Maakt deel uit van:activisme 1914-1918Lierse schrijvers
ANTOON THIRY
Leuven, 8 september 1888 – Antwerpen, 13 juli 1954
Antoon Frans Thiry.
Liers katholiek schrijver van romans en verhalen.
Radicaal activist en uitgever van de uitgeverij ‘Die Poorte’ te Mortsel.
Hij bracht ook bewerkingen uit van romans van de Franstalige Belgische schrijvers André Baillon en Camille Lemonnier en van de Zweedse respectievelijk Noorse winnaressen van de Nobelprijs literatuur Selma Lagerlöf en Sigrid Undset.
Pseudoniemen: Anthony Thony (in De Vlaamsche Gids) voor details zie rubriek A – Z Pseudoniemen lexicon
BIOGRAFIE
8 september 1888: Geboren te Leuven als oudste kind van een katholieke onderwijzer, die aanvankelijk werkzaam was in een school in Korbeek-Lo, in 1898 werd aangesteld tot directeur van de oefenschool van de Rijksnormaalschool in Lier en in 1908 de functie van huismeester in de Rijksnormaalschool van Gent opnam
1898 tot 1908: Verhuizing naar Lier, waar hij de lagere school en de Middelbare Normaalschool doorloopt.
November 1904: Tijdens zijn lerarenopleiding in Lier raakt hij bevriend met Felix Timmermans, die hem stimuleerde om te schrijven
1905: Samen besluiten ze een Begijnhof-sproke te schrijven. Het wordt ‘Ecce Homo en het bange Portieresken’, dat in 1909 zal verschijnen in Flandria’s Novellen Bibliotheek.als vol. 103.
“Thiry schreef het eerste gedeelte, Felix zette het voort; in gemeenzaam overleg wijzigden zij elkanders werk, voegden details toe, lieten andere weg en zó ontstond de eerste sproke ‘Ecce Homo en het bange Portieresken’, Felix las ’t voor in ’n vergadering van ’t Algemeen Nederlands Verbond te Lier; door ’t succes aangemoedigd, waagden zij ’t de sproke aan Willem Kloos te sturen. ’n Grote vreugde, ’n triomf was ’t voor de jonge Lierenaars, dat hun werk in De Nieuwe Gids werd opgenomen door Kloos, wiens naam als kriticus in Vlaanderen toen klonk als geen andere. Altijd is Timmermans er Kloos dankbaar voor gebleven; daarom bleef hij later ook publiceren in De Nieuwe Gids.”
Uit: Theo Rutten, ‘IV. Artiestenjaren Overspannen Verbeeldingen Beloftevolle Inleidingen.’ In: Felix Timmermans (1928)1907: Behaalt aan de Lierse Rijksnormaalschool het diploma van onderwijzer.
1908-1918: Verblijf te Gent, waar zijn vader de functie van huismeester in de Rijksnormaalschool van Gent had opgenomen.
1913: Naast zijn baan als onderwijzer, studeert Thiry verder aan de Gentse Rijksnormaalschool en behaalt in 1913 het diploma van regent Germaanse talen voor de Centrale Examencommissie.
1911: Uitgave van de “Begijnhofsproken” in samenwerking met Felix Timmermans bij de Maatschappij voor goede en goedkoope lectuur te Amsterdam.
WERELDOORLOG I
Engagement in het radicale activisme.
Begin 1914: Richt samen met Marcel Minnaert en Reimond Kimpe het uitgesproken flamingantische blad De Bestuurlijke Scheiding op, waarvan hij samen met zijn echtgenote het redactiesecretariaat verzorgde.
Oktober 1914: Oprichting van de beweging “Jong Vlaanderen” met o a Leo Picard.
- De Jong-Vlamingen stellen dat Vlaanderen belang heeft bij een Duitse overwinning en daarvan gebruik moet maken. Picard benadrukt al erg vroeg het belang van propaganda onder het volk, waarbij het uitgeven van een eigen krant kan bijdragen. Met Duits geld verschijnt op 22 februari 1915 De Vlaamsche Post, met Picard als hoofdredacteur.
- Voorjaar 1915: De groep valt uiteen door verschillen in de visie op het toekomstige Vlaanderen.
Begin april wordt er kritiek geuit op een artikel van Picard waarin hij pleit voor een Vlaanderen, dat bestuurlijk van Wallonië zou gescheiden zijn. Andere groepsleden als Jan Derk Domela Nieuwenhuis Nyegaard, Reimond Kimpe en Antoon Thiry zijn veel radicaler en willen niets minder dan de vernietiging van België. De verschillen worden steeds scherper en op 2 september verlaat Picard de groep, samen met een aantal van zijn vrienden. - Na het vertrek van Picard wordt Jan Bouvé hoofdredacteur, maar in de praktijk wordt de redactionele lijn bepaald door zijn twee assistenten: Reimond Kimpe en Antoon Thiry.
