home | Inloggen
Aantal schrijvers: 536 | Aantal boeken:

15559

Conscience, Hendrik

Maakt deel uit van:

HENDRIK CONSCIENCE

Antwerpen, 3 december 1812  – Elsene, 10 september 1883

Eig. Henri Conscience , (Pseudoniem H. Geweeten).

Prozaschrijver, “die zijn volk leerde lezen”

BIOGRAFIE

3 december 1812: Hendrik Conscience werd geboren te Antwerpen in de Pompstraat [gedenkplaat] als derde der 8 kinderen [waarvan er 6 jong overleden]  uit een Franse vader Pierre Conscience, timmerman bij de Franse marine, later winkelier, en van Cornelie Balieu, weversdochter uit Brecht. Reeds van bij zijn geboorte had hij een zwakke gezondheid.  Door zelfstudie werkte hij zich op en werd hulponderwijzer.

1812: Het Keizerrijk loopt ten einde.

  • Op 26 juni 1814 wordt het Koninkrijk der  Nederlanden opgericht.
  • Als de Belgische Omwenteling uitbreekt is hij precies 18 jaar.

1820: Loopt school met zijn broer Jan Balthasar. Bezoekt de vertoningen van de poesjenellenkelder en leest volksboeken. 14 december: moeder overleden.

1822: Het gezin verhuist naar een zelfgemaakt houten huis aan de Groenen Hoek [thans Ploegstraat], buiten de vroegere Spaanse vestingen. Kennismaking met Jan Alfried De Laet; zij worden in natuur-, dier- en plantenleven ingewijd door een tot nu toe onbekend gebleven geëmigreerde Jacobijn.

  • De herinnering aan deze periode is fijnzinnig beschreven in ‘Eenige bladzyden uit het boek der natuer’ (1846)
  • Zoals vele romantici oervaart Conscience de natuur als een heilzame kracht en is hij van oordeel dat de mens slechts zichzelf kan doorgronden wanneer hij in harmonie leeft met de natuur en haar eerbiedigt. Vandaar de natuurevocaties zoals die op talrijke plaatsen in zijn werk, vooral in de idyllische bladzijden van zijn landelijke verhalen voorkomen

1828 – 1830: Was hulponderwijzer in de scholen van meester Vercammen, meester Shaw en bij Jacques Joseph Delin op de Meir te Antwerpen; ondergaat vernederingen..

1830: Nam dienst in het Belgisch leger, streed aan Belgische zijde tegen de Nederlanders.

  • September: meldt zich als vrijwilliger in het leger der Omwenteling [Légion parisienne Niellon], zwerft als foerier met de troepen om in de Kempen, beleeft een idylle en komt in de ban van het landschap. Maakt de slag bij Leuven mee, waar hij gewond raakt. Blijft vijf jaar in het leger: harde leerschool, legt zijn schuchterheid af.
  • Hij maakte kennis met de hardheid van het legerleven, maar kon in de vrije tijd zijn talenkennis en algemene intellectuele vorming aanscherpen. Hij bracht het tot sergeant majoor, maar werd in 1835 gedegradeerd toen hij uit onachtzaamheid, maar tegen de bevelen in, zijn Jeune France baardje (een symbool van republicanisme ) niet had afgeschoren.
  • Werd op het einde van zijn diensttijd aangesteld als lesgever bij de regimentsschool voor onderofficieren en korporaal te Dendermonde.
  • Op Vastenavond 1936 schreef hij een tekst voor zangspel ‘Satan Converti’, dat door de soldaten van de Leesmaatschappij van Dendermonde werd opgevoerd. Met luid protest kwam de advokaat en dichter Prudens Van Duysse de voorstelling onderbreken omdat hij vond dat de advokatenstand in de tekst oneerbiedig werd behandeld.

21 mei 1836: Na zijn demobilisatie begon hij te schrijven, eerst in het Frans, daarna in het Nederlands.

  • Hij leerde schrijvers en schilders zoals G. Wappers kennen en werd opgenomen in ‘De Faem’ en de rederijkerskamer ‘De Olijftak’.
  • Onder impuls van De Laet gaat hij lezen: Scott, Byron, Ossian en de eigentijdse romantici. Het wonderjaer ontstaat; voorlezing o.a. ten huize van Gustaaf Wappers en de musicus Max Suremont. Onder de indruk van het schilderij ‘De slag der gulden sporen’ van Nicaise De Keyser.

9 februari 1837: Verlaat het ouderhuis.

De uitgave van ‘Het wonderjaer’ bij inschrijving bezorgt hem een tekort van 500 fr.

  • Een historische roman waarin de Beeldenstorm centraal staat.
  • Als literaire prestatie ondermaats: zwakke structuur, lachwekkende intrige, stuntelig taalgebruik.
  • Aaneenschakeling van kleurige emotionele, soms griezelige en gruwelijke taferelen, rijkelijk geïllustreerd door bevriende schilders.
  • Goed beeld van de jonge Conscience als romantische gevoelsmens. Vooral zijn liberaal vrijheidsbesef springt in het oog: de opstand der geuzen wordt verheerlijkt, de Spaanse tirannie verafschuwd.

