Maakt deel uit van: Erotische literatuur in Vlaanderen, Koloniale literatuur
JEF GEERAERTS
Antwerpen, 23 februari 1930
Eig. Jozef Adriaan Anna Geeraerts
Romanschrijver, vertaler en essayist.
Literair forceerde hij mee de doorbraak van het modernisme in Vlaanderen, nam een meerderheidsaandeel in de Vlaamse Congoroman en zette de lichtbakens uit voor de moderne Vlaamse misdaadroman.
BIOGRAFIE
23 februari 1930: Jef Geeraerts wordt geboren te Antwerpen als enige zoon in een burgerlijk en welgesteld milieu. Zijn vader Frans (1904) was aanvankelijk zeeman, daarna garagehouder en uitbater van een taxibedrijf; zijn moeder Anna van der Heiden (1904-1981) was naaister en eigenares van een modezaak.
1935: Geeraerts volgt het lager onderwijs aan de Gemeentelijke Jongensschool op het Kiel.
Mei 1938: Studeert verder aan het Franstalige Onze-Lieve-Vrouwecollege op de Antwerpse Frankrijklei.
1948: Behaalt het diploma Grieks-Latijnse humaniora na herhaaldelijk met de strenge Jzezuïetenmoraal te hebben gebotst.
- De bekrompenheid van zijn familie en de schijnheilige, strenge sfeer van het Antwerpse Jezuïtencollege maken van hem al vlug een in zichzelf gekeerd, eigenzinnig jongetje.
- Na zijn middelbare studies gaat hij naar de Koloniale School om politieke en administratieve wetenschappen te studeren.
1952: Studeert hij er af als licentiaat in de Politieke en Administratieve Wetenschappen. Zijn afstudeerwerk wijst op de aangeboren interesse voor de jacht: “De jacht en de bescherming van de savannezoogdieren in Belgisch-Kongo”.
1952-1954: Volbrengt als reserve-officier zijn militaire dienstplicht in West-Duitsland. Is een tijdje redacteur van het “Nieuw Vlaams Tijdschrift“.
1954: Pas getrouwd, vertrekt hij naar het toenmalige Belgisch Kongo.
- Zijn functie als Assistent-Gewestbeheerder in Bumba omvat diverse opdrachten: openbare werken, administratie, gerechtelijk optreden. Hij zal ze zeven jaar uitoefenen. Tijdens die periode worden in het gezin drie kinderen geboren.
- Jef Geeraerts: “Die Vlaamse auteurs keken naar de zwarten alsof het vreemde dieren waren. Ik heb het geluk gehad dat ik elf jaar door de Jezuïeten ben opgevoed, in de westerse cultuur. In Congo is dat allemaal in zes maanden tijd van mij afgevallen, zoals een slang haar vel verliest. Ik was een ander mens, volledig geïntegreerd in die prehistorische jachtcultuur. Ik liep op blote voeten, ik leefde in hun jachtspoor. Ook hun vrouwen waren een openbaring. Een prachtig ras. Ik praatte na twee jaar hun taal perfect. Met de accenten en de bogen want als je Lingala praat zoals Nederlands, verstaan ze je niet. Je moet die taal zingen.” (Humo, 7/10/2008)
1959: Het komt tot gevechten tussen de Baluba en de Lulua. Als gemobiliseerd reserveluitenant staat Jef Geeraerts aan het hoofd van een pacificatiepeloton dat de beide stammen uit elkaar moet houden.
Maart 1960: Het peloton valt in een hinderlaag. Daarbij wordt Geeraerts door een handgranaat gewond. Niet lang daarna breken de onlusten uit die uiteindelijk tot de onafhankelijkheid van Congo zullen leiden.
April 1960: Vrouw en kinderen keren terug naar België
- Enige tijd na de Onafhankelijkheid op 30 juni 1960 ontsnapt hij ternauwernood aan het grote tumult en keert hij terug naar België waar hij het moeilijk heeft om zich aan te passen aan de westerse consumptiecultuur. (aanpassingsproblemen, huiselijke twisten, geelzucht, enz.)
