home | Inloggen
Aantal schrijvers: 536 | Aantal boeken:

15559

De Cock, Alfons

Alfons de Cock

Herdersem, 12 januari 1850 – Antwerpen, 2 maart 1921

Verzamelaar van sprookjes, vertellingen en sagen.

A. De Cock wordt algemeen erkend als één van de grondlegger van de wetenschappelijke folklore of volkskunde in Vlaanderen. Hij verdeelde zijn vrije tijd over lectuur, volkskunde, muziek, opzoekingen en speuren naar wilde planten en bloemen in het Denderland.

Decock Alfons 0a

BIOGRAFIE

12 januari 1850: Carolus Alphonsius de Cock werd te Herdersem geboren als jongste zoon van Petrus Josephus en van Victoria De Mol.

De eerste schooljaren bracht hij door in de klas van zijn vader en na enkele jaren liep hij school in Aalst

1866 – 1869: Leerling aan de Rijksnormaalschool te Lier.

Zijn leraar Nederlands is de schrijver Domien Sleeckx en de latere auteurs Reimond Stijns en Isidoor Teirlinck, die in 1884 samen de roman Arm Vlaanderen zouden schrijven zijn er medeleerling.

1869: Behaalde het onderwijzersdiploma en was als onderwijzer actief tot 1904.

  • 1869-1874: hulponderwijzer te Moorsel.
  • 1874-1879: hoofdonderwijzer in zijn geboortedorp Herdersem
  • 1879-1904: hoofdonderwijzer te Denderleeuw.

25 april 1876: Huwelijk met Marie Clemence Pieters, landbouwster uit Lebbeke.

Er werden vijf kinderen geboren, maar slechts één bleef in leven, nl. Estelle.

1883: Zijn eerste publicatie: Flora der Dendervallei.

1888: Alfons de Cock schreef zijn eerste verhaal in 1888: “Simon Stevin” Volksboekjes nr 3, uitgave Willemsfonds en “Arm geboren en beroemd gestorven, uit de jeugd van groote mannen”.

1889: Een eerste uitgave over sprookjes “Uit de Wondere wereld”.

In 1891 volgde Volksgeneeskunde in Vlaanderen en in 1896 – in samenwerking met Pol De Mont – Dit zijn Vlaamsche Wondersprookjes, het volk naverteld.

  • De Cocks naam wordt vaak in één adem vernoemd samen met die van leraar en dichter Pol de Mont vanwege de twee populaire bundels die ze samen hebben gepubliceerd: in 1896 Wondervertelsels uit Vlaanderen en twee jaar later Vlaamsche volksvertelsels. Beide mannen vulden mekaar aan: waar De Mont geneigd was om de letterkundige kwaliteit van de opgetekende sprookjes op een hoger niveau te tillen, wees De Cock deze literaire verwoording van het folkloristisch materiaal resoluut van de hand. (bron: Zuurvrij nr 28 juni 2015 p. 8)

1894: Werd redacteur van het tijdschrift “Volkskunde” (door August Gittée en Pol de Mont in 1888 opgericht). Hoewel De Mont tot 1906 in naam redacteur  bleef, was Alfons De Cock de eigenlijke leider van het tijdschrift tot aan zijn dood in 1921.

1898: Tot lid benoemd van de Maatschappij van Nederlandse Letterkunde (Leiden).

1902: Samen met zijn oude vriend Isidoor Teirlinck bracht hij het 8-delige Kinderspel en kinderlust in Zuid-Nederland uit. De schema’s en tekeningen die de uitgave verluchten zijn van de hand van Isidoor’s zoon Herman Teirlinck

  • Herman Teirlinck zou later – in 1957 – van deze samenwerking getuigen in ‘Isidoor Teirlinck redivivus’, een essay dat in het tijdschrift Brabantse folklore is verschenen:
    • “De Cock wist wat hij aan Teirlinck had en deze erkende de speurzin, de begaafdheid en de onverzettelijke eerlijkheid van zijn medewerker. Zij plachten elkaar met volkomen onbevangenheid te benaderen zonder ooit afbreuk te doen aan een vriendelijke wellevendheid, die haar aanleiding putte in wederzijds huldebetoon”.