Neemt zijn intrek in de herberg ‘De Koning van Spanje’ [thans Carnotstraat: gedenkplaat]. Audiëntie bij Koning Leopold I, die hem een subsidie verleent.

Uitgave van ‘Phantasy’ is geen succes: ontmoediging.

Conscience vat het plan op een grote historische roman ‘De Leeuw van Vlaenderen’ te schrijven, die tot nationale wedergeboorte oproept.

1 April 1837 – oktober 1838:  Gustaaf Wappers bezorgt Conscience de betrekking van “traducteur” bij het Provinciebestuur van Antwerpen.

  • Op 21 november wil Conscience zijn ontslag aanbieden om tijd te krijgen voor de documentatie van zijn project. Gouverneur Ch. Rogiers komt met een beter voorstel: ’s morgens bureauwerk verrichten en ’s namiddags tijd voor opzoekwerk in de Stadsbibliotheek.
  • Op 8 juli ontvangt hij zelfs een toelage van 500 fr. van koning Leopold I.
  • Ook verkreeg hij verlof om samen met De Laet een uitgebreide studiereis te maken doorheen West Vlaanderen. Hij bezoekt er de ruïnes van kastelen, het Groeningerveld. Praat met kenners van de slag en middeleeuwse kledij en gebruiken.
  • Op 19 februari 1838 zitten De Laet en Conscience aan het jaarlijks banket van ‘De Tael is gansch het Volk’. Er worden fragmenten voorgelezen.
  • Op 31 december is het dan zover: de drie delen verschijnen, elk met de beroemd geworden afbeelding van Wappers, de springensgerede leeuw die zijn ketens verbroken heeft.
  • Ondanks het succes kon de auteur de schulden slechts delgen dank zij hulpgeld van de koning. Uiteindelijk zou hij er 10 frank winst aan, overhouden.

Bron: Dr. Emiel Willekens. Profiel van Hendrik Conscience.

6 februari 1939: Heftige redevoering tegen het Verdrag der 24 Artikelen. Relletjes als gevolg. Psychische instorting. Onzeker bestaan, geen vooruitzichten. Opgenomen in het huis van hovenier Van Geert. Kort verblijf te Dendermonde bij de familie De Cock-De Pauw. Breuk met De Laet. Redacteur van De noordstar.

18 december: Terugkeer in het openbare leven met een indrukwekkende grafrede op de historieschilder Matthijs Van Bree.

1840: Krijgt van regeringswege de opdracht tot het schrijven van een geschiedenis van België. Zetelt in de commissie der Rubensherdenking te Antwerpen. Redevoeringen.

1841: Werd door bemiddeling van G. Wappers griffier bij de Antwerpse Koninklijke Academie voor Schone Kunsten.

4 augustus 1842: Huwde met Maria Peinen, dochter van een diamantslijper van Engelse afkomst.

1843: Oprichting van het geheim genootschap ‘De Hermans’ (strijders), een romantisch broederschap waar Conscience een belangrijke rol speelde.

  • Met  zes medestanders stichtten ‘De Hermans’ op 1 januari 1944 het eerste Nederlandstalig dagblad ‘Vlaams België’ te Brussel. Wegens te weinig abonnees hield het blad het maar één jaar uit. Bovendien bleef het blad in een politiek verzuild land neutraal.
  • Hetzelfde jaar verscheen ‘Het Handelsblad’ (gematigd katholiek) dat met August Snieders als eerste hoofdredacteur een langdurig bestaan zal kennen.
  • Hij evolueerde naar een minder radicaal katholiek realisme alhoewel hij flamingant bleef.
  • Hij schreef nu maatschappelijke zedenromans zoals “Siska van Roosemael”.

1845: verscheen de in officiële opdracht geschreven Geschiedenis van België die hij aan Leopold I opdroeg. In juni werd hij Ridder in de Leopoldsorde.

In datzelfde jaar ontstond uit ‘De Hermans’ “Het Heilig Verbond” als geheime kern van het geheime liberale genootschap ‘De Toekomst’.

Lid van het geheime liberale genootschap ‘De Toekomst’. Tracht een politieke rol te spelen en wordt een omstreden persoonlijkheid. Vriendschap met Mgr. Melchior van Diepenbrock, zijn Duitse vertaler. Uitgesloten uit ‘De Olijftak’, conflict met P.F. Van Kerckhoven.

Juli 1846: Woonde hij in Keulen het feest van het ‘Vlaemsch-Duitsch Zangverbond’ bij. Medestichter van het genootschap ‘Voor Tael en Kunst’, de tegenhanger van ‘De Olijftak’. Talloze redevoeringen.