- In complete eenzaamheid schrijft hij vervolgens zijn eerste roman Heet Water, die nooit uitgegeven werd.
1962: Debuut in De Vlaamse Gids met het verhaal De Taaie.
Publicatie van zijn debuutroman Ik ben maar een neger
Vat studie Germaanse filologie aan aan de Vrije Universiteit Brussel. De lessen van de filosoof Leopold Flam zijn de aanleiding voor de beroemde Gangreen-reeks waarin hij een aantal persoonlijke trauma´s van zich af zal schrijven.
1963: Scheiding van zijn vrouw.
1964: Bekroond met de prijs van de provincie Antwerpen voor het beste debuut.
1966:Na zijn studies geeft hij een blauwe maandag lang les, meer tijd heeft hij niet nodig om te beseffen dat dit niets voor hem is.
Hij wordt vervolgens tijdelijk redacteur van o.m. Elseviers Weekblad. Zal zich volledig wijden aan het schrijven en vertalen.
1968: Voor zijn vertaling van Blaise Cendrars’ Emmène moi au bout du monde krijgt hij de Koopal prijs voor de beste vertaling 1966-1968.
1968: Publicatie van Gangreen 1 Black Venus.
- Deze semi-autobiografische roman, de eerste in een reeks, doet veel stof opwaaien omdat op een ongezouten manier gehandeld wordt over bepaalde niet zo rooskleurige aspecten van het Belgisch kolonialisme.
- Bovendien uit de schrijver in dit werk zijn elementaire levensdrift gekoppeld aan een ongebreidelde seksualiteit. Het is bijwijlen een quasi-verheerlijking van de primitieve Afrikaanse levensvorm om zich te bevrijden uit en af te zetten tegen de innerlijk verzwakte westerse cultuur met zijn in zijn ogen levensonterend katholicisme. Men kan dit deel van het werk van Geeraerts ervaren als een bevrijdingstherapie van de geestelijke trauma’s veroorzaakt door zijn opvoeding, huwelijk en koloniale periode.
1969: Gangreen 1 Black Venus wordt bekroond met de Driejaarlijkse Staatsprijs voor Verhalend Proza, wat aanleiding geeft tot een heus schandaal.
- Deze staatsprijs leidt zelfs tot parlementaire vragen aan minister Van Mechelen van Vlaamse cultuur. Die trekt zich handig uit de slag en repliceert dat “een staatsprijs de officiële erkenning van de literaire, niet van de pedagogische waarde van een werk” (geciteerd in Geeraerts 1972, 17) is. Door de bal van het politieke naar het artistieke kamp te spelen, denkt hij het probleem te elimineren. Toch blijven er parlementaire vragen komen, die uiteindelijke leiden tot de inbeslagname van het boek (samen met andere erotische literatuur zoals Sexus van Miller en werk van Sade) op 27 november 1969 in de Brusselse boekhandel Corman.
- Eerder had de bekroning al voor een schisma binnen de jury van de staatprijs gezorgd. Piet van Aken verliet om morele redenen de stemming omdat hij het boek een “geromanceerde, verkapte, vervalste autobiografie van de schrijver toen hij nog als koloniale despoot mee onze Kongo-negers exploiteerde” (geciteerd in Bousset 1993, 798) vond. Voorzitter Paul de Vree van zijn kant was tegen een bekroning van Black Venus en stemde voor Michiels´ Orchis militaris, maar moest zich echter neerleggen bij de meerderheid van zijn jury (Marcel Jansens, Clara Haesaert en Lieve Scheer). Al die rumoer rond het boek is natuurlijk gratis publiciteit voor Geeraerts, die op slag een bekende Vlaming wordt.
