home | Inloggen
Aantal schrijvers: 531 | Aantal boeken:

15464

De Clercq, René

Maakt deel uit van: ,

RENÉ  DE CLERCQ

Deerlijk, 14 november 1877 – Maartensdijk (NL), 12 juni 1932

(Foto: circa 1915)

Bard van het activisme

Romantisch dichter van natuurgedichten, ambachtsliederen, bijbelspelen, libretto’s van zangspelen en gedichten in het kader van de Vlaamse Beweging (tijdens de Eerste Wereldoorlog was hij de “bard van het activisme”) en in het kader van de arbeidersbeweging (Anseele zag in hem de enige potentiële dichter voor zijn beweging).

Verscheidene van zijn gedichten werden gemeengoed als liedteksten, bv. Tinneke van Heule, De Gilde viert e.a. Vanaf 1920 waagde hij zich ook aan de toondichtkunst. Meest gekende bundels: Natuur (1902), Liederen voor het volk (1903), Toortsen (1909, algemeen beschouwd als ‘socialistische’ poëzie), De Noodhoorn (1916, activistische strijdgedichten, cultbundel bij jonge flaminganten in de twintiger jaren, meerdere sterk aangevulde herdrukken).

BIOGRAFIE

14 november 1877: René De Clercq werd in Deerlijk geboren in wat toen herberg Het Damberd was en dat nu zijn museum herbergt.

  • Zijn vader Charles was een kleine vlashandelaar, herbergier en touwslager en verzorgde de hele vlasbewerking vanaf het zaaien tot het zwingelen. Van het afval werden ’s winters koorden gedraaid.
  • Zijn eerste vrouw Cordula D’heijgere stierf in het kraambed en liet hem 4 kinderen na.
  • Charles hertrouwde met Pauline Gheysens met wie hij nog eens tien kinderen kreeg. Samen veertien kinderen van wie René De Clercq de voorlaatste was. Na de geboorte van het laatste kind, Rachel, verhuisde Charles naar de herberg De Valke op de hoek van de Harelbekestraat en de Kleine Pontstraat, nu Comm. Edmond Ameyestraat.

Omdat René als jongste zoon het troetelkind van de familie was en eveneens een heel schrander baasje, mocht hij verder studeren.

1890: Op zijn dertiende trok hij naar het college Saint-Joseph in Tielt. Zijn jonge eigenzinnige karakter maakte dat hij het college in Tielt moest verlaten. Hij zijn humaniora af in de retorica van het college Saint-Amand in Kortrijk.

  • Wat hem het zwaarst viel, was de Franse opvoeding.
‘Van mijn lang verblijf in de kostschool,’ schreef hij in het weekblad De Toorts (24.06.1916) over zijn tijd in het college van Tielt, ‘ (…) houd ik met haat en liefde, in vaste herinnering bewaard, hoe wij daar, door en door Vlaamsch voelend en denkend, in ’t Fransch leerden, speelden, wandelden, zongen, aten, baden, biechtten, en om maar het minste woordeke te zeggen, (…) werden bekeven, aangesnauwd, gestraft en bekeurd.’
  • Toen hij in de vierde Latijnse zat, stierf zijn vader. Toch zou hij verder kunnen studeren, alhoewel het voor de moeder hard werken was om het studiegeld bijeen te krijgen. Moeder hoopte haar zoon ooit eens als priester te zien.

1896-1897: De Clercq is ingeschreven aan de Rijksuniversiteit van Gent in de eerste kandidatuur van de faculteit der wis- en natuurkunde (sciences naturelles), voorbereidend tot de geneeskunde.

De studie ligt hem niet. Hij schrijft meer verzen dan formules.

1897: Op aanraden van Paul Frédéricq, die van zijn dichterlijke kwaliteiten gehoord had, gaat De Clercq over naar de ‘philologie’.

1902: Na vijf jaar promoveerde hij op een proefschrift over Guido Gezelle’s Dichtwerk, Eenige esthetische Beschouwingen, tot doctor in de Germaansche philologie.

  • René De Clercq had geen studiegeest en ontpopte zich in het woelige Gent, waar het flamingantisme op dat ogenblik bloeide, snel tot een populair figuur. Hij werd voorzitter van het katholieke studentengilde ‘Rodenbach’s vrienden’, maar maakte vooral naam als fuifnummer en drinkebroer – de door hem geschreven studentenliederen werden in menig kroeg gezongen.

Na zijn promotie was hij achtereenvolgens leraar in Nijvel (waar hij August Borms als collega had), in Oostende en in Gent, waar hij onder zijn leerlingen Richard Minne had.

25 augustus 1903: Hugo Verriest in Ingooigem zegende het huwelijk in van de 26-jarige René De Clercq met de intelligente, mooie Marie Delmotte.

  • Marie overleed reeds in 1909 na een korte ziekte en liet hem met drie kleine kinderen achter.
  • Zijn dichtbundel Uit de diepten (1911) leert ons hoezeer hij door haar dood was ontredderd.
  • Door toedoen van beide families hertrouwde hij enkele maanden later met haar ongehuwde zuster Alice met wie hij ook drie kinderen kreeg.

