home | Inloggen
Aantal schrijvers: 547 | Aantal boeken:

15793

Bruylants Jan Jr. – Auctor

Maakt deel uit van: ,

AUCTOR – JAN BRUYLANTS Jr.

 Antwerpen, 16 december 1871 – Berchem, 24 februari 1928

Gemeentebeambte aan de Antwerpse haven en journalist. Schrijver van volksverhalen, romans, gedichten en toneel.

Jan Bruylants Jr. was de auteur van geliefde volks- en jeugdboeken als Baekeland, Twee geheime politieagenten, Thyl Uilenspiegel in Vlaanderen (1904), Tijl Uilenspiegel aan het front en onder de Duitschers (1921), Robert en Bertrand, De Reis rond de Wereld van twee Vlaamsche jongens, en jawel… De Boeren van Oolen!

Bruylants schreef bovendien populaire blijspelen (soms met een zekere politiek-maatschappelijke inslag), zoals Een gekozene des volks (1898), Hoovaardigheid (in 1900 bekroond door de stad Antwerpen), en Een Herder (bekroond in 1903).

Pseudoniemen: J.B. Janszoone,  Jacq Spear, Auctor.

Grootvader van Liane Bruylants

 

BIOGRAFIE

16 december 1871: Geboren te Antwerpen.

  • Zijn vader, die ook Jan Bruylants heette, leefde van 1834 tot 1876, was onderwijzer, redacteur en hoofdredacteur van het Antwerpse dagblad De Koophandel, en schrijver van wellicht hartverscheurende volksdrama’s als Mina de Zinnelooze.

Jan Bruylants Jr. werkte als ambtenaar aan de Antwerpse haven, waar hij directeur werd van “Kaaien en Stapelhuizen” aan de Antwerpse haven..

Naast een man van de haven was hij ook een echte krantenman: hij werkte mee aan vele dag- en weekbladen o.m. aan De Koophandel, De Vroegpost, De Zaaier (tijdschrift te Leuven). Vijfentwintig jaar lang schreef hij voor het Brusselse dagblad De Vlaamsche Gazet een dagelijkse kroniek over het leven in Antwerpen en verzorgde hij een wekelijkse bijdrage over “Vragen van den dag” in het Brusselse geïllustreerde weekblad De Zweep.

1895:  Baekelant en zijne rooversbende of de voorzaten van Robert en Bertrand, goed voor 97 afleveringen en meer dan 1500 bladzijden dik.

  • Bruylants schreef dit werk onder het doorzichtig pseudoniem J.B. Janszoone. Het is een raamvertelling, weliswaar een ‘bende-roman’ maar waarin Robert en Bertrand gelijknamige voorouders kregen. Het idee voor deze draak kwam van Hoste. Hij wou de concurrerende uitgevers met soortgelijke onderwerpen de loef afsteken.

1898: En nog steeds onder de vleugels van Hoste verscheen in 1898 De twee geheime politieagenten (185 afleveringen), deze keer gesigneerd door J. Hoste en Auctor, het pseudoniem dat Bruylants van toen af gebruiken zou.

  • De twee geheime politieagenten is echter volledig van de hand van Bruylants. Het is meer een roman à la Dumas, over een vreselijke wraak na een moordzaak, dan een waarachtig speurdersverhaal. Een loffelijke poging van Auctor, maar toch slaagt hij er niet in uit de invloedsfeer van de ‘bende-romans’ te geraken.

Populariteit genoot hij echter vooral als auteur van talrijke luchtige blijspelen, die vanaf 1898 met Een gekozene des volks een meer sociaal-politiek geëngageerde inslag kregen. Met het stuk Hoovaardigheid verwierf hij in 1900 de eerste prijs in de driejaarlijkse wedstrijd voor toneel uitgeschreven door de stad Antwerpen. Ondanks een heftige perscampagne werd ook het stuk Een Herder in deze wedstrijd bekroond in 1903.