  • Hij probeerde voortdurend de Vlaamse Beweging op het terrein van de politiek te brengen. Zijn pogingen om de Vlaamse ideologie tot een politieke eenheidspartij te verheffen mislukten echter. Conscience werd toen het slachtoffer van de katholiek-liberale tegenstellingen die boven zijn hoofd werden uitgevochten. Zijn streven naar een soort Belgische centrumpartij met een uitgesproken Vlaams programma dat een neutrale positie innam tussen katholieken en liberalen, werd te Antwerpen bitter gedwarsboomd.
  • In 1947 werd ‘het verraad’ van Conscience breed uitgesmeerd in het liberale weekblad ‘De Schrobber’ onder redactie van P.F. van Kerckhoven. Hij betoogt dat de Vlaamse beweging niet alleen voor taalrecht moet opkomen maar tevens voor de vrije gedachte, iets wat een man als Conscience bereid zou zijn op te geven.
  • De hele hetze draaide uit op een beschamende moddercampagne, waar geen enkel laag bij de gronds argument aan ontbrak.

Vanaf 1850 begon hij dorps- of landelijke romans te schrijven zoals “De Loteling” en “De arme edelman”. Eerste contact met uitgever J.P. Van Dieren.

1851: Mislukt in de politiek bij een poging om de Vlaamse ideologie tot een politieke eenheidspartij te verheffen. Na smadelijke kiescampagne niet verkozen in de 5e wijk.

1853: Na zijn ontslag bij de Academie leefde hij tot 1856 uitsluitend van zijn literaire werk. Maar het gezin had meer behoeften dan de schrijver met zijn pen kon bestrijden.

1856: Werd benoemd tot arrondissementscommissaris te Kortrijk. Neemt te Kortrijk zijn intrek bij bouwmeester P.N. Croquison in de Jan Palfijnstraat [thans nummer 16]. Zijn ambtenaarsjaren vormen een scheppingsarme periode. Vriendschap met minister Vandenpeereboom en diens broer.

  • De jaarwedde verbonden aan deze functie was eigenlijk onvoldoende om de zware kosten te dekken die de status van het gezin Conscience vergde: het ambt liet hem te weinig tijd om zijn inkomsten door letterkundig werk op peil te brengen. In zijn Kortrijkse periode (1857-1868) heeft Conscience het gevaar gevoeld een “broodschrijver “ te worden.

1858: Werd voorzitter van de Kortrijkse ‘Maetschappij ter Aenmoediging der Schoone Kunsten en der Letterkunde’.

1866: Maakte samen met Karel Versnaeyen, de eerste Belgische kennis van Multatuli, een reis naar Zwitserland. Zijn zoon Hildevert, een zorgenkind, emigreert naar Amerika.

10 september 1868: Werd conservator van het Wiertzmuseum te Elsene. sinecure.Tuinaanleg en knutselwerk.

  • Alhoewel het in zijn privé-leven minder goed ging – zijn twee zonen, de 25-jarige Hildevert en de 12-jarige Hendrik sterven kort na elkaar aan typhus- betekende dit op letterkundig vlak een herleving met o.a. “De kerels van Vlaanderen

Mei 1870: Verwerft de vijfjaarlijkse staatsprijs voor literatuur.

12 augustus 1870: Maria Conscience huwt de dichter Gentil Antheunis.

  • Gentil Antheunis was vrederechter te Torhout, maar tevens dichter, componist, vertaler van gedichten en libretti. Van hem zijn gekend: Ik ken een lied op muziek van Willem De Mol en Mijn Vlaanderen heb ik hartlijk lief op tekst van Theofiel Coopman.
  • Wanneer Antheunis in 1877 bevorderd wordt tot vrederechter te Halle, komt Conscience vaak voor langere tijd op bezoek in deze stad.
  • Reeds in 1872 moet hij uitgebreide wandelingen in de Zennevallei hebben gemaakt. Sporen daarvan vinden we terug in Eene verwarde zaak uit 1874.

1872: Neemt deel aan het Taal- en Letterkundig Congres te Middelburg. Lid van de Académie Royale de Belgique. Vriendschap met de componist Willem De Mol.

1874: Verblijft twee maanden te Blankenberge wegens een oogziekte.

1875: Maakte hij verschillende voettochten in Wallonië en aan de kust. Hij verbleef in die tijd heel vaak in Halle (Gasthof Lamme Gisj ‘Geerts’). Later dat jaar ondernam hij weer een reis: langs de Rijn dit keer.

25 september 1881: Naar aanleiding van het verschijnen van zijn honderdste titel ‘Geld en adel’, viel hem te Brussel een volkshulde te beurt.

  • De feestviering ging gepaard met een optocht, muziekuitvoeringen en de toekenning van het erelidmaatschap van de Maatschappij der Nederlandse Letterkunde te Leiden.

23 juli 1881: Doctor honoris causa van de universiteit Leuven.

Augustus 1883: Nog tijdens zijn leven werd te Antwerpen een standbeeld te zijnen ere onthuld.

10 september 1883: Overleed “de man die zijn volk leerde lezen”  te Elsene aan een maagkwaal die hem reeds lang hinderde.

Conscience 0a

Epiloog 1

Hij werd begraven te Antwerpen op het Kielkerkhof als gold het een vorst. Toen het grafmonument – een obelisk met treurende leeuw en met de zinsspreuk “Gij zult uw vaderland beminnen en zijne taal en zijnen roem” – een werk van Frans Joris, onthuld werd, weerklonk de enig mooie Conscience cantate van Peter Benoit (op tekst van V.A. dela Montagne).