1916: Schrijft zich in als vrije student aan de Von Bissing Universiteit te Gent.
- Op 24 oktober 1916 werd als onderdeel van de Duitse Flamenpolitik, te Gent de Vlaamsche Hoogeschool geopend. Ze werd beter bekend als de Von Bissing-universiteit – het was de Duitse gouverneur-generaal Moritz von Bissing die de Vlaamse Hogeschool op die datum plechtig aan de academische overheden had overgedragen. De universiteit groeide uit tot een van de iconen van het activisme, de benaming voor de Vlaamsgezinde collaboratie met de Duitse bezetter tijdens de Eerste Wereldoorlog.
1918: Is kortstondig lid van de (tweede) Raad van Vlaanderen.
Mei 1918: Verhuist naar de Lierse Rijksnormaalshool, waar hij benoemd wordt tot directeur. In zijn roman De hoorn schalt uit 1932 probeerde Thiry zijn keuze voor het activisme uit te leggen en te legitimeren.
November 1918: Wijkt uit naar Nederland om een aanhouding wegens samenwerking met de Duitse bezetter te vermijden. Te Tiel (Gelderland) wordt hij leraar en bibliothecaris van de pas opgerichte bibliotheek.
NA DE OORLOG
1920: Wordt door de Belgische justitie bij verstek ter dood veroordeeld wegens politiek activisme.
1920-1930: Schrijft verschillende romans, verhalen die door Nederlandse uitgeverijen (voornamelijk Querido en Maatschappij voor goede en goedkoope lectuur te Amsterdam) op de markt worden gebracht.
- Was het heimwee naar Vlaanderen, die hem deze gemoedelijk romans en kleinstedelijke verhalen deed schrijven ? Hij verstond alleszins de kunst om karakters en milieus op een pittoreske wijze weer te geven. Zonder afbreuk te willen doen aan zijn eigen kwaliteiten, moet toch worden opgemerkt dat de invloed van zijn grote vriend Felix Timmermans niet ver weg was.
1930: Nadat het jaar voordien de zogeheten Uitdovingswet was goedgekeurd door het Belgische parlement, keert hij met vrouw en kinderen terug naar België en vestigt zich te Mortsel – Oude God.
1933: Oprichting van de uitgeverij Die Poorte ism het Davidsfonds.
- Bijzonder aan de oprichting van deze uitgeverij was de formule waarmee ze zich een stabiel klantenfonds wou verwerven. Naar het voorbeeld van de Wereldbibliotheek in Nederland werd gekozen voor een ‘boekengilde’ waarbinnen lezers middels een abonnement aan een schappelijke prijs konden kennis maken met Vlaamse en internationale literatuur. Het was de eerste keer in Vlaanderen dat de formule van boekengilde met succes werd beproefd.
- Tussen 1933 en 1954 (overlijden van Antoon Thiry) verschenen er zo’ 130 uitgaven.
Bronnen
- Voor een korte geschiedenis van de uitgeverij Die Poorte: Het boek in Vlaanderen sinds 1800 een cultuurgeschiedenis
- Chris Ceustermans, Uitgeverij Die Poorte: Van boekengilde, SS-tijdschrift tot popcultuur
WERELDOORLOG II
Ook tijdens de tweede Duitse bezetting raakten Antoon Thiry en Die Poorte betrokken bij de collaboratie.
De Duitsers stuurden aan op controle op het literaire leven.
- Literaire tijdschriften zoals Dietsche Warande en Belfort en het katholieke, ‘volksverbonden’ Volk werden verboden.
In de plaats daarvan moest het tijdschrift Westland een meer aan de tijd aangepast credo van bewuste volkse samenhorigheid uitdragen.
1942 – 1944: Uitgeverij Die Poorte geeft het culturele tijdschrift “Westland ( Kultureel Litterair Tijdschrift voor Vlaanderen)” (redactie: Bert Ranke, Filip, De Pillecyn & Peter Thiry) uit.
- Op 22 mei 1942 werd het nieuwe tijdschrift “ Westland” aan de pers voorgesteld. Initiatiefnemers waren Filip De Pillecyn en Bert Ranke.
- In zijn inleidende tekst pretendeert De Pillecyn nog de literatuur in Vlaanderen te willen dienen; volgens zijn redactiesecretaris Bert Ranke wil het blad de Nieuwe Orde beginselen (zoals ze door DeVlag worden voorgestaan) uitdragen. Volgens Ranke zijn tolerantie, humanisme, pacifisme niet langer aan de orde; volksgemeenschap, daar gaat het over.