1901-1914: Jan Bruylants Jr. werd  hoofdredacteur van het artistiek weekblad Lucifer Weekblad voor Tooneel, Muziek en Beeldende Kunsten, dat van 1901 (1e jg., nr 1, 22 september 1901) tot 1914 te Antwerpen verscheen.

1904: Uit zijn pen vloeit een soort Boerenkrijg-versie van de Uylenspiegellegende met als titel: Tyl Uilenspiegel in Vlaanderen.

  • In dit avonturenverhaal laat hij zijn held geboren worden in de 18de eeuw en uitgroeien tot één van de bezielers van het katholieke, conservatieve verzet van de Brigands tegen de ‘heiligschennende’ Franse revolutionairen.
  • Toch blijft dit boek in hoge mate schatplichtig aan Charles De Coster, al was het maar omwille van het Groot-Nederlandse motief dat opmerkelijk genoeg in Bruylants’ roman, sterker nog dan in die van De Coster, vervat ligt (‘Wij moeten ons vereenigen met Holland om één Groot-Nederland te worden!’)

1904: In 1904 publiceert Raf Verhulst de novelle Robert en Bertrand te Antwerpen, een heus misdaadverhaal en zoveelste exploot eigenlijk van de beide vagebonden. In feite is het niet meer dan een brochure gesponsord door zijn grote vriend, de apotheker J. De Praeter uit de Lange Beeldekensstraat.

Bruylants-Auctor repliceert daar een jaar later op met de roman De laatste lotgevallen van Robert en Bertrand. Daarin nemen de twee vagebonden het op tegen commissaris Deraef, koestert Robert weer trouwplannen maar zal hij zijn laatste exploten met de dood bekopen, een eenzame Bertrand achterlatend.

1914-1918: Tijdens W.O. I was hij een tijdlang mederedacteur van de Antwerpse dagbladen Het Vlaamsche Nieuws en De Vlaamsche Gazet.

1921: En terwijl de naoorlogse opstoot van Belgisch patriottisme nog doorzindert, schrijft Auctor alias Jan Bruylants Jr.  Tijl Uilenspiegel aan het Front en onder de Duitschers , waarin Uilenspiegel als bezieler van het verzet tegen de Duitsers wordt voorgesteld.

  • Het was een vrijwel woordelijke transpositie naar de 20ste eeuw van zijn in 1904 verschenen Boerenkrijg-versie van de Légende. In plaats van Brigand was Uilenspiegel een Belgisch-patriottische, Vlaamsvoelende soldaat in de oorlog tegen Duitsland geworden. Wanneer hij op het einde van het boek door de Duitsers wordt geëxecuteerd – om uiteraard al snel daarna te verrijzen – roept hij niet, zoals in het eerste boek ‘Leve het Vaderland!’, maar wel ‘Leve België !’, pas in tweede instantie gevolgd door ‘Leve Vlaanderen !’.

(Bron: R. Deflo, De literaire oorlog. De Vlaamse prozaliteratuur over de Eerste Wereldoorlog. Historische monografie, nr. 2 (Aartrijke, 1991), 42)

 Auctor 4

1923: Onder het pseudoniem Jacq. Spier schreef hij een blijspel in 6 taferelen. Zij Dient, een parodie op Herman Teirlincks Ik dien en De vertraagde film