In 1936 werd zijn stoffelijk overschot overgebracht naar het Schoonselhof.

Epiloog 2

2011: Er wordt mij door dhr. Lou Geluyckens melding gemaakt van de historische roman over Hendrik Conscience die hij sinds september 2011 in wekelijkse afleveringen op het internet publiceert. Hoewel een roman gaat het over waar gebeurde feiten en lopen er heel wat notabelen en kunstenaars uit Conscience’s tijd in rond. Ga zeker eens kijken en vooral…lees er een paar stukjes van. Waarschijnlijk zul je nog teruggaan naar zijn blog: http://www.deloux.blogspot.com.

2012: Intussen is een deel van de Geluykens’ tekst verschenen onder de titel De vergeten kronieken van Tstadt. Deel I 1830-1850: de opkomst van Hendrik Conscience, bij Uitgeverij Zorro.

 

GERAADPLEEGDE BRONNEN

Websites

Publicaties

  • Dr. Emiel Willekens, Profiel van Hendrik Conscience 1812-1883, Stichting Hendrik Conscience. 1982.

 SMAAKMAKER

DE BRIEF AAN DE SOLDAAT

Eindelijk stak Trien de pen in de inkt en boog zich alsof ze ging schrijven. Na een ogenblik hief ze het hoofd op en vroeg:
– Wel, zeg het maar: wat moet ik schrijven ?
Het was de moeder van Jan die antwoordde:
– Begin maar met te vragen, hoe het met zijn gezondheid gaat. En als dat er staat, zullen we er stilaan wel wat bijdoen.
– Neen, kind, zei hààr moeder, schrijf eerst dat gij de pen in de hand neemt om te vernemen naar de staat van zijn gezondheid. Zo begon de brief van Peer-Jans-Tist ook, die ik gisteren bij de meepeller heb horen lezen.
– Dat schrijf ik niet, want dat is veel te kinderachtig, zei Trien ongeduldig. Jan weet toch vanzelf wel, dat ik niet met mijn voeten schrijf.
– Zet eerst maar eens zijn naam boven op het papier, zei de grootvader in zijn alkoof.
– Welke naam ? Braems ?
– Bijlange niet. Jan !
– Ge hebt gelijk, grootvader, besliste Trien. Ze bracht de pen op het papier en terwijl ze zocht naar de plaats waar ze zou beginnen, spelde ze stil de naam van haar vriend.
Plots stond de moeder van Jan op en greep de hand van het meisje.
– Wacht eens wat, Trien. Vindt ge niet dat Jan alleen niet goed is ? zo kort afgebeten. Daar zou iets moeten bij zijn. Zoudt ge niet beter zetten: beminde zoon of kind lief ? dat is immers veel schoner.
– Neen, dat zet ik niet, morde Trien. Kan ik nu aan Jan schrijven alsof ik zijn moeder ben ?
– Maar wat zult ge dan schrijven ?
Een lichte blos kleurde Triens voorhoofd terwijl ze antwoordde:
– Als we eens schreven: lieve vriend ? Vindt ge dat niet het schoonste van al ?
– Neen, dat wil ik ook niet, zei Jans moeder, zet dan nog liever Jan kortaf.
– Beminde Jan ? vroeg het meisje.
– Ja, zo is het goed, antwoorden de anderen tegelijk, verblijd over de oplossing van de lastige kwestie.
– Wel, blijf dan allemaal van de tafel, zei Trien luid.
Ze begon aan het werk. Na een ogenblik stonden reeds de zilte zweetdruppels op haar voorhoofd te glinsteren. Ze hield haar adem in en haar aangezicht gloeide. Toen ontsnapte haar een lange zucht en, als van een zware last verlost, zei ze tevreden:
– Oef ! Die b is nog de moeilijkste letter van al. Maar ze staat er nu toch met haar lange kop.
De twee vrouwen stonden op en staarden verwonderd op die ene letter, ten minste zo groot als een vingerlid.
– Hee, riep de moeder van Jan uit, het is zoiets als een wesp. En dat wil zeggen: beminde Jan. Schrijven is toch schoon. Ge zoudt bijna zeggen dat er toverij onder steekt.

Uit: De Loteling.

BIBLIOGRAFIE, UITGAVEN  & FILMOGRAFIE

De gegevens van deze bibliografie werden onder meer nagekeken bij

  • Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience – Antwerpen.
  • Koninklijke Bibliotheek van België – Brussel / Bibliothèque Royale de Belgique – Bruxelles.
  • Anoniem Mededelingen van de Documentatiedienst, Mededelingen van de Documentatiedienst (1954-1992)

Om de foto’s in de fotogalerij te vergroten klikt u op de foto.

A. Chronologisch overzicht

Jaar Titel Fotogalerij Uitgeverij 1ste druk
1837 In ’t wonderjaer (1566). Historische Tafereelen uit de XVIde eeuw.

Historische roman waarin de Beeldenstorm centraal staat.
Antwerpen: Weduwe J.S. Schoesetters. – 191p.

