home | Inloggen
Aantal schrijvers: 526 | Aantal boeken:

15394

Delbeke, Frans

FRANS DELBEKE

 

Roeselare, 18 mei 1890 – Londen, 12 juli 1947

Publiceerde enkele gedichten, een novelle, toneelstukken, waarvan een aantal in samenwerking met Gerard Walschap en 1 roman

Zijn literair werk scheert geen hoge toppen, maar als organisator, coach en financier heeft hij zich op literaire veld zeker verdienstelijk gemaakt.

Vooral Gerard Walschap en Hendrik Marsman hebben veel aan hem te danken.

 

BIOGRAFIE

18 mei 1890: Frans Delbeke werd geboren te Roeselare.

Was de zoon van de flamingantische en katholieke volksvertegenwoordiger en schepen Julius Delbeke (1859-1906), beter bekend als ‘dokter Delbeke’.

Voltooide de Grieks-Latijnse humaniora aan het Klein Seminarie van Roeselare.

Zijn rechtenstudies aan de universiteit van Leuven mislukten

1907: Vanaf 1907 publiceerde hij verschillende gedichten in verschillende tijdschriften, waaronder Vlaamsche Arbeid en Dietsche Warande en Belfort.

  • Frans Delbeke, ‘Mijmering’ In: Dietsche Warande en Belfort. Jaargang 1908 (1908)
  • Frans Delbeke, ‘Avond’ In: Dietsche Warande en Belfort. Jaargang 1908 (1908)
  • Frans Delbeke, ‘Heimwee’ In: Dietsche Warande en Belfort. Jaargang 1908 (1908)

Literair-kritische bijdragen kon hij kwijt in Nieuwe Wegen, een plaatselijk blad waarvan hij enige tijd redactiesecretaris was en waaraan ook Lode Dosfel en August van Cauwelaert meewerkten.

1908: De novelle In den nieuwen thuis verschijnt als nummer 98 in Flandria’s Novellenbibliotheek.

1912: Werd, door tussenkomst van politieke vrienden van zijn vader, secretaris bij het Ministerie van Spoorwegen te Brussel. Het is waarschijnlijk dat daar de vriendschap ontstond met Lode Dosfel, die aan hetzelfde Ministerie optrad als juridisch adviseur.

1913: Huwde met Joséphine Lessire, dochter van een verzekeringsmakelaar met goede relaties in Londen.

1914-1918: Via de relaties van zijn schoonouders, kon het jonge gezin tijdens de Eerste Wereldoorlog naar Engeland uitwijken.

1919: Na zijn terugkeer was hij opnieuw als verzekeringsmakelaar in Antwerpen actief, maar tegelijkertijd integreerde hij zich weer in het culturele leven.

1922: Werd hoofdredacteur van het katholieke weekblad (annex uitgeverij en bestelboekhandel) “Het Vlaamsche Land‘ dat August van Cauwelaert in 1919 had opgericht.

  • 1922 was ook het jaar waarin Gerard Walschap als boekhandelaar bij de bestelboekhandel van het blad belandde. Maar voor niet lang want kort daarna vinden we Walschap terug als redactiesecretaris van het weekblad.

1923: Schrijft het toneelstuk ‘De vrek’.

1924: De firma geraakt in financiële moeilijkheden. De boekhandel en de uitgeverij worden overgenomen door De Vlaamsche Boekhandel en Delbeke neemt de leiding van het weekblad.

In de jaren 1924-1925 doen Delbeke en Walschap een aantal dingen samen:

  • Samen schreven ze het wekelijkse, anoniem gepubliceerde hoofdartikel ‘Op den uitkijk’.
  • Ze traden beiden toe tot de katholieke kunstenaarsvereniging ‘De Pelgrim’
  • Ze maakten samen in de weekends enkele tendentieuze katholieke toneelstukken, zoals “Flirt” (1924), “Dies irae” (1924), “Lente” (1925) en “De vuurproef” (1925). Flirt werd bekroond met een staatsprijs van 1000 frank.

In de Nieuwe Linie van 5 oktober 1968 vertelt Walschap daarover: “We zaten dan letterlijk naast elkaar te werken. Delbeke vulde bladzijde na bladzijde en ik zorgde dan dat het goed op papier kwam. Ik was zogezegd de opschrijver” (geciteerd door Van der Aa)

Het weekblad was aanvankelijk een fervente aanhanger was van het minimumprogramma van Van Cauwelaert en gericht op een verzoenende Vlaamse politiek met België.  Toen Delbeke de rubriek Vrije Tribuun openstelde aan L. Dosfel – onder pseudoniem Thomas van der Schelden – werd het blad Vlaams-nationalistisch.