1904: Vestigde zich in Brussel.

  • Bij zijn verhuis naar Brussel moest hij een wagen boeken naar een veiling brengen en de vruchten van zijn eerste passie het kweken van vetplanten schonk hij aan de Kruidtuin.

1907: Na het huwelijk van zijn enige dochter verhuisde hij naar Antwerpen en werd er trouw bezoeker van de Vlaamse Opera.

1909-1912: Publicatie van de driedelige verzameling Brabantsch Sagenboek., eveneens in samenwerking met Isidoor Teirlinck.

1912: Gelauwerd met de Leopoldsorde.

1914: Na de val van Antwerpen vluchtte De Cock met zijn familie naar Engeland en verbleef er te Halflemere (Essex). Hij bleef er niet lang, keerde naar Antwerpen terug en zette zich weer aan het werk.

1921: Publicatie van zijn laatste werk Vlaamsche Sagen Uit den Volksmond.

2 maart 1921: Onverwacht trof hem op 71-jarige leeftijd een beroerte.

Hij werd begraven op het kerkhof van Berchem-Antwerpen.

Op zijn grafschrift staat geschreven :

Hij wekte de Vlaamsche sage
Hij boekte de Vlaamsche vertelling
Al zinnend en luisterend
En speurend en schrijvend
Onverdroten werd hij de grote weldoener
Van zijn herlevend Vlaamsche volk.

Het aantal artikels en gelegenheidsuitgaven is te veel om op te noemen. Een overzicht kunt u vinden in Herdenkings-album Alfons de Cock, 1850-1921. Brugge: Excelsior. 1929. Elektronisch beschikbaar als Alfons De Cock – digitale bibliotheek voor de Nederlandse letteren,

 

Epiloog

1950: De toenmalige Kerkstraat in Herdersem werd omgedoopt tot de Alfons De Cockstraat ter gelegenheid van de honderdste verjaardag van de geboorte van Alfons De Cock.

1975: De gemeente Denderleeuw plaatst een gedenksteen voor Alfons de Cock. In Herdersem werd door het Davidsfonds een borstbeeld onthuld. Zie:  Alfons De Cock – Standbeelden

Op de gedenkplaat staat te lezen :

Hij leefde gisteren
schreef voor vandaag
dacht aan morgen

 

GERAADPLEEGDE BRONNEN

Websites

Referenties

Johan Vanhecke, Zanten in eigen land. Alfons De Cock, volkskundige in Vlaanderen. In: Zuurvrij. Berichten uit het Letterenhuis nummer 28 juni 2015 pp.6-13

MEER OVER ALFONS DE COCK

  • Herdenkings-album Alfons de Cock, 1850-1921. Brugge: Excelsior. 1929. 114p.

 

SMAAKMAKER

 

KEIZER KAREL.

1.
Keizer Karel kocht een kind,
Het wierd geboren in den wind,
Het had twee oogen lijk een koe
‘t Behoort aan Keizer Karel toe.
(Denderleeuw)
2
Keizer Karel had een kind,
‘t Was geboren gelijk ne wind.
Het had twee hoorns gelijk een koe,
En ‘t behoorde aan Keizer Karel toe.
(Grimmingen)
Uit: De Cock-Teirlinck, Kinderspel, J V, 234 = Wiegeliedjes
3
Keizer Kaorel hadd’ ‘n hond
‘n Griz blest blauw bout,
Die altid under taof el stond,
Hoe heett’d Keizer Kaorels hond ?
Raadsel uit Burger (Drenthe);
te Laag-Keppel luidt het:
Keizer Karel had een hond,
Hoe heitte Keizer Karels hond ?
Antwoord:
Hoe
(Driemaand. Bladen 111, 24 en 88.
4.
Keizer Karel mee al zijn knechten
Ging tegen de Franschen vechten.
Keizer Karel, die was er zoo kloeke
Hij sch. .. er van in zijn broeke.
(Asper.–Volk en Taal ,I,80).

