Maakt deel uit van: vrouwelijke auteurs

JULIA TULKENS

1902-1995
 

Julia Tulkens, geboren als Julia Boddaer (Tienen 1902 – Tienen 1995), was een dichteres, radiomedewerkster aan de toenmalige NIR en later aan BRT2-Hasselt. Veel van haar gedichten werden op muziek gezet.

 

BIOGRAFIE

6 oktober 1902: Geboren te Tienen als Julia Boddaer.

• Oudste dochter van een Vlaamse vader – leraar aan de muziekschool in Tienen- en een Waalse moeder. Groeit op in een sfeer van muziek en poëzie.

1921:  Studeert af aan de Provinciale Normaalschool (Nederlandstalige afdeling) in het Waalse Jodoigne (Geldenaken).

• Tijdens haar studies vatte zij een platonische liefde op voor de drie jaar oudere Waalse dichter Maurice Carême, die haar aanzet om zelf te dichten.
• Julia maakt ook kennis met Pol de Mont en met de romantische dichteres Hélène Swarth, met wie ze zal blijven corresponderen tot de dood van Swarth in 1942.

1921-1944: Werkzaam aan de Gemeentelijke Lagere meisjes- en jongensschool te Landen, eerst als onderwijzeres, vanaf 1938 als schoolhoofd.

1922 : Huwelijk met de Vlaamsgezinde en vooruitstrevende historicus Leo Tulkens, leraar aan de  Provinciale Normaalschool te Tienen. Hij spoort haar aan in het Nederlands te dichten.

1923: Geboorte van Hilda Tulkens.

1931: Julia Tulkens debuteerde met “Heibloempjes“.

• Deze bundel ‘simpele liedekens van lief en leed’, aanvankelijk duidelijk in het neoromantische spoor van Alice Nahon, is, volkomen traditiegetrouw, geheel conform aan het wereldbeschouwelijke en formele patroon van de Vlaamse traditie.

Ook in de daaropvolgende bundels kinderrijmpjes De liedjes van Hilda (1932) en de zwaarmoedigere bundel Liederen bij schemeruur (1933), valt nog ‘geen merkbare verwijdering van Alice Nahon waar te nemen’.

1935: Eugène Boddaer, de vader van Julia Tulkens, overlijdt.

1936: Met de dichtbundel ‘Ontvangenis’ vindt ze haar eigen stem en faam. In openhartige bewoordingen, bezingt Julia Tulkens nadrukkelijk in gedicht na gedicht haar echtelijke liefde, een geestelijke en fysieke symbiose, een wonder dat met de diepe roerselen van het leven te maken heeft en rechtstreeks ingeschakeld is in de keten van de generaties;

• De dichtbundel  veroorzaakte in het toen nog preutse Vlaanderen wat opschudding door  zijn sensueel en zinnelijk karakter.  
• Willem Elsschot schrijft haar een brief: ‘Ik kan U niet genoeg bedanken voor ‘Ontvangenis’. Dat zijn tenminste verzen. Dat is geen gelul.’

 

Mijn jonge lijf plooit als een wisse,

Onder de macht van uw begeert,

Terwijl ge mij de heimenisse

Van nemen en van geven leert.

 

Ge hebt in mij de laatste schaamte

Der vrouwe voor de man versmacht.

Nu is het lichaam ene weelde,

Die blij op uw bezitting wacht.

 

1938: De bundel ‘Vader’ verwerkt de dood van haar vader. Ze herinnert zich nog steeds zijn laatste handdruk:

 Ik voel nog in mijn hand

het laatste drukken van uw handen.

 

Daarin lag nog wat leven,

daarin lag reeds de dood.

(…)

  

1945: Publicatie van “De aardsche bruid”.

• Het toont haar worsteling, vanuit haar rooms katholieke opvoeding en overtuiging, met de druk van de erfzonde, de idee van Eva’s schuld, de doem die rust op de zinnelijke liefde:

Hoe juichend kronkelt rondom ons

de slang en haar venijn

en zuigen w’uit haar zondig gift

de wellust en de pijn.