Elektronisch beschikbaar via Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren
1837 Phantazy. (gedichten en verhalenbundel) Antwerpen: L.J. De Cort. – 195p.
1838 De Leeuw van Vlaenderen, of De Slag der Gulden Sporen. (roman)

Titelbladzijde en gravure van  Gustaf Wappers
Antwerpen: L.J. De Cort.
1839 Aenspraek tot het Vlaemsche volk … op den Vlaemschen schouwburg te Antwerpen, 6 febr. 1839 Antwerpen: L.J. De Cort. -12p.
1840 Gedichten en redevoeringen Antwerpen: L.J. De Cort.
1840 Het beulenkind.
1841 De dorpschoolmeester ten tijde van Maria Theresia. Antwerpen: De Noordstar.
1843 Hoe men schilder wordt. Eene ware geschiedenis van eenen schilder die nog leeft. Antwerpen: J.E. Buschmann. -71p.
1843 Het wonderjaer 1566: Historische Tafereelen uit de XVIde eeuw.

(gewijzigde herdruk van “In ‘t wonderjaer” 1837)
Antwerpen: L.J. De Cort. -206p.
1844 Siska van Roosemael. Ware geschiedenis van eene jufvrouw die nog leeft.

Vyf-en-dertig teekeningen door E. Hamman, op hout gesneden door H. Brown
Antwerpen: J.E. Buschmann. -107p.

Reeks: Nederduitsche kunstbibliotheek voor lezende huisgezinnen. – Antwerpen; vol. 1844: 1
1844 Wat eene moeder lyden kan. Ware geschiedenis.

Vijftig Houtsneden, geteekend door J. Mathysen, op hout gesneden door H. Brown.
Eerder (1841) verschenen in ‘De Noordstar’
Antwerpen: J.E. Buschmann. -66p.
1844 De sleutel der gezuiverde spelling, goedgekeurd door Koninklijk Besluit van 1 januarij 1844. Antwerpen: J.E. Buschmann.
1845 Geschiedenis van België. (essay) Antwerpen: J.E. Buschmann / Brussel: Alx. Jamar. -528p.
1845 Geschiedenis van graef Hugo van Craenhove en van zijne vriend Abulfaragus.

Met 20 grote platen op Chineesch papier en eene veelkleurige titelplaat door Ed. Dujardin.
Conscience 2 Antwerpen: J.E. Buschmann. -118p.

Afmetingen: 22.75 x 25.50 (oblong)
1846 Avondstonden. Verhalen, zedeschetsen en zinnebeelden. Antwerpen: J.E. Buschmann .-322p.
1846 Eenige bladzyden uit het boek der natuer.

Verwerkt hierin de periode in 1920 dat hij als jonge knaap woonde in de Groenen Hoek buiten de stadswallen.
Antwerpen: J.E. Buschmann. -292p.
1847 Lambrecht Hensmans.

Illustraties: J. Mathysen.
Antwerpen: J.E. Buschmann.

Reeks: Nederduitsche kunstbibliotheek voor lezende huisgezinnen. – Antwerpen; vol. 1847: 1- 2
1849 Jacob van Artevelde. (roman) Antwerpen: J.E. Buschmann. – 3 vol., XXIII-[1]-234 + 222 + 255-[1] p: front;
1850 Baes Gansendonck. (novelle)

Met vier platen door Edward Dujardin
Antwerpen: J.E. Buschmann. -164p.
1850 Houten Clara.

Met vier platen door Edward Dujardin.
Antwerpen: J.P. Van Dieren. -133-[3] p., 4 pl. : front., ill.
1850 De loteling. (roman) Antwerpen: J.-E. Buschmann-150p.
1850 Blinde Rosa. (verhaal)

Met vier platen door Edward Dujardin
Antwerpen: J.P. Van Dieren. -65-[3] p., [4] pl.: front., ill..

Overdruk uit: Het taelverbond – (1849/1850)
1851 De arme edelman.

Illustraties: Edward Dujardin.
Antwerpen: J.P. Van Dieren. -208p.
1851 [Brief van] H. Conscience aen zijne medeburgers. Antwerpen: J.P. Van Dieren. -4p.
1851 Rikke-tikke-tak.

Met vier platen door Edward Dujardin.
Antwerpen: J.P. Van Dieren. -104p.
1852 De gierigaerd.

Met vier platen door Edward Dujardin.
Antwerpen: J.P. Van Dieren. -195p.
1853 De boerenkryg. Historisch tafereel uit de XVIIIe eeuw. Antwerpen: J.P. Van Dieren. -2 vol. (214-208 p., [6] pl.): front., ill.
1853 De grootmoeder: twee vertelsels voor kinderen.