  • Zij Dient ging in première in de Hippodroom te Antwerpen op 13 oktober 1923 en werd wekenlang opgevoerd.
  • “Op buitengewoon geestige wijze “dient” deze nieuwe Beatrijs nu wel niet. Zij is een arm boerenmeisje, dat niet naar de lokkende kermis mag en met het oog hierop haar ziel verkoopt aan den duivel. Wij krijgen een helle-taferéel, waarbij niemand minder dan de keizer van Duitschland zélf geroosterd wordt, en ten slotte zien wij Beatrijs op de levens-kermis gulzig champagne drinken tot zij uit Ik Dien overstapt naar De vertraagde Film en in de Schelde valt, in het gezelschap van twee minnaars. Natuurlijk wacht haar in dit water het sentimenteele beeld van drijvende visscher en dan sende nymphen, totdat het drietal wordt opgevischt door dezelfde agenten, die in Teirlinck’s stuk wijsgeerige gesprekken houden over de schepping van den mensch en andere problemen. Beatrijs trekt vol berouw naar de ouderlijke hoeve terug – en vooral grof – is nu hier de parodie op het Maria-wonder. Ook op de hoeve namelijk heeft niemand Beatrijs’ afwezigheid bemerkt, omdat een broeder van haar, verkleed in meisje, haar dagelijksch werk bleef voortdoen zooals naar gewoonte.”

[—]

“Deze uitvoering krijgt vooral belang, wanneer wij er een attest in zien ten gunste van de tooneel-pogingen en vooral van de vernieuwingstheorieën van Herman Teirlinck. Ik wil zeggen: het feit, dat al dadelijk deze parodie op De vertraagde Film en op Ik Dien ontstond en werd gespeeld, bewijst wel, hoezeer bedoelde, stukken in de tooneel wereld alhier beroering brachten.”

Uit: de Nieuwe Rotterdamsche Courant, 26 juli 1924 (Corpus Toneelkritiek)

Hij stichtte een aantal literaire maandbladen waarin vooral aandacht werd besteed aan het toneel: Ons Vlaamsche Tooneel, De Gnoom, De Zifter, Lucifer.

  • De Gnoom was opgericht in 1896 samen Gust Janssens (de latere uitgever van toneelwerk) en de Joods-Nederlandse toneelschrijver -kunstcriticus-architect-schilder Maurits Nykerk (of Niekerk). Het was een efemeer literair en toneelweekblad

24 februari 1928: Overlijdt te Berchem.

GERAADPLEEGDE BRONNEN

Websites:

Referenties

  • Ludo SIMONS, GHet boek in Vlaanderen sinds 1800. Een cultuurgeschiedenis. Lannoo, Tielt, 639p.

 

BIBLIOGRAFIE

De bibliografische gegevens werden onder meer nagekeken bij

  • Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience  – Antwerpen
  • Koninklijke Bibliotheek van België – Brussel / Bibliothèque Royale de Belgique – Bruxelles.
  • Piet Devos: Van reuzen tot dwergen. Bibliografie – Vlaamse schrijvers in de 20ste eeuw – Eerste drukken. Kortrijk, eigen beheer 2007

Chronologisch overzicht

Jaar Titel Fotogalerij Uitgeverij 1ste druk
1889 Twee geheime politieagenten. (feuilleton in 185 alleveringen)

Gesigneerd door J. Hoste en Auctor
Brussel: Hynderickx. -312p.
1891 Gardevil’ en piot ! Blijspel in één bedrijf. (toneel)

Onder de naam JAN BRUIJLANTS
Antwerpen: Lodewijk Janssens en Zonen. -16p
1891 Het portret van een meid. (toneel) Antwerpen: Lodewijk Janssens. -24p.

Reeks: Vlaamsche Tooneelverzameling Janssens. Gemengde rollen ; 35
1891 Eene liefde. (verhaal) Antwerpen : Dela Montagne. -19p.

Overdruk uit: Nederlandsche dicht- en kunsthalle. – 14(1891)
1892 Door de misdaad gestraft: ernstige tweespraak. (Toneel) Antwerpen: Lodewijk Janssens. -12p.

Reeks: Vlaamsche tooneelverzameling van Lodewijk Janssens voor mannen alleen. – Antwerpen; vol. 50
1892 De eerste hoofdrol: blijspel in één bedrijf. Gent: Stepman. -30p.
1894 Werkstaker: schouwspel in één bedrijf. (toneel) Antwerpen: Lodewijk Janssens. -14p.