 

• Soms worden aarde en hemel verzoend, verleden en toekomst verbonden, omdat man en vrouw volgens de ‘roep der aarde’ leven verwekken en aldus de dood, de onafscheidelijke genoot bij het minnespel, overwonnen hebben.

Maar dan weer:

Het leven lokt met duizend monden

en kleeft zich aan mijn dronken roep.

Het leven slaat met zoveel wonden,

maar ‘k ijl het tegemoet.

 

1948: Het gezin Tulkens verhuist van Landen naar Wommersdon, deelgemeente van het huidige Linter, en betrekt een landhuis aan het Wissenbos. ‘Het huis van de stilte’, midden in de natuur.

1950:  Haar bundel “De aardse bruid”  wordt bekroond met de “Vijfjaarlijkse Poëzieprijs” der Vlaamse provincies. De bekroning brengt haar erkenning en bekendheid. Een heruitgave volgt.

1959: In ‘Het huis van de stilte’ krijgen de meer concrete dingen, alledaagsere thema’s de aandacht.

1961: De afzondering in het huis van de stilte wordt de dichteres te sterk. Het gezin Tulkens keert terug naar Tienen.

1967: Leo Tulkens overlijdt. In de gedichten komt nu verdriet en een gevoel van verspintering tot uiting.

1975:  De dreiging van het onafwendbare afscheid en, in weerwil van dit bewustzijn, een onuitroeibaar verlangen naar de nabijheid van de levensgezel, het verlies dan van de geliefde verlenen aan de gedichten uit Gemarmerd in tijd (1975) aangrijpende accenten:

 Hebben wij elkaar gevonden

in dit land van klei en mist…

  

waar uilen en eksters paren,

waar alles wordt uitgewist

 

1984: Op initiatief van de stad Tienen wordt Julia Tulkens een Liber Amicorum aangeboden. Daarin bijdragen – persoonlijke getuigenissen, herinneringen, brieven – van een tachtigtal vooraanstaande Vlamingen, o.a. Frans Boenders, Pieter G. Buckinx, Robert Groslot, Hubert Lampo en Gaston Eyskens. Samenstellers: R. Boel, T. Vanderborght, E. Berode (Tienen, Stedelijk Museum en Archief ‘Het Toreken’).

Zij schreef ook de tekst voor vele kinderliedjes.

12 maart 1995 :Julia Tulkens overleed te Tienen op 92-jarige leeftijd. Zij is ereburger van zowel Landen, Linter als Tienen.

• Julia Tulkens ontplooide vele culturele activiteiten. Ze was o.a. medewerkster bij N.I.R., de latere BRT (Lezingen voor schoolradio, uur van de vrouw, reisverhalen, kinderuurtje, brief van de maand, vrouwenfiguren door de eeuwen heen) Vanaf 1969 verzorgde ze op BRT-2 Hasselt geruime tijd wekelijks het ‘Nachtlichtje’.
• Vermelden we ook dat ze eerste ereburger was van de stad Landen (1975), ereburger van haar geboortestad Tienen (1992), dat ze het Zilveren Kruis ontving, tot Commandeur in de orde van Leopold II benoemd werd en talrijke andere onderscheidingen in ontvangst mocht nemen.

Epiloog

• Na haar dood werden gedenkplaten onthuld in Landen, Linter en Tienen.
• Om de twee jaar schrijven Linter, Landen en Tienen een poëzieprijs uit ter nagedachtenis van de dichteres Julia Tulkens. In 2010 werd de zevende editie ingericht. 

  

SMAAKMAKER

 

O Eva, verre vrouw

Uit: De aardsche bruid

O Eva, verre vrouw, verloren in de tijden,

verloren aan de grenzen van leven en van dood,

hoe voelen we uw schim in eigen beeld verglijden,

o gij, die in uw blik de hele wereld sloot.

 

Hoe hebt g’allene bruid het leven leren dragen,

want God schiep u als maagd en vrouw op eend’re dag ?

Hoe leerde gij de naam van bloem en vruchten vragen

en spiegelde g’uw vreugd in d’eerste mannenlach ?

 

O Eva, verre zuster, uw  naam is ons gebleven.

Wij dragen zelfde kleed van liefde en van schuld.