1905:  Zijn poëziebundel De Vlasgaard uit 1902 wordt – op een libretto van Alfons Sevens (1877-1961) door Jozef Vandermeulen  op muziek gezet.  De première op 8 oktober 1905 was een groot succes. Niet minder dan 23 maal werd de opera opgevoerd in de Koninklijke Nederlandse Schouwburg. Het maakte van hem ‘een bekend Gentenaar’.

  • Voor de socialisten was het een zodanig succesnummer dat een via hen vertaalde Franse versie in 1910 en 1912 ook nog 7 maal zou lopen in de Franse Opera.
  • Vander Meulen zal dankzij de steun van Anseele de opera “De Vlasgaard” doen uitgeven in een tweetalige editie (vertaling in het Frans “Au pays du Lin” door Gustave Lagye) en in een Duits/Nederlandstalige versie (in het Duits vertaald als “Um die Weberin” door Paul Hiller) bij de Duitse uitgever August Cranz (Leipzig), die bijhuizen had in Brussel en Londen.
  • “De Vlasgaard” is een sociaal-realistisch drama dat men kan vergelijken met “Het recht van den sterkste” dat Cyriel Buysse in 1893 schreef (Buysse zou verscheidene romans en verhalen kosteloos afstaan voor publicatie als feuilleton in de Vooruit en later ook in de Volksgazet, terwijl hij liberale kranten en tijdschriften wel liet betalen).

1908: Lid van de  Maatschappij der Nederlandse Letterkunde te Leiden

1909: In Gent ging de aandacht van De Clercq veeleer naar het vreselijke lot van de arbeiders, waartegen hij reageerde in een bundel sterk sociaal geëngageerde gedichten: ‘Toortsen’ (1909). De felle dichtbundel bracht gemengde reacties teweeg: katholieken waren geschokt, socialisten aangenaam verrast.

Kom bij, mensch.

Kom bij, mensch, door den mensch verduwd,
Gegroet van ver en nog verder geschuwd,
Gij wroeter, donkere, niemandsvriend,
Gebeenderd machien die machienen dient,
Kom bij met uw voet die den omweg zoekt,
Uw bitteren mond die om voedsel vloekt,
Uw armen die hangen, uw vuist als een knods,
Uw kracht van stier, uw geduld van rots –
Kom bij ! Geen heerlijk handgebaar,
Geen gloed in een kleur, geen klank op een snaar,
Noch lichaamslijnen, noch oogenglans,
Noch kunst, noch schoonheid leer ik u thans.
En ook geen lied !.. Ik leer u den schreeuw
Van den hongrigen, dorstigen razende leeuw,
Die den schrik verspreidt en de wildernis
In het oord waar de weelde der wereld is.

Uit: ‘Toortsen’ p. 73

1910: Samen met schrijver-journalist Alfons Sevens stichtte hij het tijdschrift ‘De Witte Kaproen’, dat opkwam voor de vernederlandsing van de Gentse universiteit en voor de rechten van het Vlaamse volk. Bij de minste gelegenheid – een feest, een herdenking, een poëzie- of zangavond – beklom De Clercq het podium en bracht het publiek in vervoering met zijn stem. Met zijn ruige baard en stevige postuur had hij in die periode ook al de uiterlijke kenmerken van een leeuw aangenomen.

Dezelfde socialistische overtuiging vindt men in zijn romans Het rootland (1912) en Hermand Niels (1913).

4 augustus 1914: Bij de inval van de Duitsers op vluchtte hij met zijn gezin naar het neutraal gebleven Nederland. Hij werd leraar aan de Belgische school in Amsterdam en redacteur van De Vlaamsche Stem, het dagblad voor de Vlaamse vluchtelingen in Nederland.

  • Daartoe opgeroepen door Frans Van Cauwelaert bracht De Vlaamsche Stem aanvankelijk een Belgisch koningsgezinde strijdende boodschap. Van mededogen jegens de mede-germanen was geen sprake en de vijand werd flink gehekeld
Duitscher, ruk met uw horden
Zwijgend over den Rijn.
Broeders willen we worden
Als ge weer mensch zult zijn.
 
 

1915: Nadat koning Albert niet had willen ingaan op een vraag vanDe Vlaamsche Stem voor Vlaamsch zelfbestuur binnen de Belgische staat, viel de redactie uit elkaar in een vleugel die de koning trouw bleef (Frans van Cauwelaert hoorde bij deze zgn ‘passivisten’) en een fractie die het Vlaamse heil boven alles plaatste, ook wanneer dat impliceerde dat men steun zou ontvangen van de nochtans zeer gehate Duitse bezetter.

  • De Duitsers speelden het erg slim. Via de Nederlandse dichter en Groot-Nederlander Geerten Gossaert werd, allicht zonder medeweten van De Clercq, Duits geld gestopt in De Vlaamsche Stem. Een actie die kaderde in de zgn. Flamenpolitik waarmee de bezetter doelbewust de spanningen tussen de Belgische bevolkingsgroepen wou exploiteren.

In oktober 1915 publiceerde hij ‘De zware kroon. Verzen uit den oorlogstijd’ waarin nog niets liet vermoeden dat een breuk nakend was.