1926: Lange bijdragen van Lodewijk Dosfel in Het Vlaamsche Land geven aan het weekblad een groeiende Vlaams-nationalistische tendens. Ook anoniem gepubliceerde bijdragen van vooraanstaande Vlaamsgezinde priesters-theologen die de argumenten van de kerkelijke autoriteiten onderuithaalden, brachten het bisdom Mechelen ertoe om in 1926 alle priesters hun abonnement op te zeggen. Het betekent de doodsteek voor het blad.

Na het faillissement van de uitgeverij gingen beide uit elkaar. Delbeke werd actief voor het radicale ‘Jong Dietschland’. Walschap ging met pater Callewaert het tijdschrift Hooger Leven leidden.

1927-1934: Was in deze periode enige tijd bestuurslid van het Katholiek Vlaamsch Volkstoneel.

  • Daar ging in 1924 een bewogen strijd om zeggenschap in Het Vlaams Volkstoneel van Jan Oscar de Gruyter aan vooraf, waarbij Delbeke erg betrokken was.
  • Samen met een groep katholieken was Delbeke van oordeel dat het Vlaamsch Volkstoneel van Jan Oscar de Gruyter te weinig aandacht besteedde aan werk van katholieke Vlaamse schrijvers en dat er een nieuw gezelschap nodig was.
  • Op 12 april 1924 werd een contract ondertekend waarin gestipuleerd werd dat hij voor 20 000 frank het Vlaamse Volkstoneel van de Gruyter overnam.

Oktober 1934: Echtscheiding en verhuis naar het Brusselse, waar hij in Vilvoorde een lampenfabriek opstartte.

1935: Na zijn echtscheiding schreef Delbeke het toneelstuk ‘De doodendans’ over een liefdeloos huwelijk. De doodendans is zijn definitief afscheid van het Vlaams theater.

  • Het stuk kreeg van katholieke zijde het label ‘streng voorbehouden’ mee.
  • Het stuk toont aan dat Delbeke’s houding tegenover de kerk grondig veranderd was. Hij veroordeelde de houding van de kerk ten aanzien van zijn leven. Net als Walschap nam hij resoluut afscheid van de kerk.

1935: Verhuisde hij naar Engeland en hertrouwde er met Eleanor Jacobson,een jonge vrouw uit Jamaica. Hij richtte er een lampenfabriek op en vergaarde opnieuw fortuin.

Toch bleef hij de Nederlandse literatuur van nabij volgen. Hij onderhield de contacten met Walschap en legde – via Jan Greshoff contacten met allerlei Nederlandse schrijvers.

1937: Via Jan Greshoff stelt hij een som van rond de 10 000 frank ter beschikking ‘ten bate van behoeftige schrijvers’. Greshoff zal het geld – met instemming van Delbeke – in zijn geheel schenken aan de dichter Hendrik Marsman, die op dat moment zonder inkomen in Italië rondzwierf levend van uitgeversvoorschotten en sporadische giften.

In 1937 had ook Walschap financiële problemen. Delbeke vond dat Walschap mits een universitair diploma aan een goedbetaalde job zou geraken en dus stelde hij hem voor om 4 jaar universiteit te sponsoren a rato van 20 000 frank per jaar. Walschap weigerde. Niettemin zou Delbeke hem tot aan het uitbreken van de oorlog tot 5 x toe een som van 5000 frank toesturen. Ook mocht Walschap gratis beschikken over Delbeke’s villa in San Remo.

Als tegenprestatie zou Walschap Delbeke’s roman “Tussen twee werelden” redigeren en laten publiceren bij zijn uitgever Nijgh en Van Ditmar.

1940: Publicatie van de autobiografische roman “Tussen twee werelden” is eerder vitalistisch getint.

1940-1945: Door het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog verloor Delbeke grotendeels het contact met de Vlaamse literaire wereld. Om gezondheidsredenen had hij ook zijn bedrijf van de hand gedaan.

Hij werkte nog aan een roman, ‘Het gulden snoer’. We weten uit zijn correspondentie dat het boek in 1946 af was. Het zou echter nooit verschijnen, het manuscript – waarvan Walschap beweerde dat het heel wat sterker was dan zijn vorige roman – werd kort voor zijn dood vernietigd.

Toen na de oorlog Gerard Walschap in de naweeën van de oorlog tijdelijk zijn baan als inspecteur van de openbare bibliotheken verloor, was het opnieuw Delbeke die voor hem in de bres sprong. Tot driemaal toe stuurde hij hem een bedrag van 10 000 frank.