Reeks: Vlaamsche Tooneelverzameling Janssens. Gemengde rollen ; 63
1896 Novellen Borgerhout: Janssens. -88p.
1897 Vaderplicht: tooneelschets in 1 bedrijf. (toneel) Antwerpen: Janssens. -15p.

Reeks: Tooneelfonds Jos. Janssens. – Antwerpen; vol. 124 
1897 Baekelant of de voorzaten van Robert en Bertrand. -Baekelant et les Brigands de Flandres ou le précurseurs de Robert et Bertrand (Suite au roman Robert et Bertrand)

Ill. Des meilleurs illustrateurs [1897]
Onder ps. J.B. JANSOONE
Bruxelles, J. Hoste et Leën
1898 Een gekozene des volks: geprimeerd blijspel in 4 bedrijven. (toneel) Antwerpen: Janssens. -47p.
1899 Wat een vader lijden kan: luimige tooneelschets in één bedrijf. (toneel) Antwerpen: Janssens. -22p.

Reeks: Tooneelfonds Jos. Janssens. – Antwerpen; vol. 165 
1900 Hoovaardigheid. Comedie in 3 bedrijven. (toneel)

Bekroond door de stad Antwerpen.
Antwerpen: Lodewijk  Janssens. -82p.

Reeks: Vlaamsche Tooneelverzameling ; 193
1901 De ziel des volks: spel in vijf bedrijven. (toneel) Antwerpen: Janssens. -80p.

Reeks: Tooneelfonds Jos. Janssens. – Antwerpen; vol. 214
1902 Mele’s straf. Tooneelfragment (Jz Bruylants; Leo Van Nerum) Antwerpen: G.J. & E. Janssens. -14p.

Reeks: 19e reeks, 11, Gemengde Rollen, 227
1902 Het verleden. Spel in drij bedrijven.

Onder de naam JAN BRUIJLANTS
Antwerpen: G.J. & E. Janssens. -36p.

Reeks: 19e reeks, 6, Gemengde Rollen, 222.
 1903 Een herder. (toneel)

Bekroond in 1903 door de stad Antwerpen
1905: 2de druk ibidem. Illustraties: E. Florus. 77p.
 Antwerpen: Janssens. -52p.
 1904  De gevolgen eener ontvluchting. Geprimeerde klucht in vier bedrijven.

Onder de naam JAN BRUIJLANTS
 Antwerpen: G.J. en E. Janssens. -84p.

Reeks: 31e reeks, 8, Gemengde Rollen, 248
 1904  Thyl Uilenspiegel in Vlaanderen.(feuilleton)

Penteekeningen van  Emiel Walravens, het omslag van Edmond van Offel.
Onder pseudoniem AUCTOR.
1913: 3de uitgave. Tijl Uilenspiegel in Vlaanderen, door Auctor. Met penteekeningen van Emiel Walravens. (Antwerpen, L. Opdebeek, 1913)
1942: 6de editie Antwerpen, L. Opdebeek.
1953: Heruitgave bij L. Opdebeek Antwerpen. -245p
 Antwerpen: Lode  Opdebeek, St Willebrordusstraat , 57 . -506p.

Afmetingen: 20 x 14.50 (ingenaaid)
Tijl Uilenspiegel in Vlaanderen werd gezet uit de 10 punt Century-letter en gedrukt op de persen van de drukkerij L. Van Loon te Brasschaat.
Auctor 2 uitgave 1953
 1904  Le berger: trois actes. (toneel)

Onder pseudoniem AUCTOR
Vertaling van ‘Een herder’ (1903)
Vertaler: Antoon Moortgat
Illustrator:  Edw. Florus
 Antwerpen: Janssens. -80p.
 1905  Patrie: Tyl Ulenspiegel sous la domination Française.