‘Geen broedertwist zal ooit een Volk verneedren
Dat grootsch eendrachtig streed voor have en goed.
Twee talen klonken boven de geleedren,
twee talen brengen hulde  aan heldenmoed.
[…]
Blijft samen als de halmen van uw korens (50-51)

1916: Omdat hij niet inging op de dringende vraag van minister Poullet van Kunst en Wetenschappen om terug te treden uit de redactie van het intussen activistische blad De Vlaamsche Stem werd hij bij koninklijk besluit ontslagen als atheneumleraar.

Deze onhandige zet veroorzaakte een schokgolf binnen de brede Vlaamse beweging.

De Clercq reageerde met een reeks strijdliederen – verzameld in De noodhoorn (1916) – waarin tegelijk ongeloof en een niet mis te verstaan dreigement in doorklonken. Als de koning dit alles tolereerde, dan zou de Vlaming in opstand komen en zelfbestuur afdwingen.

Weet de Koning, onze Koning,
Dat men zijn Volk tot slaven drilt ?
Vlaandren wordt onze eigen woning
Of de leeuw springt uit zijn schild !
Heb ik geen recht, ik heb geen land;
Heb ik geen brood, ik heb geen schand;
Vlaanderen, Vlaanderen, met hand en tand
Sta ik voor u,
Vecht voor u !

(van 1914 tot hier is de bron: Geert Buelens: Europa Europa ! Over de dichters van de Grote Oorlog p. 124-125 en 173)

  • Hij trad toe tot het activisme, keerde in 1917 naar Vlaanderen terug. Niet alleen in het bezette land maar ook voor de frontgeneratie was hij toen al uitgegroeid tot de ‘Stem van Vlaanderen’.
  • Hij werd hoofdredacteur van het activistische dagblad ‘Gazet van Brussel’, aanvaardde het ondervoorzitterschap van de Raad van Vlaanderen en maakte met veel geestdrift propaganda voor de Vlaamse strijd. Maar het spotlicht waarin hij voortdurend stond, bleek hem zo te verblinden dat hij na enige tijd zelfs de vijand niet meer herkende.
  • Aan de zijde van August Borms – in 1946 gefusilleerd vanwege collaboratie tijdens de Tweede Wereldoorlog – trok hij op tournee door Duitsland, hield er redevoeringen in verschillende grote steden en in krijgsgevangenkampen, en schoof zingend en drinkend met de bezetters aan tafel, die hem met open armen ontvingen.

Uit Stefan Brijs: De vergeethoek.

1920: Werd –omwille van zijn activisme tijdens de oorlog- bij verstek ter dood veroordeeld. Opnieuw vluchtte hij naar Nederland, waar hij in ballingschap leefde tot aan zijn dood.

12 juni 1932: Overlijden van René De Clercq.

Epiloog

  • Toen hij vijf dagen later op het kerkhof van deze kleine Nederlandse plaats onder grote belangstelling werd begraven, spraken August Borms en Wies Moens de redes uit.
  • Op het graf kwam een prachtig expressionistisch beeld van Jozef Cantré te staan. Het stelt de dichter voor die vol ontzag neerknielt in de “tuin” van Dietsland. Met het aangezicht naar de zon en het heelal gekeerd, drukt hij het boek De Noodhoorn tegen zijn hart. Met zijn linkerhand laat hij moeder aarde, zijn Vlaanderen, zijn Dietsland, niet los.
  • Hij werd begraven in grond van de familie Pieck op het kerkhof van Lage Vuursche in Maartensdijk bij Utrecht.

In 1982, vijftig jaar na zijn dood toen de vergunning voor het graf te Maartensdijk was vervallen, werden het gebeente en het grafmonument naar zijn geboortedorp overgebracht.

Ik kan u niet vergeten,
Mijn simpel landekijn,
Bij mensen die veel weten,
Veel hebben en veel zijn
Ik heb u nooit verloren
Uit de ogen van mijn ziel,
Mijn dorpken en toren
En vaders zingend wiel.
 
 
In juni 1991 liet de Stichting René De Clercq zijn geboortehuis restaureren en bracht er een fraai museum in onder, dat een ruime kijk geeft op het leven en werk van de grote volksdichter.

 

SMAAKMAKER

De waarde van zijn literair werk is zeer relatief.

Uit zeven bundels verzamelde hij Gedichten (1907).

Toortsen (1909) bevat eerlijke, maar tamelijk oppervlakkige socialistische gedichten. Dezelfde overtuiging vindt men in zijn romans Het rootland (1912) en Hermand Niels (1913). De bundel Uit de diepten (1911) is een klagelijke herdenking van zijn overleden vrouw.
Na De zware kroon (1915) met patriottische en royalistische gedichten, verscheen zijn belangrijkste bundel, De noodhoorn (1917), waarin hij een opstandige, anti-Belgische, Vlaamsnationale overtuiging uitsprak.
In 1921 verscheen nog een bundel liefdeslyriek, Het boek der liefde, en verder bijbelse gedichten en treurspelen, zoals Kaïn, Saul en David, Absalom. Zijn lyriek boekte succes tussen de wereldoorlogen

En toch, in Dietsche Warande en Belfort, ‘In Memoriam’ In: Dietsche Warande en Belfort. Jaargang 32 (1932) lees ik het volgende:

De gedichten van De Clercq staan maar gedrukt ten behoeve van wie ze behoeft. Wie ze leest moet ze ook meenemen zooals een wijsheid, een spreuk, een leuze, zooals een sleutel of een wapen. Het zijn geen intieme bekentenissen die gij voor u moet houden en die hare intimiteit verliezen zoodra ze meegedeeld worden in ‘t bijzijn van derden; het zijn slagwoorden, ordewoorden, wachtwoorden die gij moet doorgeven. Het is een roep die u getroffen en verblijd heeft en dien gij verder roepend moet verbreiden. Ik zoek naar een voorbeeld en waarlijk het allereerste dat ik aantref bewijst uitmuntend:
 
 
Mensch zijn.
 