- Op de inbeslagname op 27 november 1969 volgden steile vragen in de Kamer en in de Senaat. Justitie-minister Alfons Vranckx was (buiten het parlement) niet te spreken over de bekroning, maar zei als antwoord op een interpellatie ‘dat Grangreen I nooit in beslag werd genomen, maar dat het voor nazicht werd meegenomen en kort nadien aan de eigenaar teruggegeven”. Klopt: op 2 december was Gangreen I weer vrij te koop. En Geeraerts reputatie voor goed gemaakt.
Nog in ´69: Wordt redacteur van het Nieuw Vlaams Tijdschrift, wat hij tot 1983 blijft.
- Ook daar functioneert hij niet zonder heibel te veroorzaken. De publicatie van zijn ´zevende brief rondom liefde en dood´ in het blad, zorgt voor het vertrek van Achille Mussche uit de redactie. Diezelfde brief is ook de reden voor Jeroen Brouwers om zijn vriendschap met Geeraerts op te zeggen (zie daarvoor: Brouwers 1978, 149-161).
1971: Leert op een literaire avond zijn toekomstige vrouw kennen Eleonore Vigenon.
1972: Publiceert een erotische roman onder de schuilnaam “Claus Trum”. Dit is iets wat hijzelf altijd ontkent.
Publicatie van Gangreen 2 – De goede moordenaar
In dit boek vertelt de auteur over wat hij in Black Venus verzwegen had. Daar heette het: “De periode van 22 april 1959 tot 16 maart 1960 sla ik over. Later misschien zal ik erover schrijven, of misschien niet…” (Geeraerts 1967, 186). In De goede moordenaar beschrijft hij zijn ervaringen als leider van het pacificatiepeleton. Het Belgische leger betwist echter deze gebeurtenissen en beweert zelfs dat van een dergelijke militaire actie nooit sprake is geweest. Heel deze kwestie leidt uiteindelijk tot het ontslag van reserveofficier Geeraerts uit het leger.
1975: Publicatie van Gangreen 3 – Het teken van de hond (1975) waarin hij zijn jeugdjaren beschrijft.
1976: Publicatie van Dood in Bourgondië , een boek uit woede geschreven.
- Samen met zijn tweede vrouw Eleonore brengt hij daarin verslag uit over de foute diagnose van een gynaecoloog. Die had een buitenbaarmoederlijke zwangerschap voor een miskraam aanzien en had zo het leven van Geeraerts levenspartner op het spel gezet. Dit boek, dat tussen de Gangreen-cyclus verscheen, wordt meermaals beschouwd als een deel ervan, ook al is het door de auteur niet als zodanig benoemd.
1977: Publicatie van het vierde boek uit de Gangreen reeks, Het zevende zegel.
- Geeraerts komt in dit boek nog eens terug op Zonder clan (1965) en rekent af met de bekrompen huwelijksmoraal van de katholieke kerk (in het boek vertegenwoordigd door de oerconservatieve Jezuïet Lode Arts) en met zijn frigide eerste echtgenote.
1978: Jef Geeraerts treedt in het huwelijk met Eleanor Vigenon.
1979: Publicatie van de thriller Kodiak .58 waarin een oud koloniaal zich wil wreken op Mubutu door hem te vermoorden. Geeraerts is daarmee de eerste Vlaamse schrijver die het misdaadgenre serieus neemt. Hij introduceert het speurdersduo Vincke en Verstuyft in de Nederlandse literatuur en wordt na zijn successen als autobiografisch schrijver nu ook een veelgelezen thrillerauteur.
Vanaf dan vloeien er voornamelijk misdaadromans uit zijn pen.
Geeraerts neemt nog twee keer zijn autobiografie als uitgangspunt voor een roman.
- Met het poëtische De nachtvogels (1994) keert hij terug naar zijn jeugd,
- In Goud (1995) herinnert hij zich nog een keer “die heidense, heilige periode” (Geeraerts 1967, 7), de tijd van zijn relatie met de Congolese Mbala.
2007: Het archief van Jef Geeraerts wordt overgedragen aan het AMVC Letterenhuis te Antwerpen.