Vertaling van Thyl Uilenspiegel in Vlaanderen.
 Antwerpen: L. Opdebeek. -286p.
s.d.
[1905]
De laatste lotgevallen van Robert en Bertrand. (feuilleton)

Titel op voorplat: Robert en Bertrand.
Titelblad: De laatste lotgevallen van Robert en Bertrand. (feuilleton)
(De laatste lotgevallen van Robert en Bertrand nieuw oorspronkelijk verhaal volledig en 20 afleveringen van 32 blz. Penteekeningen van Emiel Walravens Antwerpen Nationale Drukkerij 57 St Willebrordusstraat, 57)
1945:  Heruitgave door L. Opdebeeck Met pentekeningen van Emiel Walravens en omslag van Stan van Offel (20.50 x 15
1953: Heruitgave door L. Opdebeeck onder ps. Auctor Laatste lotgevallen van Robert en Bertrand groot formaat rode koppen 24 x 16.50
1969: heruitgave door L. Opdebeek onder ps. Auctor met tekeningen van Willem Dolphyn 20.70 x 13
Antwerpen : De Vlaamsche Boekhandel, (Willebrordusstraat , 57). -636p.

Afmetingen: 20 x 13.50 (ingenaaid)
Auctor 3 uitgave 1945
Auctor 5_1953 uitgave 1953
Auctor 1_1969 uitgave 1969
 1906  Adeltrots ! Spel in drie bedrijven. (toneel)

Onder de naam JAN BRUIJLANTS
 Antwerpen: G.J. & E. Janssens. -96p.

Reeks: 24e reeks, II, nr. 287 Vlaamsche Tooneelverzameling van Janssens;
 1906  Vastenavondspel. Blijspel in drie bedrijven (toneel)

Onder pseudoniem AUCTOR
 Antwerpen: J. & E. Janssens. -84p.

Reeks: 25e reeks, Gemengde Rollen, 289 G
 z.d.
[1908]
De waarheid: spel in drie bedrijven. (toneel)

Onder pseudoniem AUCTOR
 Antwerpen: Lodewijk Opdebeek -97p.
 z.d.
[1909]
 De boeren van Oolen. Luimig verhaal.

door Auctor de schrijver van “Tijl Uilenspiegel in Vlaanderen”
 Antwerpen : De Vlaamsche Boekhandel, Willebrordusstraat , 57.
z.d.
[1910]
De reis rond de wereld door twee vlaamsche jongens / Nieuwe onuitgegeven roman, door Auctor ; Versierd met penteekeningen van Emiel Walravens. (feuilleton) Antwerpen : De Vlaamsche boekhandel. Willebrordusstraat , 57.  -1724p.
1911 Le tour du monde de deux enfants de Liége.

Vertaling van De reis rond de wereld door twee vlaamsche jongens
Anvers: L. Opdebeek. -802p.
1914 Jongelingszonde, spel in drie bedrijven (toneel) Antwerpen: Uitgeversfirma Gebroeders Janssens, Lod.-Jozef Janssens, opvolger. -44p.

Reeks: Vlaamsche tooneelverzameling, nummer 5 der 34e reeks, gemengde rollen, volgnummer 401.
Afmetingen: 18 x 13.50 
1915 De belanghebbenden van ’t bombardement: brieven van Zebedeus; de heldhaftige Zebedeus gedurende ’t bombardement van Antwerpen.

Onder pseudoniem ZEBEDEUS
Antwerpen: Goudswaard. -64p.
1921 Tijl Uilenspiegel aan het front en onder de Duitschers . Antwerpen: L. Opdebeek, -347p.
1921 De graaf van Caarteghem. (toneel) Gent: Colier. -116p.
1921 Zielegrootheid. (toneel)
 1923  Zij dient. Blijspel in 6 taferelen(toneel)

Onder pseudoniem Jacq SPIER
 Première in de Hippodroom te Antwerpen op 13 oktober 1923