home | Inloggen
Aantal schrijvers: 526 | Aantal boeken:

15394

Bartosik, Michel

Maakt deel uit van: ,

 

Michel Bartosik

Antwerpen, 21 maart 1948 – Antwerpen, 1 februari 2008

Dichter, essayist en docent poëzie aan de VUB en ULB te Brussel.

Te weinig bekend, onvoldoende gewaardeerd en te vroeg gestorven. We hebben zijn bescheidenheid te weinig attentie gegeven: als dichter, als docent, als mens”, zo wordt Michel Bartosik (1948-2008) in freespace Nieuwzuid getypeerd door Hans Vandevoorde. (jg. 8, 2008, nr. 29, 79 p.)

 

BIOGRAFIE

1948: Michel Bartosik werd te Antwerpen geboren als zoon van een Poolse vader (Stanislaw Bartosik) en Vlaamse moeder.

  • Op jonge leeftijd verkreeg hij de Belgische nationaliteit.
  • Zijn ouders hadden een schoenwinkel in de wijk het Kiel.

1968: In het tijdschrift Hand verschijnen verschillende van zijn gedichten.

1970: Beëindigde zijn studie Germaanse Filologie aan de VUB met een verhandeling over de poëzie van Hans Lodeizen.

1972: Twee jaar later begon hij aan dezelfde universiteit poëzie te doceren.

1973: Michel Bartosik werd lid van Pink Poets, het discrete genootschap opgericht in de herfst van 1972 door Patrick Conrad en Nic van Bruggen.

  • De eerste om toe te treden tot dit collectief van individualisten was Werner Spillemaeckers, meteen gevolgd, in december, door Paul Snoek. Ik was al eerder benaderd door de stichters, had bedenktijd gevraagd, en werd pas in januari 1973 als vijfde man ‘geïnstalleerd’. Pernath, behekst door getallensymboliek, stond er uitdrukkelijk op de zevende zetel te bezetten, zodat eerst nog Michel Bartosik als zesde Pinkbroeder ‘bevestigd’ werd. Tot aan de opheffing van het genootschap in 1982 zou Bartosik een voorbeeldig lid zijn, die secuur aan de werkzaamheden deelnam.

Naast heel wat in een rits tijdschriften verspreide gedichten, publiceerde Michel Bartosik tijdens zijn Pink Poet periode drie bundels:

  • Linguïstiek, Antwerpen, Contramine, 1975.
  • De verzamelnaam der eenzaamheid, Antwerpen, Pink Editions & Productions, 1976.
  • Rigor mortis Gedichten 1975-1979, Antwerpen, Pink Editions & Productions, 1980.

1975: In de jaren zeventig was Bartosik redacteur van de tijdschriften Hand en Impuls. Samen met Wilfried Adams (1947-2008) schreef hij in 1975 Proeve voor een Impuls-manifest. (jrg. 6, nr 1 p. 5-21), dat meteen een toetssteen werd voor en nieuwe generatie experimentele dichters.

  • Het tijdschrift Impuls was aanvankelijk een lokaal blaadje, dat met het aantreden van dichter en VUB-literatuurwetenschapper Jan de Roek als redacteur uitgroeide tot een breed literair tijdschrift. De Roek was de zeer actieve spil van een netwerk van jonge dichters die vooral op de as Brussel-Antwerpen gesitueerd moet worden en waartoe naast Bartosik onder meer Wilfried Adams, Roger de Neef, Jef Bartels, Marcel Obiak en Rob Goswin behoorden. De Roek overleed in 1971 aan de gevolgen van een verkeersongeluk.

1978: Promoveerde hij tot doctor in de Letteren en Wijsbegeerte met een proefschrift onder leiding van professor Jean Weisgerber over de poëzie van Jacques Hamelink.

1980: Publicatie van de verzamelbundel Rigor mortis Gedichten 1975-1979, Antwerpen, Pink Editions & Productions, 1980.

In datzelfde jaar verzorgt hij mee de uitgave van het werk van de charismatische dichter en VUB-literatuurwetenschapper Jan de Roek:

  • Jan De Roek: Verzamelde Gedichten, uitg. Pink Editions & Productions, Antwerpen, 1980, D 1980 2030 1
  • Jan De Roek: Verzamelde Essays, uitg. Pink Editions & Productions, Antwerpen, 1980, D 1980 2030 2

1990: Sunt lacrimae (1990) was een in memoriam patris, een hulde aan zijn overleden vader, en werd door Atalanta Pers als bibliofiele uitgave gepubliceerd.

1994: Werd voltijds docent aan de VUB Nederlandse letterkunde en poëzie.

  • Met publicaties in academische tijdschriften (doorslaggevend criterium in dit tijdperk van de kwantiteit) is Bartosik inderdaad uiterst zuinig geweest. Zijn bezonnen en bezielende colleges hebben echter meer bijgedragen tot de universitas dan zovele strategische en tactische publicaties die al bij verschijnen gedoemd zijn tot roemloze vergetelheid. Carrièreplanning was hem vreemd. Bovendien stond hij stilzwijgend afwijzend tegenover overheersende modeverschijnselen in de campuskritiek. “Onder professoren” leefde hij in de waan dat erkenning wel vanzelf zou komen. Meer dan hem lief was te bekennen, leed hij onder de herhaalde weigering van zijn gedichten door Nederlandse uitgevers. Hij leerde leven met het gevoel dat hem als dichter en als docent onrecht aangedaan. Hij was te lucide om dat met bitterheid te dramatiseren.

1997: Werd ook deeltijds docent aan de Université Libre de Bruxelles.