5 augustus 2008: Overlijden van zijn echtgenote Eleonor Vigenon ten gevolge van kanker
- In 2007 schreef Vigenon nog De spoken van Jef Geeraerts, een boek over het leven en het werk van haar echtgenoot.
2010: Ter gelegenheid van de 80ste verjaardag van de schrijver wordt de vierdelige autobiografische Gangreen-cyclus gebundeld in een paperbackeditie. Tevens werd hij officieel gehuldigd in het stadhuis van Gent.
Januari 2010: Keert –in het kader van een reportagereeks voor Terzake – na vijftig jaar terug naar Bumba in Congo. Erwin Mortier hield exclusief voor De Morgen een dagboek bij. Het dagboek werd gepubliceerd in De Morgen van 3 april tot 9 april 2010.
BEKRONINGEN
- Driemaal laureaat Boekenbeurs Antwerpen-Referendum der Letterkundigen voor Schroot, Zonder clan en Gangreen 2 (De goede moordenaar) (1962; 1965 en 1972)
- 1964: Prijs voor het beste debuut 1964 van de provincie Antwerpen voor Ik ben maar een neger
- 1967: Arkprijs voor het vrij woord 1967 voor ‘De Troglodieten’.
- 1967: ‘De Troglodieten’ werd door de ‘Groene Amsterdammer’ uitgeroepen tot ‘Boek van de maand augustus’ 1967.
- 1968: Koopalprijs voor de beste literaire vertaling (1966-1968) voor Emmène moi au bout du monde.
- 1969: Driejaarlijkse Staatsprijs voor verhalend proza 1969 voor ‘Gangreen 1. Black Venus’.
- 1971: Prijs van de Provinci Antwerpen voor het TV-spel Avondspelen.
- 1987: De (eerste) Gouden Strop 1987 voor ‘De zaak Alzheimer’ en ‘De trap’.
- 2001: ‘De ambassadeur’ werd genomineerd voor de Gouden Strop 2001.
Geraadpleegde bronnen
Websites
- Jef Geeraerts – users.pandora
- NEDWEB/Literatuur in context – Geeraerts, Jef
- Boekbeschrijvingen.nl – Jef Geeraerts
Referenties
- Jan Haerynck, Jef Geeraerts. Twee maanden na de dood van zijn vrouw. In: Humo, 7 oktober 2008 p.134-137.
BIBLIOGRAFIE & FILMOGRAFIE
Woordje vooraf
- Een interessante site, omdat ze tevens een korte inhoudelijke beschrijving geeft van de boeken is: http://www.boekbeschrijvingen.nl/geeraerts-jef/geeraerts2.html- Jef Geeraerts
De gegevens van deze bibliografie werden onder meer nagekeken bij
- Koninklijke Bibliotheek van België – Brussel / Bibliothèque Royale de Belgique – Bruxelles.
- Piet Devos: Van reuzen tot dwergen. Bibliografie – Vlaamse schrijvers in de 20ste eeuw – Eerste drukken. Kortrijk, eigen beheer 2007 (devospiet@skynet.be)
Om de foto’s in de fotogalerij te vergroten klikt u op de foto.
A. Licentiaatsverhandelingen
| Jaar | Titel | Fotogalerij | Uitgeverij 1ste druk |
| 1952 | De jacht en de bescherming van de savannezoogdieren in Belgisch-Kongo. | Antwerpen: Universitair Instituut voor Overzeese Gebieden. | |
| 1966 | De koloniale roman in de Zuidnederlandse literatuur | Brussel: Vrije Universiteit Brussel |
B. Literair werk
Chronologisch overzicht
C. Vertalingen
Cendrars, Blaise
1967. Neem me mee tot aan het eind van de wereld. Vertaald uit het Frans door Jef Geeraerts. Brussel: Manteau. Originele editie: Emméne-moi au bout du monde! – 197 p.
Chomé, Jules
1978. Mobutu, of, De opgang van een sergeant-hulpboekhouder tot Opperste Leider van Zaïre. Vertaald uit het Frans door Jef Geeraerts. Antwerpen: Lotus. Originele editie: L’ascension de Mobutu. – 160 p.