Bevat: Vertelsel van Janneke en Mieke (pp  1-22); Het vertelsel van knagelyntje (pp 23-36);
1971:  Het verhaal ‘Het vertelsel van knagelyntje’ werd opgenomen in de bundel ’54 Vlaamse verhalen‘, deel 1,  samengesteld door Karel Jonckheere en Marnix Gijsen, Uitgeverij Paris-Manteau, Antwerpen pp 157-161.
1978: De Grootmoeder wordt opgenomen in “Vlaamse dorpsverhalen uit vroeger tijd”, pp 10-21.   Samenstelling dr. Tjaard W.R.de Haan. Utrecht: Het spectrum. Reeks: Prisma boeken. – Utrecht; vol. 1850
Antwerpen: Hendrik Peeters. / Amsterdam: H. J. Van Kesteren. -61p.
1854 Hlodwig en Clothildis. Historische tafereelen uit de Ve eeuw. Antwerpen: J.P. Van Dieren. 3 vol., 213-[1] p. + 205-[1] p. + 236 p., 1 pl: front., portr ;
1855 Het geluk van rijk te zijn.

Met vier platen door J. Bertou
Antwerpen: J.P. Van Dieren. -160p.
1855 De plaeg der dorpen. (tendensroman)

Met platen door J. Bertou
Antwerpen: J.P. Van Dieren.. -181 [1] p., [4] pl. : front., ill.
1855 De zending der vrouw.

Samen met: Een zwanenzang / Beers, van, Jan [sr.] – Antwerpen, 1855
Antwerpen: Kennes en Gerrits. /Gent: W. Rogghé. / Amsterdam: H.J. van Kesteren.pp. 17-47
1856 De geldduivel. Tafereelen uit onzen tijd.

Met twee teekeningen van Victor Lagye, in hout gesneden door Henry Brown
Antwerpen: J.P. Van Dieren. 2 vol. (211-[1] + 158 p., [2] pl.) : front., ill.
1856 Beschryving der nationale jubelfeesten te Brussel gevierd op 21, 22 en 23 juli 1856, ter gelegenheid van de 25e verjaring der inhuldiging van Z.M. Leopold I Brussel: A. Jamar. 14p. ill.
1856 Moeder Job.

Met vier platen van J. Bertou.
Antwerpen: J.P. Van Dieren. -195p.
1858 De omwenteling van 1830. Herinneringen uit myne eerste jeugd. Antwerpen: J.P. Van Dieren. -152p.
1858 Batavia: historisch tafereel uit de XVIIe eeuw. (historische roman)

Met twaelf platen door Edward Dujardin
Antwerpen: J.P. Van Dieren. -176p.
1858 Mengelingen. (verhalen)

Bevat : De zending der vrouw, Het boetende meisje, De moordenaar, De maagd van Vlaanderen, De brandende schaapherder, De grootmoeder.
Antwerpen: J.P. Van Dieren. -76p.
1858 Herinneringen uit het leven van Hendrik Conscience’s eerste jeugd, De omwenteling van 1830. Kosteloos afgeleverd aen de inschryvers op het werk Batavia. Antwerpen: J.P. Van Dieren. -152p.
1858 Redevoeringen. Antwerpen: J.P. Van Dieren.
1858 De lange nagel (1571) Antwerpen: J.P. Van Dieren. -31p.
1859 De kwael der tijds / eene geschiedenis onzer dagen door Hendrik Conscience.

Met acht platen door Edward Dujardin
Antwerpen: J.P. Van Dieren. 2 t./1 vol., (168 + 168 p., [4]-[4] pl.) : front., ill. ;
1859 Simon Turchi of De Italianen te Antwerpen. Historische tafereelen uit de XVIe eeuw. (historische roman) Antwerpen: J.P. Van Dieren. 2 vol. (198 + 184 p.)
1860 De jonge doctor.

Illustraties: Edward Dujardin.
Antwerpen: J.P. Van Dieren. -2 vol. (194 + 192 p.)
1860 Het yzeren graf.

Illustraties: Edward Dujardin.
Antwerpen: J.P. Van Dieren. 2 vol (191 + 164 p.)
1861 Bella Stock. Tafereelen uit het leven der Vlaemsche visschers.

Illustraties: Edward Dujardin.
Antwerpen: J.P. Van Dieren. -2 vol. (176 + 164p.)
1861 De burgers van Darlingen. Zedetafereel in twee tijdvakken.

Illustraties: Edward Dujardin.
Antwerpen: J.P. Van Dieren. 2 vol. (190 + 169 p.) : pll.
1862 Het Goudland. (roman)

Lotgevallen van dry Vlamingen die naer Californie vaerden om goud te zoeken.
Antwerpen: J.P. Van Dieren. 2 vol. (210 + 242 p.)
1862 Moederliefde. Tafereelen uit onzen tijd.

Illustraties: Edward Dujardin.
Antwerpen: J.P. Van Dieren. 2 vol., 198 + 212 p : ill
1863 De koopman van Antwerpen. Eene geschiedenis onzer dagen. Antwerpen: J.P. Van Dieren.
1864 Menschenbloed.

Illustraties: Edward Dujardin.
Antwerpen: J.P. Van Dieren. -176p.
1864 Eene uitvinding des duivels.

Illustraties: Edward Dujardin.
Antwerpen: J.P. Van Dieren. -64p.
1865 Bavo en Lieveken. Geschiedenis van twee werkmanskinderen.