Waar mensch den mensche wolf is,
waar volk den volke vee;
waar, huilend, wie maar golf is,
wil schuimen boven zee;
 
daar perst men paarl uit traan en bloed
heet zwakheid kracht en lafheid moed,
en wie een hals drukt met den voet
nekplooit gedwee.
 
Moet eerlijk altijd arm zijn?
En machtig altijd slecht?
Vijandig hoofd op arm zijn
en ‘t leven een gevecht?
 
Zal nooit, in grootsche harmonie,
het menschdom – kracht, gevoel, genie -
al man bij man en knie bij knie
rechtstaan voor Recht.
 
Zie, de aarde is aller moeder!
Zij wil noch slaaf noch heer,
haar kind te zijn, o broeder,
is de eerste en de opperste eer.
 
Want heilig is haar schoot genoeg,
haar handen breken brood genoeg,
wij zijn en dat is groot genoeg,
mensch, mensch, niets meer!

 

 

Over R. de Clercq:

  • 1936-1937: Antoon Jacob: René de Clercqs levensbericht, in: Jaarboek van de Maatschappij der Nederlandsche letterkunde te Leiden (1936-1937), p. 123-147
  • 1937 – Mededeelingen over René De Clercq (postuum) / Mr. J.J. Wijnstroom
  • 1937 – René De Clercq’s levensloop / Mr. J.J. Wijnstroom
  • 1938 – De dooden leven: René De Clercq, Lodewijk Dosfel, Oscar de Gruyter en Karel van den Oever herdacht / Wies Moens
  • 1977 -Gilbert Depaemelaere: René de Clercq, uit liefde alleen (1977). Uitgave Davidsfonds, Deerlijk
  • 1982-1983 -Koen Hulpiau: René de Clercq als flamingant, in: Wetenschappelijke tijdingen (1982-1983), nrs 41,42 en 43
  • 1986 – Koen Hulpiau: René de Clercq, een monografie (1986); ook in: Wetenschappelijke tijdingen, jg. 41 (1982), p. 212-225; jg. 42 (1983), p. 83-96 en 236-247; jg. 43 (1984), p. 89-102
  • 1993 – Dagboek: 1917-1920. Herinneringen aan René De Clercq
  • 1998 -Koen Hulpiau: René de Clercq, in: Nieuwe encyclopedie van de Vlaamse Beweging (1998)
  • 2004 -Joost Vandommele: Dichter René de Clercq en Gent (2004) – zie internet: http://www.renedeclercq.be/EindwerkJoostRDCenGent.pdf
  • Jaarlijkse Nieuwsbrieven van de Stichting René de Clercq, Deerlijk
  • Documentatiemap in de Stedelijke Openbare Bibliotheek en in het Poëziecentrum

 

GERAADPLEEGDE BRONNEN

Websites

Referenties

  • Geert Buelens: Europa Europa ! Over de dichters van de Grote Oorlog. Ambo/Manteau 2008 p. 124-125 en 173
  • Stefan Brijs: De vergeethoek. Atlas 2003 p. 15-21.

 

BIBLIOGRAFIE

De gegevens van deze bibliografie werden onder meer nagekeken bij

  • Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience – Antwerpen.
  • Koninklijke Bibliotheek van België – Brussel / Bibliothèque Royale de Belgique – Bruxelles.
  • Piet Devos: Van reuzen tot dwergen. Bibliografie – Vlaamse schrijvers in de 20ste eeuw – Eerste drukken. Kortrijk, eigen beheer 2007
  • POËZIECENTRUM vzw – Gent
    • Naast de Poëzieshop biedt het Poëziecentrum voor liefhebbers van antiquarische kleinoden ook een uitgebreid aanbod modern antiquariaat aan. Recentelijk werd het aanbod uitgebreid tot meer dan 3500 titels èn werden alle prijzen geherwaardeerd. Je vindt een overzicht van al de antiquarische titels op Antiqbook.

Om de foto’s in de fotogalerij te vergroten klikt u op de foto.

A. Chronologisch overzicht

a. Literaire werken

Jaar Titel Fotogalerij Uitgeverij 1ste druk
1896 Gedichten. (poëzie) Kortrijk: Jules Vermaut. -67p.
1898 Halewijn’s straf. (poëzie) Gent: A. Siffer. -20p.
1900 Echo’s. (poëzie) Gent: A. Siffer. -131p.
1900 Ideaal. Een sonnettenkrans. (poëzie)
Deeltitels: Morgenstilte; scheurlucht; bestorming.
De Clercq r 8 Gent: A. Siffer. -60p.
Afmetingen:12.50 x 10 (ingenaaid met gekafte omslag)
Tweekleurendruk: zwarte tekst met rode rand
1900 De internationale roeiwedstrijd te Terdonck. Gent: Jong Vlaanderen z.j. -16p.
1902 Guido Gezelle’s dichtwerk, eenige esthetische beschouwingen. (proefschrift)
1902 De vlasgaard. Landelijk tafereel in verzen. (poëzie)
Deeltitels: De zaaier; onder ‘t wieden; zondagachternoen; sint elooi; overtrokken lucht; op den weefstoel; slijttijd.
De Clercq r 17 Gent: Alfons Sevens. -106p.
Afmetingen:19.60 x 15 (ingenaaid)
Drukkerij : Plantijn, Korte Koestraat 3a.