Fuller, Samuel
1979. De big red one. Vertaald uit het Amerikaans door Jef Geeraerts. Antwerpen; Den Haag: De Dageraad; Barnett. Originele editie: The big red one. – 440 p.
1981. Het geweer. Vertaald uit het Engels door Jef Geeraerts. Antwerpen: Soethoudt. Originele editie: The riffle. – 236 p.
Grass, Günter
1980. Het atelier. Günter Grass in gesprek met Nicole Casanova. Vertaald uit het Frans door Jef Geeraerts. Antwerpen: Lotus. Originele editie: Atelier des metamorphoses. Entretiens avec Nicole Casanova. – 221 p.
Hue, Jean-Louis
1984. De kat van niauw tot krauw. Vertaald uit het Frans door Jef Geeraerts. Antwerpen: Manteau. Originele editie: Le chat dans tous ses états. – 146 p.
Moreau, Marcel
1984. Julie of De Verloedering. Vertaald uit het Frans door Jef Geeraerts. Antwerpen/Amsterdam: Manteau. Originele editie: Julie ou la dissolution. - p.
Mudimbe, Valentin – Yves
1989. De afstand. Vertaald uit het Frans door Jef Geeraerts. Antwerpen; Amsterdam: Manteau. Originele editie: l’Ecart. – 143 p.
Nourissier, François
1971. De Pest. Vertaald uit het Frans door Jef Geeraerts. Brussel/Amsterdam: Elsevier. Originele editie: La Crève. - p.
Pulman Jack
1980. Obsessie. Vertaald uit het Engels door Jef Geeraerts. Brussel/Amsterdam: Elsevier. Originele editie: Fixation. - p.
Sarrazin, Albertine
1968. Tegen de draad in. Vertaald uit het Frans door Jef Geeraerts. Amsterdam: Manteau. Originele editie: La traversiere. – 191 p.
Schott, J.L.
1976. De FBI, of nooit linksaf! Vertaald uit het Amerikaans door Jef Geeraerts. Brussel: Manteau. Originele editie: No left turns. – 239 p.
Schoendorfer, Pierre
1976. Afscheid van een koning. Vertaald uit het Frans door Jef Geeraerts. Brussel/Den Haag: Manteau. Originele editie: L’Adieu au roi. - p.
Sereny, Gitta
1975. De duisternis tegemoet. Vertaald uit het Engels door Jef Geeraerts. Brussel; Den Haag: Manteau. Originele editie: Into that darkness. – 260 p.
Stancu, Zaharia
1969. De Hengst en het tartarenmeisje. Vertaald uit het ?? door Jef Geeraerts. Brussel/Den Haag: Manteau. Originele editie: Padur nebuna. - p.
Tansi, Sony Labou
1988. De grote eenzaamheid van Lorsa Lopez. Vertaald uit het Frans door Jef Geeraerts. Antwerpen; Amsterdam: Manteau. Originele editie: Les sept solitudes de Lorsa Lopes. – 178 p.
Thorez, Paul
1985. De modelkinderen. Vertaald uit het Frans door Jef Geeraerts. Antwerpen: Manteau. Originele editie: Les enfants modeles. – 132 p.
Volkoff, Vladimir
1982. Het Opritsjnik-orkest. Vertaald uit het Frans door Jef Geeraerts. Amsterdam: Manteau. Originele editie: Le montage. – 379 p.
FILMOGRAFIE
| 1969 | Interieur. Naar een tekst van Maeterlinck
|
| 1971 | Avondspelen. (TV Film)
|
| 1997 | Eau. (naar een verhaal van Jef Geeraerts).
|
| 1997 | Diamant. (TV Serie naar een thriller van Jef Geeraerts)
|
| 2003 | De zaak Alzheimer. (naar een politieroman van Jef Geeraerts)
|
| 2009 | Dossier K.
|