Juni 1946: Walschap gaat op bezoek bij Delbeke in diens huis te Somerset. Hoewel financieel nog in goeden doen is zijn mentale en fysieke gezondheid zeer aangetast.

12 juli 1947: Frans Delbeke overleed te Londen aan de gevolgen van maagkanker.

 

MEER OVER FRANS DELBEKE

  • Michiel de Bruyne, Frans Delbeke: “Tussen twee werelden”. VWS-Cahiers 171 (1995)
  • Frank Peeters, Jan Oscar de Gruyter eb het Vlaamse Volkstoneel 1920-1970. Peeters, Leuven. 1989.

 

GERAADPLEEGDE BRONNEN

Websites

Referenties

  • Manu van der Aa, Frans Delbeke, in Zacht Lawijd jg. 1 nummer 0 (april 2001) pp 46-52. Electronisch te lezen in: DE KLEINE GARNAAL – Zacht Lawijd
    • De inhoud van dit lemma steunt  voor het grootste deel op deze publicatie.

 

BIBLIOGRAFIE

Woordje vooraf

De bibliografische gegevens werden onder meer nagekeken bij

  • Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience –Antwerpen. Werken van Delbeke, Frans
  • Koninklijke Bibliotheek van België – Brussel / Bibliothèque Royale de Belgique – Bruxelles
  • Piet Devos: Van reuzen tot dwergen. Bibliografie – Vlaamse schrijvers in de 20ste eeuw – Eerste drukken. Kortrijk, eigen beheer 2007

Om de foto’s in de fotogalerij te vergroten klik op de foto

Chronologisch overzicht

Jaar Titel Fotogalerij Uitgeverij 1ste druk
1908 In den nieuwen thuis. (novelle) Gent: Plantyn. -37p.

Reeks: Flandria’s Novellen bibliotheek. – Gent; vol. 98.
1918 De terugkeer: een tooneelschets in drie toonelen Leuven: Vlaamsche Boekenhalle. -31p.
1923 De vrek. Tooneelspel in vier bedrijven. (toneel) Antwerpen: Het Vlaamsche Land. -100p.
1924 Dies irae: spel in één bedrijf. (toneel

Geschreven in samenwerking met Gerard Walschap
Eerst verschenen in: Het Vlaamsche Land 1923, nrs van 15, 22 en 29 december.
Leuven: S.V. De Vlaamsche Boekenhalle. -28 + [IV] p.

Reeks: Tooneelfonds Het Masker. – Leuven; vol. 1924: 4
Afmetingen: 18.70 x 14.20
1924 Flirt: spel in drie bedrijven. (toneel)

Geschreven in samenwerking met Gerard Walschap
Eerst verschenen in: Het Vlaamsche Land 1924, nrs van 9 en 16 februari
Leuven: S.V. De Vlaamsche Boekenhalle. -101p.

Reeks: Tooneelfonds Het Masker. – Leuven; vol. 1924: 2
Afmetingen: 18.70 x 14.20
1924 Levens’ vier seizoenen. Lente: spel in drie bedrijven. (toneel)

Geschreven in samenwerking met Gerard Walschap
Eerst verschenen in: Het Vlaamsche Land 1924, nrs van 26 april, 3, 10, 17, 24 en 31 mei, 7 en 14 juni.
Leuven: S.V. De Vlaamsche Boekenhalle. -83 + [I] p.

Reeks: Tooneelfonds Het Masker. – Leuven; vol. 1924: 3
Afmetingen: 18.70 x 14.20
1925 De vuurproef: spel van wroeging in drie bedrijven. (toneel)

Titel varieert: Zomer der quadrilogie “Levens’ vier seizoenen”
Geschreven in samenwerking met Gerard Walschap
Leuven: S.V. De Vlaamsche Boekenhalle. -94 + [II] p.

Afmetingen: 22 x 13.90
1931 Satan, tragi-comedie (toneel)

In het Frans.
Brussel: De Standaard-Boekhandel. -100p.
1931 Wanda (toneel) Première door het Vlaamsche Volkstooneel te Brussel

Bron: De Standaard, 1931-11-09
1935 Doodendans: dramatisch spel in 8 tafereelen. (toneel) Antwerpen: De Sikkel. -75p.
1940 Tusschen twee werelden (roman)

Bandontwerp: Tine Baanders
Rotterdam: Nijgh & Van Ditmar. -474p.

Afmetingen: 20.75 x 15.50 (gebonden met stofomslag)