 

1903 Terwe. Een verhaal in verzen. (roman)
Deeltitels: Smidse en hoeve [eene inleiding]; zaadkorrels; onder de sneeuw; groene wasdom; rijpe vrucht.
Illustrator Heukelom J.B.
Herdruk in 1916 bij Van Looy, Amsterdam.
De Clercq r 7 Maldegem: Victor Delille. -116p.
Reeks: Duimpjesuitgaven nr 37
Afmetingen:17.80 x 13.50 (ingenaaid)
1903 Natuur. (poëzie) St.-Martens-Latem: Julius De Praetere z.j. -128p.
1905 De vlasgaard. Een lyrisch drama (opera) in 3 bedrijven: gedichten van René De Clercq en Alfons Sevens.
Libretto op basis van gedichten uit de gelijknamige bundel uit 1902:  René de Clercq en Alfons Stevens.
Muziek van Jozef Van der Meulen.
Vertaling in het Frans “Au pays du Lin” door Gustave Lagye) en in het Duits als “Um die Weberin” door Paul Hiller bij de Duitse uitgever August Cranz (Leipzig, Brussel en Londen).Voorblad van de partituur:
De Clercq r 31
Gent: Boek- en Steendrukkerij V. Roegiers-Van Schoorisse. -32p.
AfmetingenIn première op 8 oktober 1905 in de Nederlandse Schouwburg in Gent onder de leiding van Oscar Roels. In totaal werd het stuk in 1905 23 maal opgevoerd.
1921: opgevoerd in de opera van Antwerpen.
1929: hernomen te Gent.
1906 Halewijn. Opera in drie bedrijven en vijf taferelen.
Muziek van Jozef Van der Meulen
 
In: De Vlaamsche Gids, 2 (1906) 112-145.
1907 Gedichten. (poëzie)
Boekversiering van J.B. Heukelom.
Amsterdam: S.L. Van Looy. -224 + XIV p.
Afmetingen: 17.70 x 14.50 (gebrocheerd)
1909 Toortsen. (poëzie)
Boekversiering van J. B. Heukelom.
Deeltitels: Nachtronde; toortsen.
De Clercq r 3 Amsterdam: S.L. Van Looy. – 95p.
Tweekleurendruk: zwart-rood
Afmetingen:20.50 x 15 (ingenaaid)
1911 Uit de diepten. (poëzie)
Deeltitels: De grotten. De stemmen. Herrijzenis
.De Clercq r 12
De Clercq r 4 Amsterdam: S.L. Van Looy. -85p.
Reeks: De Roo-Rozen Serie
Tweekleurendruk: zwart-rood
Afmetingen:16.80 x 13.20 (gebonden – harde geïllustreerde kaft/ingenaaid zachte kaft)
1911 Gedichten. (poëzie)
2e vermeerderde druk
Amsterdam: S.L. Van Looy. -242 + XV p.
1912 Het rootland. (roman)
Met 8 platen (buiten tekst) naar tekeningen en schilderijen van Modest Huys.
Heruitgegeven in 1917 door Paul Brand/Bussum
Leuven : Davidsfonds z.j. -340p.
De uitgave draagt het nummer 181
Afmetingen: 22.50 x 14.75
Gedrukt Te Brugge bij J. Houdmont—Carbonez, Filips de Goedelaan nr 4
Verkrijgbaar te Leuven bij V/ Van Laer Minderbroederstraat 10.
1912 De hoeven. Drama in drie bedrijven, samen met Jan Lefèvre. (toneel) Antwerpen : Gebroeders Janssens : Lod.-Jozef Janssens, opvolger. -58p.
Reeks: Vlaamsche tooneelverzameling, nummer 10 der 32e reeks
1913 Harmen Riels. (roman) Amsterdam: S.L. Van Looy. -326p.
Afmetingen: 21 x 16 (ingenaaid)
1915 De zware kroon. Verzen uit den oorlogstijd. (poëzie)
Bandteekening van W.-F. Gouwe.
De Clercq r 22 Bussum: C.A.J. Van Dishoeck. -58p.
Afmetingen:17.90 x 14.60 (gebonden – harde geïllustreerde kaft)
Van deze bundel werden 50 exemplaren gedrukt op geschept papier van Pannekoek.