Illustraties: Edward Dujardin.
Antwerpen: J.P. Van Dieren. -208p.
1865 Valentijn: Eene geschiedenis onzer dagen. Antwerpen: J.P. Van Dieren. 2 vol. (202 + 148 p.)
1865 De ziekte der verbeelding.

Illustraties: Edward Dujardin.
Antwerpen: J.P. Van Dieren. -192p.
1866 De burgemeester van Luik. Historische tafereelen uit de XVIIe eeuw. (historische roman) Antwerpen: J.P. Van Dieren. -2 vol. (188-183 p., 4 pl.) : front., ill.
1868 Levenslust. Antwerpen: J.P. Van Dieren.
1871 De kerels van Vlaanderen: historische tafereelen uit de 12e eeuw. Antwerpen: J.P. Van Dieren. -203p.
1872 Een goed hart.

Illustraties: Edward Dujardin.
Antwerpen: J.P. Van Dieren. -76p.
1872 Koning Oriand: vlaamsche heldensage.

Met 4 platen van Edw. Dujardin.
Antwerpen: J.P. Van Dieren. -183p.
1872 Eene O te veel. Antwerpsche zedenschets.

Illustraties: Edward Dujardin.
Antwerpen: J.P. Van Dieren. -158p.
1872 Een slachtoffer der moederliefde.

Illustraties: Edward Dujardin.
Antwerpen: J.P. Van Dieren. -105p.
1872 Eene stem uit het graf. Antwerpen: J.P. Van Dieren. -54p.
1872 De twee vrienden.

Illustraties: Met 2 platen van Edward Dujardin.
Antwerpen: J.P. Van Dieren. -106p.
1872 Een zeemanshuisgezin.

Illustraties: Edward Dujardin.
Antwerpen: J.P. Van Dieren. -60p.
1872 De dichter en zijn droombeeld. Groot zangspel in vier bedrijven.

Muziek: Karel Miry.
Antwerpen: J.P. Van Dieren. -64p.
1873 De baanwachter.

Illustraties: Edward Dujardin
Antwerpen: J.P. Van Dieren. -119p.
1873 Korte levensbeschrijving van Ferd.-Aug. Snellaert, lid der Academie. Brussel: F. Hayez. -24p.

Overdruk uit: Annuaire de l’Académie royale de Belgique.
1873 De minnezanger: middeleeuwsche Volkssage.

Illustraties: Edward Dujardin.
Antwerpen: J.P. Van Dieren. -215p.
1874 Everard t’Serclaes. Historische tafereelen uit de XIVe eeuw.

Illustraties: Edward Dujardin.
Antwerpen: J.P. Van Dieren. 2 vol. (202 + 178 p.)
1874 De keus des harten.

Illustraties: Edward Dujardin.
Antwerpen: J.P. Van Dieren. -204p.
1874 Levensbeschrijving van Willem de Mol. Brussel: Dehou. -32p.
1874 Eene verwarde zaak.

Illustraties: Edward Dujardin.
Antwerpen: J.P. Van Dieren. -204p.
1875 Schandevrees. Zedeschets.

Met 4 platen van Edward Dujardin.
Antwerpen: J.P. Van Dieren. & Cie / Leiden: A.W. Sijthoff. -218p.
1876 Gerechtigheid van Hertog Karel.

Met 4 platen van Edward Dujardin
Antwerpen: J.P. Van Dieren. -232p.
1877 De oom van Felix Roobeek. Schetsen uit het werkelijk leven.

Illustraties: Edward Dujardin.
Antwerpen: J.P. Van Dieren. 2 vol., 223 et 219 p.

Leiden: A.W. Sijthoff
1878 De schat van Felix Roobeek.

Illustraties: Edward Dujardin.
Antwerpen: J.P. Van Dieren. 2 vol., 204-226 p.

Leiden: A.W. Sijthoff
1879 Het wassen beeld. Zedenschets uit de 17e eeuw.

Illustraties: Edward Dujardin.
Antwerpen: J.P. Van Dieren. / Leiden: A.W. Sijthoff -307p.
1880 Eene welopgevoede dochter: schetsen uit mijn levens-album. Antwerpen: J.P. Van Dieren. -194p.
1880 Eene gekkenwereld. Antwerpen: J.P. Van Dieren. -87p.
1881 Geld en adel. Zedeschets onzes tijds. Antwerpen: J.P. Van Dieren. -2 vol. (195 + 176 p.)
1881 Redevoeringen uitgesproken in de Koninklijke Academie van België den 11 mei 1881, voorafgegaan door eene inleiding over de zaak Schoep Brussel: Havermans. -48p.
1881 Histoires et tendances de la littérature flamande Brussel: Hayez.
1884 Gedenkboek der Conscience-feesten, Brussel, 1881 Roeselare: De Seyn-Verhougstraete -228p
1888 Geschiedenis mijner jeugd

= Uitbreiding van “De omwenteling van 1830″(1858).
Brussel: Boekhandel Van J. Lebèque en Cie. -288p.
1889 De duivel uit het slangenbosch.

(werk voltooid door Mevr. Antheunis-Conscience)
Brussel: Boekhandel Van J. Lebèque en Cie.