- Westland evolueerde echter zo snel in de nazi//SS-richting dat De Pillecyn afhaakte. Peter Thiry bleef met Ranke het tijdschrift leiden.
- 1944: Het tijdschrift Westland houdt noodgedwongen op te bestaan.
Die collaboratie zou de uitgeverij zwaar te staan komen.
Vader en zonen Thiry vlogen na mei 1945 in de cel. Antoon Thiry werd veroordeeld tot drie jaar gevangenisstraf.
De intussen naar elders verhuisde drukkerij Die Poorte wist men echter te behoeden voor een gedwongen openbare verkoop. Toen Antoon en zoon Peter na drie jaar vrijkwamen, konden ze via de drukkerij hun werkzaamheden verderzetten – zij het niet meer vanuit Mortsel.
Tot de dood van Peter Thiry in 1969 zou de uitgeverij boeken blijven uitgeven of drukken. De eerste ‘experimentele’ dichtbundel Woordschurft (1953) van de vernieuwende en invloedrijke Mortselse dichter Adriaan de Roover rolde er van de pers.
13 juli 1954: Antoon Thiry overlijdt te Antwerpen.
EPILOOG
Na de dood van Antoon Thiry wordt de uitgeverij verdergezet door zijn weduwe en hun zonen Peter en Walter Thiry (een oud Oostfrontstrijder). ‘Die Poorte’ gaf vooral poëzie uit (klassiekers en nieuwe bundels), opvallend ook werk van uitgesproken links-progressieve auteurs zoals provo Herman J. Claeys of de ‘jazz-dichter’ Willem M. Roggeman.
De uitgeverij werd opgedoekt wanneer Peter Thiry in 1969 plots overlijdt.
BEKRONINGEN
- 1932: Prijs van de provincie Antwerpen voor het gezamenlijk oeuvre.
Bron: Frans Heymans, Het goud van de Vlaamse letteren. 170 jaar prijzen voor de Nederlandse literatuur in België (1830-2000). Snoeck-Ducaju & Zoon, Gent, 2001.
GERAADPLEEGDE BRONNEN
Websites
- Het boek in Vlaanderen sinds 1800 een cultuurgeschiedenis
- Profiel bij de Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren (dbnl)
- :: Het Pennoen :: Marcel Minnaert
- Thiry Antoon – Gent Literair [bijdrage van An Claes]
- Chris Ceustermans, Uitgeverij Die Poorte: Van boekengilde, SS-tijdschrift tot popcultuur
- Nico Van Campenhout (2023, aanvulling), Gaston Durnez (1998),Thiry, Antoon, Encyclopedie van de Vlaamse beweging
Referenties:
- Daniël Vanacker, Het activistisch avontuur. Academia Press, Gent 2006, 534p.
- Ludo Simons, Het boek in Vlaanderen sinds 1800. Een cultuurgeschiedenis. Uitgeverij Lannoo nv, Tielt, 2013. 639pp.
BIBLIOGRAFIE
Woordje vooraf
De bibliografie bevat 3 afdelingen
- Chronologisch overzicht.
- Overzicht van de radio-hoorspelen uitgezonden door de N.I.R.
- Overzicht per genre alfabetisch op titel.
De bibliografische gegevens werden onder meer nagekeken bij
- Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience – Antwerpen.
- Koninklijke Bibliotheek van België – Brussel / Bibliothèque Royale de Belgique – Bruxelles.
- Piet Devos: Van reuzen tot dwergen. Bibliografie – Vlaamse schrijvers in de 20ste eeuw – Eerste drukken. Kortrijk, eigen beheer 2007
- Catalogus Vlaamse openbare omroep 1931-1998
Om de foto’s in de fotogalerij te vergroten klikt u op de foto.
A. Chronologisch overzicht
B. HOORSPELEN UITGEZONDEN DOOR DE NATIONAAL INSTITUUT VOOR DE RADIO-OMROEP
Bron: Catalogus Vlaamse openbare omroep 1931-1998
Samengesteld door Herman Van Cauwenberghe en geredigeerd door John van Houten.
De catalogus verstrekt, voor zover te achterhalen, relevante informatie over uitgezonden hoorspelen door de Vlaamse openbare omroep. Het merendeel van de gegevens is afkomstig uit de jaarverslagen van de Vlaamse openbare omroep en de Nederlandse omroepbladen en die zijn vaak heel summier met betrekking tot de hoorspelen van de Vlaamse omroep. Derhalve is catalogus vooralsnog onvolledig.
1933
Kermis
- Uitgezonden door de N.I.R. op 10 november 1933 in een regie van Gust Demuynck tussen 21 en 21.30 uur. Herhaald op 9 maart 1934 en 17 december 1937.