 

1915 Van aarde en hemel. (poëzie)
De appel; Hemelbrand. Ahasver. Doemsdag.
Steun uitgave.
De Clercq r 25 Steun-uitgave, Amsterdam: L. Simons (13 Utrechtschedwarsstraat).   -67p.
Afmetingen: 23 x 16 (Gebonden – harde linnen kaft)
1916 Havere tegen Vlaenderen. (pamflet) Utrecht : “Dietsche stemmen”, (Oudegracht T.Z. 23). -36p.
Verschenen in Dietsche stemmen, eerste jg, nrs 2, 3 en 4 December 1915, Januari en Februari 1916
Afmetingen: 25 x 17 (ingenaaid)
1916 De noodhoorn. Vaderlandsche liederen. (poëzie)Afbeelding De Clercq op frontispice. Utrecht: Dietsche Stemmen. -63p.Afmetingen: 20,5 x 14 (gebonden)
1916 De vlasgaard. Een landelijk tafereel in verzen.
Boekversiering van J.B. Heukelom
Heruitgave van een zangspel uit 1905
De Clercq r 11

 

De Clercq r 11a Amsterdam: S.L. Van Looy. -80p.
Afmetingen:17.90 x 14.50(volkseditie ingenaaid & luxe editie gebonden in harde linnen kaft)
1916 Uit zonnige jeugd. (poëzie)
Deeltitels: Liederen; Sonnetten.
De Clercq r 10 Amsterdam: Maatschappij voor Goede en Goedkope Lectuur z.j. -75p.
Reeks: Nederlandsche bibliotheek nr 331
Afmetingen: 17.90 x 11.75 (gebonden – harde kaft)
1916 Terwe. Een verhaal in verzen. (poëzie)
Boekversiering van J.B.Heukelom
Heruitgave van 1903

 

De Clercq r 6 Amsterdam: S.L.Va, Looy. -126 +[1] p.
Afmetingen:18 x 14.25 (ingenaaid)

 

 

1917 Vaderlandsche liederen. (poëzie)
(Vlaamse volksuitgave van “De noodhoorn”)
De Clercq r 19 Anderlecht: Vlaamsche Drukkerij z.j. -48p.
Afmetingen:16.80 x 12 (geniet)
1917 Het Rootland. (roman)
Eerder uitgegeven in 1912.
De Clercq r 1 Bussum: N.V. Uitgeversmij. v.h. Paul Brand. Deel I -193/ Deel II  -185 p.
Reeks: Witte bibliotheek
Afmetingen beide delen: 16.50 x 12 (ingenaaid)
1917 Das Nothorn. (poëzie)
Vertaald door W. Von Unger
Leipzig: Insel Verlag. -64p.
1917 Tamar. Bijbelsch verhaal in verzen.
Met teekeningen van Fritz Van den Berghe.
Antwerpen: Mercurius -120p.
1918 Gedichten. (poëzie)
Derde vermeerderde druk.
Deeltitels: Boek I. Land; Boek II. Jeugd; Boek III. De huiskring; Boek IV. Voor het volk
Illustrator: J. B. Heukelom
De Clercq r 18 Amsterdam: S.L. Van Looy z.j. -305 + XIII p.
Afmetingen:16.60 x 13.50 (gebonden – harde linnen kaft)
1919 Maria Magdalena. Bijbelsch verhaal in verzen. De Clercq r 14 Amsterdam: S.L. Van Looy. -100p.
Afmetingen:24.20 x 20 (ingenaaid)
1920 Onze baby’s door Sjoerd Kuperus. Met versjes door René de Clercq.
Illustraties Sjoerd Kuperus.
Amsterdam: De Hooge Brug. z.pag.
12 eenzijdig bedrukte, ongepagineerde bladen met origineel touwtje gebonden.
Afmetingen: 32,5 x 26 (Ingenaaid met een sierkoord (beige)

 

1921 Het boek der liefde. (poëzie)
Deeltitels: De klare geboorte; Winterbloei; De tweelingtorens; Treed in mijn huis; Ballingschap; De bloedende nachtegaal; Zuiver zomer; Vaste vuren.
De Clercq r 20 Amsterdam: J.M. Meulenhoff. -269p.
Afmetingen:20 x 13.80 (ingenaaid)
1921 De vlasgaard. Zangspel in drie bedrijven en vier taferelen.
Samen met Alfons Sevens.
3e uitgave.
Gent: Pol Saelens, -48p.
1924 Van aarde en hemel.
Vermeerderde uitgave.
Amsterdam: S.L. Van Looy. -103p.
1924 De koele mei. Amsterdam: L.J. Veen – Tielt: J. Lannoo z.j. -91p.
1925 Meidoorn. (poëzie) De Clercq r 13 Op omslag:Tielt: Drukkerij Uitgeverij J. Lannoo/ Op titelblad Amsterdam: L.J. Veen. -91p.
Afmetingen:19.50 x 12 (ingenaaid)

 

 

