diest: Uitgeverij Pro Arte.
1947 Oorlog en vrede .
Oorspronkelijke auteur: LEO TOLSTOJ ; Vertaling door Karel Vertommen.
Bandontwerp en illustratie door Désiré Acket.
Deel III : Grote smeltkroes . (281 p.)
Deel IV : Kerend getij (219p.)
Diest: Uitgeverij Pro Arte.
s.d
1949
De dwaas van Onze Lieve Vrouw ; pater Maximiliaan Kolbe, minderbroeder conventueel, martelaar uit het dodenkamp Auschwitz
Oorspronkelijke auteur: MARIA WINOWSKA
Leuven: Uitgeverij “De St. Antoniusklok”.  -32pp.+ 2 ills.
1953 Meester Bertram van Mynden, malere tot Hamborg. Een dagboek uit de tijd van de Hanze omstreeks MCCCC.
Oorspronkelijke auteur: HERMANN CLAUDIUS ;
Uit het Middelhoogduits in quasi Middelnederlands vertaald door Karel Vertommen
Antwerpen : Boekengilde ” Die Poorte “. -188p.
Reeks: Boekengilde Die Poorte ; Jaarg. 1953, 2
1953 Zonderlinge zielen bidden.
Oorspronkelijke auteur: REVEREND ALBERT. GILLE ;
Nederlandse vertaling door Karel Vertommen.
Antwerpen : Sheed & Ward. -104p.
1955 De man op Asteri.
Oorspronkelijke auteur: Stefan Andres
Antwerpen: ’t groeit. -408p.
1969 Idesbald, ons Baldje uit de Westhoek.
Oorspronkelijke auteur: Arnold, Jean
Oorspronkelijke titel: Idesbald, le phare du Westhoek
Brugge : Beyaert, -93p.

 

3. Reeks ‘Keurbladzijden uit de Nederlandse Letterkunde’

 

Tussen ’41 en ’48 verscheen onder zijn redactie een reeks ‘Keurbladzijden uit de Nederlandse Letterkunde’, bestaande uit 36 delen, waarvan hij er zelf vier schreef.

  • Wereldlijk en geestelijk lied in de middeleeuwen. Keurbladzijden uit de Nederlandsche letterkunde nr. 4. “Pro Arte”, Diest, 1941. – 94 p.
  • Legenden en exempelen. Keurbladzijden uit de Nederlandsche letterkunde. – Diest; vol. 5 “Pro Arte”, Diest, 1944 -79p.
  • Jacob van Maerlandt. Keurbladzijden uit de Nederlandsche letterkunde. – Diest; vol. 3 “Pro Arte”, Diest, 1947 -81p.
  • Ernest van der Hallen. Keurbladzijden uit de Nederlandsche letterkunde. – Diest; vol. 30″Pro Arte”, Diest, 1948 -95p.
    Van der Hallen E 40