Uitgaven (selectie)

Jaar Titel Fotogalerij Uitgeverij 1ste druk
1867-79 Romantische Werken I-X

Ingebonden in 5 delen
Leiden: A.W. Sijthoff, uitgegeven i s m J.P.Van Dieren te Antwerpen
1871-73 Volledige Werken I-VIII Antwerpen: J.P.Van Dieren.
1879-81 Verzamelde Werken (69 delen) Antwerpen: J.P.Van Dieren.
1884-86 De Volledige Werken I-VI Brussel: A.N. Lebegue & Co.
1912 Jubileumuitgave der volledige werken; [voorafgegaan door: O. Wattez, Het leven van Hendrik Conscience] Antwerpen: De Nederlandsche Boekhandel

In eikenhouten hangkastje met ingewerkt portret
[1942] De Leeuw van Vlaanderen.

Met vele pentekeningen
Conscience 6 Brussel: Office de Publicité S.M. – Vroeger J. Lebègue & Cie, Uitgevers. -352p.

Afmetingen: 19 x 13 (ingenaaid)
1946-49 Werken. I-VI Antwerpen: De Sikkel.
1974 De loteling.

Hertoetst door Karel Jonckheere.
 Brussel:  A. Manteau. -94p.
1975 De leeuw van Vlaanderen.

Hertoetst door Karel Jonckheere.
 Brussel, Amsterdam: A. Manteau. -348p.
1976 Het goudland.

Hertoetst door Karel Jonckheere.
 Brussel, Amsterdam: A. Manteau. -245p.
1977 Baas Gansendonk.

Hertoetst door Karel Jonckheere.
 Brussel, Amsterdam: A. Manteau. -140p.
1978 Geschiedenis mijner jeugd, gevolgd door het onuitgegeven werk: Lucifer, ou: Satan converti.

(eds. M. Gijsen, E.H. Kossmann en A. Verhulst)
 Antwerpen: Mercatorfonds. -297p.
1984 De leeuw van Vlaanderen. (documentuitgave)

Met minimale tekstaanpassing van Annie Verhaeghe en Philip Vermoortel.
Voorwoord van M. Janssens.
Conscience 3  Leuven: Davidsfonds. -446p.

Afmetingen: 20.80 x 12.50 (gebonden – harde roodlinnen kaft met stofwikkel)
Reeks: Romanreeks nr 649 – 1984 – 3
2001 Hendrik Conscience. Mijn jeugd, een autobiografie.

Bewerking: Marianne Maes
 Tienen: Aqua fortis. -222p.

Reeks: Historikos

 

FILMOGRAFIE

1913 Het eeuwfeest van Hendrick Conscience in Antwerpen.

  • Regie: onbekend
  • Producent: Actualités Gaumont (Bruxelles)
  • Stille film.
1919 De Loteling. (Roman uit 1850)

  • Regie: Armand du Plessy.
  • Productie: Hippolyte De Kempeneer. Compagnie Belge des Films Cinematographiques CBFC (Bruxelles)
  • Stille film
  • Cast: Willy Maury, William Elie
1921 De arme edelman. (Novelle uit 1851)

  • Regie: Armand du Plessy.
  • Productie: Hippolyte De Kempeneer. Compagnie Belge des Films Cinematographiques CBFC (Bruxelles)
  • Stille film.
  • Cast: Jules Raucourt
1929 Baas Ganzendonck (novelle uit 1850)

  • Regie: Germain Baert.
  • Productie: Germain Baert. Vlaamsche Stille Kunst-Studio (Pittem)
  • Stille film.
  • Cast: Edmond Laverge; Daniel Claeys; Elise d’Ormont; Germain Baert; Jef Verplancke.
193? Vlaamsche gebeurtenissen: Hendrik Conscience

  • Regie: Clemens De Landtsheer. Flandra Film (Diksmuide).
  • Stille Film.
1945 Baas Gansendonck. (novelle uit 1850)

  • Regie: Gaston Ariën. Compagnie Internationale du Film Bruxelles.
  • Cast: Robert Marcel; Carry Fontijn;
1973 De Loteling (roman uit 1850)

  • Regie: Roland Verhavert.
  • Dialogen en scenario: Nic Bal
  • Cast: Jan Decleir (Jan Braems); Ansje Beentjes (Katrien); Gaston VanderMeulen; Gella Allaert; Rudi van Vlaenderen e a
1983 De geschiedenis mijner jeugd. (TV Film)

  • Regie: Senne & Vincent Rouffaer.
  • Scenario: Libera Carlier.
  • Cast:  Piet Balfoort; Jakob Beks; Mieke Bouve; Sjarel Branckaerts; Jef Burm; Ludo Buschots; Paul Cammermans ea
1983 De Leeuw van Vlaanderen.

  • Regie: Hugo Claus.
  • Scenario: Hugo Claus.
  • Cast: Frank Aendenboom (Robrecht de Bethune); Jan Decleir (Jan Breidel); Theu Boermans (Jacques de Chatillon); Julien Schoenaerts (Pieter de Coninck); ea