 

BIBLIOGRAFIE

Woordje vooraf

De bibliografie werd opgesplitst in drie delen

  • Alfons de Cock en Isidoor Teirlinck.
  • Met Pol De Mont
  • Onder eigen naam

De gegevens van deze bibliografie werden onder meer nagekeken bij

  • Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience – Antwerpen.
  • Koninklijke Bibliotheek van België – Brussel / Bibliothèque Royale de Belgique – Bruxelles.
  • Piet Devos: Van reuzen tot dwergen. Bibliografie – Vlaamse schrijvers in de 20ste eeuw – Eerste drukken. Kortrijk, eigen beheer 2007
  • Herdenkings-album Alfons de Cock, 1850-1921. Brugge: Excelsior. 1929. 114p. Bibliografische notities pp17-20 voor de werken in boekvorm en volgende voor de publicaties in tijdschriften. (electronisch beschikbaar Alfons De Cock – digitale bibliotheek voor de Nederlandse letteren)
  • Staf Loots (m.m.v. Marianne Dossche), De Engel-bestierder. Bio-Bibliografie over de Vlaamse kinder- en jeugdliteratuur uit de negentiende eeuw. Uitgeverij Dedalus, Guldensporenstraat 29, 2200 Antwerpen.199p.

Chronologisch overzicht

Alfons de Cock en Isidoor Teirlinck.

Jaar Titel Fotogalerij Uitgeverij 1ste druk
1902

-

1908

Kind Kinderspel en kinderlust in Zuid-Nederland / door A. De Cock, en, Is. Teirlinck ; met schema’s en teekeningen van Herman Teirlinck .

  • Eerste deel : Inleiding . I : Loopspelen . II : Springspelen
  • Tweede deel. III : Dansspelen.
  • Derde deel . IV : Werpspelen . V : Vlinger, hand- en vuistspelletjes. Dansspelen.
  • Vierde deel . VI : Ambachtsspelen . VII : Raadspelen . VIII : Schommelspelen.
  • Vijfde deel. IX : Marbelspelen. X : Topspelen. XI: Kinderspeeltuig.
  • Zesde deel : XII : Kind en natuur.
  • Zevende deel . XIII : Kind en kalender . XIV : Kind en school . XV : Kind en muziek.
  • Achtste deel : XVI. Tergspelletjes ; XVII. Voor- en naspel ; XVIII. Varia.
Gent: A. Siffer.
Reeks: Koninklijke Vlaamsche Academie voor Taal- en Letterkunde.
Het volledige werk bestaat uit 8 delen.
Deel II in 1903 -389 blz. (25.5 × 17) – ingenaaid.
Deel III in 1904; -284 blz. (25.5 × 17) – ingenaaid.
deel IV, in 1904; -360 blz. (25.5 × 17) – ingenaaid.
Deel V, in 1905; -284 blz. (25.5 × 17) – ingenaaid.
Deel VI, in 1906; -284 blz. (25.5 × 17) – ingenaaid.
Deel VII, in 1907 -308 blz. (25.5 × 17) – ingenaaid
Deel VIII in 1908. -366p. (25.5 × 17). Met twee platen buiten tekst.
1909 Brabantsch Sagenboek,

  • Eerste Deel: Mythologische Sagen, Duivelsagen. 1909, in 8°, XXXII + 307p.
  • Tweede Deel: Legenden of echt Christelijke Sagen. 1911, in 8°, 356p.
  • Derde Deel: Historische Sagen. 1912, in 8°, 303p.
Gent: A. Siffer. -307p.
Reeks: Koninklijke Vlaamsche Academie voor Taal- en Letterkunde.
Afmetingen: 20.50 x 13.25 (gebonden – kartonnen kaft)
1911 Brabantsch Sagenboek,
Tweede deel: Legenden of echt Christelijke Sagen.
Gent: A. Siffer. -356p.
Reeks: Koninklijke Vlaamsche Academie voor Taal- en Letterkunde.
Afmetingen: 20.50 x 13.25 (gebonden – kartonnen kaft)
1912 Brabantsch Sagenboek,
Derde deel: Historische Sagen.
Gent: A. Siffer. -303p.
Reeks: Koninklijke Vlaamsche Academie voor Taal- en Letterkunde.
Afmetingen: 20.50 x 13.25 (gebonden – kartonnen kaft)

 