Wij zijn langs uwe schim uit ’t paradijs verdreven,

 met zelfde kreet van wanhoop, van deemoed en geduld.

 

O Eva, verre Eva, verloren in’t behagen

de eerste man te minnen, te binden aan uw schoot,

tot gij, in deze val, het eerste kind mocht dragen,

maar in dat moederschap…het teken van de dood !

 

Ben ik nog schaduw

Uit: De aardsche bruid

Ben ik nog schaduw,

ben ik al licht,

of is d’oneindigheid

mijn aangezicht ?

 

Treed ik in wolken

of in hemelgrond ?

Er ruist een hooglied

aan mijn lichte mond.

 

In uw omarming

hoe ik rijzend ril….

Mijn haren wuiven

en de tijd valt stil.

  

Geraadpleegde bronnen

Websites

• Vlaamse schrijvers/Louis Jacobs: Julia Tulkens
• Julia Tulkens – Wikipedia
• Profiel bij de Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren (dbnl)

Referenties

• De Block, Lut. 1996. ‘Geen blad voor de mond. Julia Tulkens, de diva van de Vlaamse poëzie’. In: Keustermans, Lisette; Raskin, Brigitte (red.), Veel te veel geluk verwacht. Schrijfsters in Vlaanderen 1, Amsterdam: Meulenhoff  p. 87-108.
• Prof. Dr. M. Rutten; Prof. Dr. J. Weisgerber (red.): Van “Arm Vlaanderen” tot “De voorstad groeit” 1888-1946. Standaard Uitgeverij 1988, pp. 434-435.

 

BIBLIOGRAFIE

De bibliografische gegevens werden onder meer nagekeken bij

• Koninklijke Bibliotheek van België – Brussel / Biblliothèque Royale de Belgique – Bruxelles.
• Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience – Antwerpen.
• Poëziecentrum – Gent

Om de foto’s in de fotogalerij te vergroten klikt u op de foto

Chronologisch overzicht.