1926 Het zonnefluitje. Een boek van humor.
Onder pseudoniem H.C. JOESKEN
Met teekeningen van Alb. Hahn Jr.
Amsterdam: S.L. Van Looy. -291p.
Afmetingen: 21 x 15 (ingenaaid)
1927 De noodhoorn. Vaderlandsche liederen. (poëzie)
Tweede uitgave
Tielt: Drukkerij-Uitgeverij J. Lannoo, z.j (Ieperschestraat) -98p.
1927 Een wijnavond bij dr Aldegraaf. (roman) De Clercq r 5 Tielt: Drukkerij-Uitgeverij J. Lannoo z.j. (Ieperschestraat) -166p.
Afmetingen: 21.50 x 16 (ingenaaid)
1928 Te lande. Een bundel schetsen. (novellen) De Clercq r 2 Tielt: Druk en uitgave J. Lannoo z.j. -232p.
Afmetingen: 21.50 x 16 (ingenaaid)
1928 Van aarde en hemel. (poëzie)
Vermeerderde uitgave
Deeltitels: De eerste ouders; Ahasver; Hemelbrand; Doemsdag; Hero; Mithra
De Clercq r 15 Leiden: A.W. Sijthoff. -103 p.
Afmetingen:23.50 x 19.20 (ingenaaid)
Tweekleurendruk: zwart-rood; eerste druk 1915
1929 Huibert poot, of: Dichter en boer: zangspel in twee bedrijven.
Libretto: Enander
Compositie: R. de Clercq.
Amsterdam: Holdert. -40p.
1930 Cervantes. De avonturen van Don Quichote.
Naar de vertaling van C.U. Schüller tot Peursum, opnieuw bewerkt en ingeleid door René De Clercq.
Platen van A.Hahn Jr.
Zeist: De Torentrans. -524p.
1930 De historie van doctor Johannes Faustus. (verhaal)
De platen, vignetten en band werden geteekend door A. Hahn jr.
Uitgegeven naar aanleiding van de honderdste verjaardag van Goethe’s uitgave.
Zeist: De Torentrans / Antwerpen: N.V. Standaard Boekhandel. -156p.
Afmetingen: 27 x 19.50 (gebonden in kartonnen kaft)
Colofon: Die uitneemende grooten toveraar en zwarte konstenaar was, van zijn duivelsche verschrijvingen, zijn onchristelijk leven, wonderlijke avonturen, en zijn schrikkelijk en gruwelijk einde en afscheid. Wed in het jaar 1930 naar de oude Duitsche en Nederlandsche volksboeken opnieuw bewerkt door Dr René Declercq.
De druk werd verzorgd door N.V. Technische Boekhandeel en Drukkerij J. Waltman jr. te Delft.
1932 De noodhoorn. (poëzie)
4e zeer vermeerderde uitgave. z.p.
Amsterdam: in eigen beheer z.j. -160p.
1932 Het beste uit de gedichten van René De Clercq. (verzameld door de dichter zelf). Zeist: De Torentrans. -196p.
POSTHUUM
1934 Kaïn, Saul en David, Absalom: Treurspelen. (toneelstukken)
Kaïn. Treurspel in drie bedrijven, p. 5 – 7
Saul en David. Treurspel in vijf bedrijven, p. 71 – 159.
Absalom. Treurspel in vijf bedrijven, p. 161 – 263
Zeist: De Torentrans. -263p.
1937 Nagelaten gedichten. (ed. J.J. Wijnstroom)
Deeltitels: Rialiederen; Noodhoornliederen
Amsterdam: Drukkerij Wed. G. Van Soest. -95p.
Uit het voorwoord: Dit boek is niet in den handel. Het wordt als geschenk toegezonden aan een aantal letterkundigen en leden van de Dietsche beweging.
Bedoeling hiervan is, de nagelaten gedichten van René De Clercq bekend te maken ter plaatse waar ze dit behooren te zijn: bij kenners en bewonderaars, bij vrienden en strijdgenooten. En een verdere bedoeling deze: weerklank te wekken bij hen, die evenals de schrijver der Inleiding van oordeel zijn, dat een volledige volksuitgave van René De Clercq’s werken behoort te worden tot stand gebracht.
Afmetingen:19 x 13.20 ( gebonden – harde linnen kaft)

 

1937 Overgebleven gedichten. (poëzie) Amsterdam: Drukkerij Wed. G. Van Soest.. -31p.
Oplage: 400 exemplaren; niet in de handel; met het frontispice (foto van de werkkamer).
1937 Mededeelingen over René de Clercq.
Deeltitels: I. Heidense gedichten – II. René de Clercq en de muziek – III. Zijn treurspelen – IV. De Faust-Luther-roman (J.J.Wijnstroom) – V. Slotmededeelingen.
Amsterdam: Drukkerij Wed. G. Van Soest. -55p.
Afmetingen: 19.20 x 13.50 50 (gebrocheerd- paars kartonnen omslag – belettering omslag in gouddruk)
Colofon: Deze Mededeelingen worden toegezonden aan dezelfde letterkundigen en leden van de Dietsche Beweging, aan wie in Februari van dit jaar René de Clercq’s Nagelaten gedichten toegezonden werden.

 

1937 Meeningen van René De Clercq. Amsterdam: Drukkerij Wed. G. Van Soest. -47p.
Afmetingen: 19.20 x 13.50 50 (gebrocheerd- paars kartonnen omslag – belettering omslag in gouddruk)
Colofon: Toegezonden aan dezelfde letterkundigen en leden van de Dietsche Beweging, die in Februari van dit jaar René de Clercq’s ‘De nagelaten gedichten’ en in begin April ‘Mededeelingen over René de Clercq’ van mij ontvingen.

 

1937 De Clercq’s grootste liefde. (poëzie) De Clercq r 26 Amsterdam: Drukkerij Wed. G. Van Soest. -31p.
Afmetingen: 19 x 13.50 (gebrocheerd- paars kartonnen omslag- belettering omslag in gouddruk)
Toegezonden aan allen die ‘De nagelaten gedichten’ ontvingen.