Met Pol De Mont

Jaar Titel Fotogalerij Uitgeverij 1ste druk
1890 Sprookjes uit den vreemde voor jong en oud .
Prijsboek voor lagere en middelbare scholen.
Gent: Drukkerij I. Vanderpoorten. -52p. ill.
Afmetingen: 23.50 x 15
1890 Sprookjes uit het land van Aalst voor jong en oud.
Prijsboek voor lagere en middelbare scholen.
Gent: Drukkerij I. Vanderpoorten. -52p. ill.
Afmetingen: 23.50 x 15
1890 Dierensprookjes voor jong en oud.
Prijsboek voor lagere en middelbare scholen.
Gent: Drukkerij I. Vanderpoorten. -52p.
Afmetingen: 23.50 x 15
1896 Dit zijn Vlaamsche wondersprookjes: het volk naverteld / door Pol de Mont en Alfons De Cock. (volkskundige studie)
2e Uitg.1924, onder den titel: Wondervertelsels uit Vlaanderen uit den volksmond opgeteekend. Met 32 platen van Pol Dom. Zutphen, W. J. Thieme & Cie, in 8°,XVI + 332 bl
Gent: A. Siffer. -296p. / Deventer, Kluwer & C°.
Afmetingen: 22 x 14
1898 Dit zijn vlaamsche vertelsels uit den volksmond opgeschreven. (volkskundige studie)
Samen met Pol de Mont; met 30 teekeningen van Karel Doudelet.
2e Uitg. 1927 onder den titel: Vlaamsche Volksvertelsels, herzien en zeer vermeerderd, geïllustreerd door Pol Dom. Zutphen W. J. Thieme & C° in 8° XVI; 364p.
Gent: Drukkerij I. Vanderpoorten. – XII-452 p. / Deventer: Kluwer & Cie, in 8°, XVI + 452 blz.
Afmetingen: 23 x 15
z.d. Vlaamsche plant- en diersprookjes.
Teekeningen van Karel Doudelet
Gent: Drukkerij I. Vanderpoorten. -112 + 17p.
Afmetingen: 20 x 14
1903 Zoo vertellen de Vlamingen, ten believe en gerieve van de waalsche schooljeugd, die gaarne nederlandsch wil leeren / door Pol de Mont en Alfons De Cock ;
Penteekeningen van Edmond Van Offel
2e Uitgave 1912, 8°, IV – 145p.
Gent: Drukkerij I. Vanderpoorten. -144p.

 

Onder eigen naam

Jaar Titel Fotogalerij Uitgeverij 1ste druk
1883 Flora der Dendervallei. Analytische sleutel der Familien en Geslachten, (zaadplanten of phanerogamen).
2e Uitg. onder titel. School flore.-Analytische sleutel enz. -
Gent:  I. Vanderpoorten. -108p.
Gent, drukkerij F . Meyer-Van Loo, in 12°
1888 Simon Stevin. Gent: Boekhandel J. Vuylsteke. -63p.
Reeks: Volksboekjes uitgegeven door het Willems-fonds, te Gent ; 3
1889