Jaar	Titel	Fotogalerij	Uitgeverij 1ste druk
1931	Heibloempjes. (gedichten)		Borgerhout: Uitgeverij Regenboog. -48p.
1932	De liedjes van Hilda. (gedichten) Geïllustreerd met 7 lino’s van Robert Lombaerts.		Leuven: Uitg. Kunst bij Kaarslicht. -79p.
1933	Liederen bij schemeruur. (gedichten) Met een inleidend woord van Hélène Swarth ; en een reproductie naar een schilderij van Pierre Abattucci.		Leuven: Uitg. Kunst bij Kaarslicht. -95p.
1934	Krans. (gedichten) Bevat: Krans/ J. Tulkens; Mijn broeder en ik / L.E. Vanborsel; De onvatbare zucht / Wim van Waas.		Sint-Amandsberg: Varior. -7p. Reeks: Cahiers van de Waterkluis 1: 4 In een oplage van 25 exemplaren.
1934	Prentenboek des H. Kindsheid. Met tekeningen van M.A. Lernould.		Sint Andries-Brugge: Vercruysse-Van Hove.
1936	Veertien kinderliederen. Muziek: Flor Peeters Op.34 [voor 1 stem en piano]. Tekst Julia Tulkens. Bevat: Van een gulzig muschke; Zeg, merelken; Ik wou; Mijn kleine vogeltjes; De engelen en de rijstepap; Wat een bloemeken vroeg; Ik ben Hilda; Wees braaf nu, mijn kindje; Van de meikevertjes; Droppelke, drop!; Neuske min; Als Sinterklaas gaat komen; Reep, reep !; Blaas maar wind.		Leuven: Davidsfonds. -31p.
1936	Ontvangenis. (gedichten)		Sint-Amandsberg: Varior. -47p. Reeks: Cahiers van de waterkluis. – Sint-Amandsberg; vol. 4: 2 In een oplage van 275 ex.
1937	Twee wiegeliederen. Gedicht van Julia Tulkens ; [muziek voor 1 stem en piano van] Léon Rubbens		Antwerpen: De Ring. -5p. Reeks: Algemeen-Vlaamsche Liederuitgave De Ring.
1938	Vader. (gedichten) Ingeleid door Willem Elsschot. Prijs van de Provincie Brabant.		Brussel: F. Van Belle. -73p.
1943	Zo zingt mijn blondje. (gedichten) Bandontwerp en illustraties van Denise Finjaer.		Leuven: Uitgeverij De Pauw. -53p.
1945	Tien gedichten. (gedichten) Inleiding door Paul de Ryck.		Hoogstraten: Moderne Uitgeverij. -p. Reeks: De Spiegel.
1945	De aardsche bruid. (gedichten) Inleiding door Paul de Ryck.		Hoogstraten: Moderne Uitgeverij. -20p. Reeks: De Spiegel. 1e jrg nr 7
1950	De aardse bruid. (gedichten) Bekroond met de Vijfjaarlijkse prijs van de Vlaamse Provincies. Deeltietels: Eva; De aardse bruid.		Amsterdam/Brussel: Elsevier. -51p. In een oplage van 400 genummerde exemplaren.
1953	Na het bruidslied. (gedichten) Bevat: Ontvangenis; Vader; De aardse bruid; Nieuwe gedichten.		Amsterdam/Brussel: Elsevier. -95p. In een oplage van 500 genummerde exemplaren.
1959	Het huis van de stilte. (gedichten)		Drongen: Colibrant. -53p. In een oplage van 300 genummerde exemplaren
1962	Yggdrasil. (bloemlezing) Bevat: Ontvangenis; Vader; De aardse bruid; Na het bruidslied; Het huis van de stilte.		Hasselt: Uitgeverij Heideland. -79p. Reeks: Poëtisch Erfdeel der Nederlanden nr 7 Afmetingen: 18 x 10.75 (ingenaaid)
1963	Nog breken mijn handen: voor hoge stem en piano Muziek : Ivo Ceulemans; tekst : Julia Tulkens		Bruxelles: J. Maurer. 3p.
1964	Drie kinderliederen: Koekoek; Popje; Zomerdansje. Muziek : Willem Kersters; tekst : J. Tulkens.		Bruxelles: J. Maurer. -7p.
1971	Kijk me niet aan … Dichtbundel aangeboden bij de huldiging in de Stadsschouwburg, op het eerste dichtersfeest, ingericht door de Leuvense Schrijversaktie op … 25 november 1971. Houtgravures van John Dix, afgedrukt van de originele houtblokken.		Kessel-Lo: Leuvense Schrijversaktie. -31p.
1975	Gemarmerd in Tijd. (gedichten)		Deurle: Colibrant. -36p.
1978	Verzamelde gedichten. (verzamelbundel) Bevat: Ontvangenis; Vader; De aardse bruid; Na het bruidslied; Het huis van de stilte; Niet gebundelde gedichten; Gemarmerd in tijd; Kijk me niet aan; Recente gedichten.		Nijmegen: Uitgeverij B. Gottmer. /Brugge: Uitgeverij Orion -231p. Reeks: De gulden veder. – Brugge; vol. 1978: 1
1988	In u vergroeid. (gedichten – bloemlezing) Bevat: Ontvangenis; Vader; De aardse bruid; Na het bruidslied; Het huis van de stilte; Niet gebundelde gedichten; Gemarmerd in tijd; ‘k ben plots weer een vrouw.		Leuven : Leuvense Schrijversaktie. –143p. Reeks: Leuvense cahiers. Europese reeks nr 80
1989	Kinderwereld : een cantate voor de jeugd voor kinder- en meisjeskoor en symfonieorkest : op. 85 / Willem Kersters ; op tekst van Julia Tulkens. Bevat: Intrad ; Ei, ei tikkenei ; Schoon kriekske ; Koekoek ; Interlude ; Popje ; Wiegend gaat de koord ; Zomerdansje ; Interlude ; Sneeuwklokje ; Interlude ; Finale ; Kat en muis		Brussel : Cebedem. -16p.
1991	De eeuw is aan het kantelen: leven en poëzie. (poëzie)		Leuven : Leuvense Schrijversaktie. -48p. Reeks: Leuvense Cahiers. Nederlandse reeks. Vol 110.