 

 
1940 De noodhoorn. Vaderlandsche liederen. (poëzie)
5e zeer vermeerderde uitgave, met een portret van den dichter naar eene tekening van Joan Collette.
Met voorwoord van Elza de Clercq.

 

Utrecht:: Nenasu. (sic) Uitgegeven voor de René de Clercq Stichting. -186p.
Afmetingen: 22.60 x 15.70 (gebonden – linnen kaft)

 

1943 De noodhoorn. Vaderlandsche liederen. (poëzie)
6e zeer vermeerderde uitgave
Utrecht: Nassau. -186p
1964 René De Clercq. Daar is maar één land…
Verzameld door Elza De Clercq en ingeleid door Karel Vertommen.
Gedichten uit: De zware kroon; Land; Jeugd; De huiskring; Voor het volk; Toortsen; Uit de diepten; De meidoorn; De noodhoorn
De Clercq r 23 Hasselt: Heideland. -76p.
Reeks: Poëtisch erfdeel der Nederlanden nr 25
Afmetingen: 18 x 10.80 (pocket)
1975 De noodhoorn. (poëzie)
Met tekeningen en versiering van Adri Pieck
De Clercq r 9a
De Clercq r 9 Sint-Niklaas: Elza De Clercq in eigen beheer. -186p.
Facsimile-uitgaven van de vijfde druk en als dusdanig een zesde druk van deze gedichtenbundel;
Afmetingen:20.70 x 13.50 (gebrocheerd)
1977 Liederen, leeft! (Bloemlezing)
Foto: Nestor Gerard
Tekeningen: Adri Pieck
Versiering: Bertha Schilz
Bloemlezing uit de beste gedichten van René De Clercq. Verzameld door Elza De Clercq, ingeleid door Wies Moens, z.p.
Deeltitels: De zware kroon; Land; Jeugd; De huiskring; Voor het volk; Toortsen; Uit de diepten; De meidoorn; De noodhoorn; Van aarde en hemel; Het boek van de liefde.
De Clercq r 21 Sint-Niklaas, Elza De Clercq in eigen beheer z.j. -202p.
Afmetingen:20.50 x 14.60 (gebrocheerd)
2002 Woorden worden klanken. Liederen op gedichten van René De Clercq.115 componisten

Samenstellers: Hugo De Backer en André van Ryckeghem
Bevat: Voorwoord; René De Clercq dichter en componist; René De Clercq en zijn toondichters; Thematische groepen; Discografie; Bibliografie en referenties; Wij danken.
De Clercq r 30 Deerlijk: Stichting René De Clercq vzw . -114p.
Afmetingen: 29.40 x 20.80 (gebrocheerd)
Gedrukt bij drukkerij Jan Demeyer

 

 B. COMPOSITIES  door hemzelf.

In Woorden worden klanken, Liederen op gedichten van René De Clercq, worden niet minder dan 233 afzonderlijke liederen van De Clercq opgelijst

  • René De Clercq-liederen, 1e reeks. Tekst en melodie van René De Clercq, bewerking van Lieven Duvosel, Amsterdam (G. Alsbach) z.j. (1921) -9 p.
  • René De Clercq-liederen, 3e reeks. Tekst en melodie van René De Clercq, bewerking van Lieven Duvosel, Amsterdam (G. Alsbach) z.j. (1921) -15 p.
  • René De Clercq-liederen, 4e reeks. Woorden en muziek van René De Clercq, Amsterdam (G. Alsbach) z.j. (1921) -11 p.
  • René De Clercq-liederen, 5e reeks. Woorden en muziek van René De Clercq, Amsterdam (G. Alsbach) z.j. (1922) -10 p.
  • René De Clercq-liederen, Woorden en muziek van René De Clercq, Bussum (De Blauwvoet) z.j. (1922) g. pag. (twee liederen).
  • René De Clercq-liederen, 6e reeks. Woorden en muziek van René De Clercq, Bussum (De Blauwvoet) z.j. (1922) -11 p.
  • René De Clercq-liederen, 7e reeks. Woorden en muziek van René De Clercq, Bussum (De Blauwvoet) z.j. (1922) -11 p.
  • Liederen voor Vlaanderen en Nederland, z.pag., z.j. (eigendom en uitgave van den toondichter) (1931) -23 p.

C. COMPOSITIES op teksten van René de Clercq door derden

Een mooie studie, waarbij 115 componisten voorgesteld worden die gedichten van René De Clercq hebben getoonzet, is Woorden worden klanken, Liederen op gedichten van René De Clercq, 115 componisten. Uitgegeven door de Stichting René de Clercq te Deerlijk in 2002; In dezelfde publicatie wordt een discografie van de liederen voorgesteld.

D. VERTALING DOOR RENÉ DE CLERCQ

Charles De Coster. De legende en de heldhaftige, vroolijke en roemrijke daden van Uilenspiegel en Lamme Goedzak in Vlaanderenland en elders. In het Vlaamsch vertaald door Richard Delbecq (voor het proza) en René De Clercq (voor de liederen),

Amsterdam – Antwerpen 1942 (diverse herdrukken).