Rolverdeling: Germaine Loosveldt (Madame) – Edward Gorlé (Mijnheer) – Ida Wasserman (Irène) – Willem Cauwenberg (Roger) – Emma Koch (Marie) – Jeanne De Coen (Céline) – Frans Dirick (haar man)
1934
Die van “De Jenettenbloem” en de nieuw’ kunst
- Uitgezonden door de N.I.R. in een regie van Gust De Muynck op 04-05-1934 tussen 20.30-21.15. Herhaald op: 31-08-1934.
Verhaal uit de bundel: Kiroeme ! Kiroeme ! Menschkens keert eens om, Mechelen, Het Kompas, 1930.
1935
Roger vrijt
- Uitgezonden door de NIR onder regie van Gust De Muynck op 11-01-1935 tussen 20.30-21.20.
Rolverdeling: Louis Bertrijn (Pa) – Charlotte Noterman (Ma) – Gaston Vandermeulen (Roger) – Corry Lievens (Irène) – Hélène Douliez (Simonne) – Helena Bertrijn (Juffra Peeters, een vriendin van ma) – Julia Kint (Mariette, Roger’s meisje, 19 jaar)
1940
De klucht van de reuskens.
- Uitgezonden door de NIR in een regie van Antoon Thiry op 06-01-1940 tussen 20.30-21.00.
Verhaal uit de bundel ‘De president van Het Vliegende Wiel’ (1930). Oorspronkelijke auteur: Henri Ghéon
C. Overzicht per genre alfabetisch op titel
Verhalen
- Ach! De kleine stad… (verhalen) 1936
- Baziel’s uittocht. (verhaal) 1927
- De Belleman. (verhalen) 1929
- De drie uit Sinte Gerardus Majella en hunne vrouw.(novelle) 1931
- De Isegrim. (verhaal) 1943
- De izegrim. (roman) 1929
- De pelgrimagie van de vijf gezellen. (verhalen) 1951
- De president van ‘t Vliegend Wiel. (verhalen) 1931
- De vader. (verhaal) 1926
- De zevenklapper. (verhaal) 1934 (Leuven, ’s Gravenhage & Utrecht)
- Domien en zijn zoon en andere verhalen. (verhalen) 1932
- Gasten in ‘t huis ten halve. (verhalen) 1932
- In ” ‘t hofken van Oliveten” en VII andere verhalen van simpele menschen. (verhalen) 1923
- Kiroeme ! Kiroeme ! Menschkens keert eens om. (verhalen) 1930
- Kozijn uit Amerika. (verhaal) 1944
- Meester Vindevogel. (verhaal) 1924
- Mijnheer Pastoor en zijn vogelenparochie. (verhalen) 1926
- Onder Sinte Gommarus’ wake. (verhalen) 1924
- Pauwke’s vagevuur. (verhaal) 1922
- Van Blasiuske en Treske-Mareske. (verhalen) 1954
- Van vier pelgrims. (verhalen) 1928
- Voghelen in der muyte. (vroegere verhalen. (verhalen) 1949
Romans
- De droomer. (roman) 1923
- De hoorn schalt. (roman) 1932
- Het schoone jaar van Carolus. (roman) 1920
Samen met Felix Timmermans
- Begijnhof Sproken. (verhalen)- 1911
- De ivoren fluit. (verhaal) 1923
- “Ecce homo” en Het bange Portieresken. (novelle) 1909
Essays
- Vikingers. (essays) 1932
Vertalingen en bewerkingen
- Christus legenden. I: Toen Jezus nog een kindeke was / Selma Lagerloef; 1936
- Christus legenden. II: De Heiland / Selma Lagerloef; 1936
- De bloeiende weg. / Demolder Eugène. 1936
- De hovenier van madame de Pompadour. / Demolder Eugène. 1925
- De Keizer van Portugal / Selma Lagerloef; 1933
- De Legende van Thyl Uilenspiegel en Lamme Goedzak Kalender 1933 / Charles De Coster ;
- De schaatsen van de koningin van Holland./ Demolder, Eugène. 1923
- De Sproke van de Monnikshut / Selma Lagerloef; 1934
- Hampit, de jager / Jakob Kneip; 1933
- Het ventje van Onzen-Lieven-Heer. / Lemonnier, Camille. 1921
- Het verhaal van Viga-Ljot en Vigdis / Sigfrid Undset; 1935
- Op klompen. / Baillon,André, 1934, 1958
- Wind op de molens / Camille Lemonnier ; z.d.
















