zd

Arm geboren en beroemd gestorven: uit de jeugd van groote mannen. (H. Conscience M. de Ruyter, HC. Andersen en B. Franklin) : prijsboek voor lagere en middelbare scholen
2 uitgaven met portretten (H Conscience op het omslag) en plaatjes in zincogravuur.
Gent: Drukkerij I. Vanderpoorten. -140p.
1889 Uit de wonderwereld : sprookjes voor groote en kleine kinderen.
Prijsboek voor lagere en middelbare scholen.
Gent: Drukkerij I. Vanderpoorten. in 8°, -152p.
Afmetingen: 24.50 x 16
1890 Rond den Heerd. Sprookjes voor jong en oud.
Prijs-boek voor lagere en middelbare scholen.
Ditzelfde werk verscheen ook in afzonderlijke deeltjes met volgende titels:
  • Sprookjes uit het Land van Aalst voor Jong en Oud. Prijsboek voor lagere en middelbare scholen.-Gent,I. Vanderpoorten, in 8°, 52p.
  • Sprookjes uit den Vreemde voor Jong en Oud. Prijsboek voor lagere en middelbare scholen. Gent, I. Vanderpoorten, in 8°,56p.
  • Dierensprookjes voor Jong en Oud. Prijsboek voor lagere en middelbare scholen.Gent. I. Vanderpoorten – in 8°, 52p.
Uit den bundel « Rond den Heerd » verscheen in 1913  eveneens afzonderlijk:
  • Van Drie Gebroeders. Haan,Pik en Kat. Sprookjes voor groote en kleine kinderen.Gent, I. Vanderpoorten, (z d.)  31p.
Gent: Drukkerij I. Vanderpoorten, in 8°, -152p.
Gent : Drukkerij I. Vanderpoorten.
1890 Rembert Dodoens. Gent : J. Vuylsteke. -60p.
Reeks: Volksboekjes uitgegeven door het Willems-fonds, te Gent ; 8
1891 Volksgeneeskunde in Vlaanderen. / door A. De Cock, gemeenteonderwijzer te Denderleeuw. Gent : Vuylsteke. – VIII-368 p.
Reeks: Uitgave van het Taalverbond ; 4
1892 Wonderen uit het plantenrijk: lees- en leerboek voor oud en jong.
1e Deel. Het leven der Plant, 96p..
2eDeel. Merkwaardige Planten, blz. 97-204
Gent : Drukkerij I. Vanderpoorten. -202p.
Afmetingen: 22 x 14
1892 Virginie Loveling. Leiden: Van Doesburgh. -34p.
1905 Spreekwoorden en zegswijzen afkomstig van oude gebruiken en volkszeden.
Bekroond met een De Keyn prijs.
Tweede herziene en vermeerderde druk. — Gent, Ad.Hoste, 1908, in 8°, XII -f – 426p.
Gent, Ad. Hoste. in 8°. -XII + 422 + bijlage 32p.
1911 Spreekwoorden en zegswijzen over vrouwen,de liefde en het huwelijk, verzameld, taalkundig verklaard en folkloristisch toegelicht. Gent: Ad. Hoste. In 8° – VII + 319p.
1911

-

1912

Natuurverklarende sprookjes, 2 delen
Eerste Deel: Huisdieren, Zoogdieren. (Gelliustreerde Vlaamsche Bibliotheek n° 3), met 4 teekeningen van Ed. Van Offel, 1911 in 8°, 112p.
Tweede Deel: Vogels. Lagere Diersoorten. Boomen en Kruiden. Levenlooze Natuur. (GeIllustreerde Vlaamsche Bibliotheek n° 4), in 8°, 112p.
Gent: Ad. Hoste.
Reeks: Geïllustreerde Vlaamsche bibliotheek. – Gent; vol. 3( = v. 1)
Geïllustreerde Vlaamsche bibliotheek. – Gent; vol. 4( = v. 2)
1918 Volkssage,volksgeloof en volksgebruiken.
Versierd met 77 platen.
Antwerpen: Gust Janssens in 8°. -224p.
1918 Oude Volksverhalen in Dicht en Ondicht. Antwerpen: Gust Janssens in 8°. -8p.
Afmetingen: 41 x 30.50
Reeks: Onze leestafel. – Antwerpen; vol.58
1918 Merkwaardige vonnissen in de volksoverlevering Antwerpen : Gust Janssens. -8p.
Afmetingen: 41 x 30.50
Reeks: Onze leestafel. – Antwerpen; vol. B: 76
1920

-

1922

Spreekwoorden en zegswijzen op volksgeloof berustend. (2 delen) Antwerpen: De Sikkel. / Deventer: Kluwer / Gent, Ad. Hoste; in 8° Deel I: VIII + 242p. – Deel II, id. 1922, 116p.
1920 Studiën en essays over oude volksvertelsels Antwerpen: De Sikkel/ Deventer & Kluwer /; Gent. Ad.Hoste; in 8°. -343p.
1921 Vlaamsche sagen uit den volksmond. Amsterdam: De Maatschappij voor Goede en Goedkope Lectuur. -230p.
Reeks: Vlaamsche Bibliotheek VL. B. 8
Druk:  D. De Vos-Van Kleef, Antwerpen

 

 

 

,