Hij gaf gastcolleges aan de Sorbonne (Parijs), waar hij door Dorian Cumps, maître de conférences à la Sorbonne, tot de beste van de toenmalige dichters werd gerekend. Ook aan de Kàroli Gàspàr universiteit (Boedapest) gaf hij gastcolleges.

Rond de eeuwwisseling zetelde Bartosik in de commissie voor poëzie van het Vlaams Fonds voor de Letteren.

2003: De bundel Sunt lacrimae (1990) werd in aangepaste versie opgenomen in Bartosiks laatste bundel, Geschreven familie, waarvoor hij in 2007 de Poëzieprijs van de Provincie Antwerpen in ontvangst mocht nemen.

  • Na de publicatie van de laatste bundel schreef Bartosik een ongepubliceerd tweeluik ter nagedachtenis van zijn overleden moeder, en was de eerste hand gelegd aan een nooit afgewerkte reeks met de werktitel Diep onder aan mijn tong.

2007: Eind 2007 werd kanker vastgesteld.

1 februari 2008: Hij overleed twee weken na zijn vriend en mede-dichter Wilfried Adams, op 59-jarige leeftijd. Hij had net een chemotherapie achter de rug en mocht een week naar huis in afwachting van verdere zorgen. Hij werd in zijn badkamer geveld door een hersenbloeding.

Op 16 februari 2008 werd zijn as bijgezet op het ereperk van begraafplaats Schoonselhof. Het grafmonument voor Michel Bartosik bevindt zich op perk R, rij 11.

Voor foto’s zie ook FROZEN POETS: MICHEL BARTOSIK (1948-2008)

De taalgerichte poëzie van Michel Bartosik heeft een metafysische en mystieke inslag en is beïnvloed door Paul van Ostaijen, Hans Faverey, Georg Trakl en Paul Celan. Terugkerende thema’s zijn de taal en haar beperkingen (met een op lichaamsdelen gebaseerde symboliek: lip, oor, tong, borstkas, long, keel…), de dood en de ontwortelde Poolse vader van de dichter (waarvoor “Sunt lacrimae” een in memoriam is).

Epiloog

Oktober 2013: Voorstelling in het Letterenhuis te Antwerpen van Schroomruil de verzamelde gedichten van Bartosik met een uitgebreid nawoord door Erik Spinoy. Het is een prachtuitgave van het Poëziecentrum te Gent.

 

GERAADPLEEGDE BRONNEN

 

Websites

Referenties

  • Erik Spinoy, Van ‘Zwijgsel’ naar ‘klein mensdom’. Bij de verzamelde gedichten van Michel Bartosik. in: Schroomruil. Verzamelde  gedichten. Poëziecentrum vzw Gent. (2013) pp.289-411.

 

BEKRONINGEN

2006: Poëzieprijs van de Provincie Antwerpen voor zijn dichtbundel Geschreven familie (2003, Poëziecentrum).

 

SMAAKMAKER

 

Stilleven met lichtheid en zwaarte

Voor Lucienne S. bij haar 60ste verjaardag
Tot gevoellooswordens toe
voorovergebogengebleven maar
daar de hand
slaapt bij het potlood, het licht
is overgegaan, het blad op het kleed
is mee gaan geven, kaarsvet eeuwigdurender
sierlijk drupt en de vingers zijn hun mens
vergeten – alles: alles, die
albedervende gehoudenis
zonder dewelke
niets.

 

 

Jaloers bewaakte droom –
ze laten er geen schaduw van
los, het onovertrefbaar opgeschikt
knokenmechaniek, het steeds onwaarschijnlijker
tot onherinnerbaarheid
ontstoffelijkend
zelfde pot
lood van
hout.

 

BIBLIOGRAFIE

De bibliografische gegevens werden onder meer nagekeken bij

  • Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience – Antwerpen.
  • Koninklijke Bibliotheek van België – Brussel / Bibliothèque Royale de Belgique – Bruxelles.
  • POËZIECENTRUM vzw – Gent
    • Naast de Poëzieshop biedt het Poëziecentrum voor liefhebbers van antiquarische kleinoden ook een uitgebreid aanbod modern antiquariaat aan. Recentelijk werd het aanbod uitgebreid tot meer dan 3500 titels èn werden alle prijzen geherwaardeerd. Je vindt een overzicht van al de antiquarische titels op Antiqbook.

Om de foto’s in de fotogalerij te vergroten klik op de foto

Chronologisch overzicht

jaar Titel Fotogalerij Uitgeverij 1ste druk
1971 Fragmenten uit een In memoriam Jan de Roek, voorgelezen te Hasselt op 7 oktober 1971. (lezing) In: Impuls. Herdenkingsnummer Jan de Roek 3 (1971-1972) 2-4, pp. 102-103.
1975 Proeve tot een Impuls-manifest. (manifest) 
Auteurs: Bartosik en Wilfried Adams.
In: Impuls 6 (1975-1976) 1, pp. 6-21.
1975 Linguïstiek (poëziebundel) 
Geïllustreerd door Jan Struelens en ingeleid door Paul Hadermann.
In 1976 verscheen er een goedkoper uitgevoerde, maar verder ongewijzigde tweede druk van Linguïstiek op 160 exemplaren.
De aangepaste colofon luidt:
Colofon De tweede druk van de dichtbundel ‘Linguïstiek’ van Michel Bartosik pp, geïllustreerd met een kaftontwerp en drie tekeningen van Jan Struelens, verscheen in de maand juni 1976

 

Antwerpen: Contramine. -15p. 
Reeks: poëziereeks nr 9
Afmetingen: 21.50 x 15.40 (losbladig in mapje)
Colofon: De dichtbundel ‘Linguïstiek’ van Michel Bartosik pp, geïllustreerd met een kaftontwerp en drie tekeningen van Jan Struelens, verscheen in de maand maart van 1975 als negende nummer in de poëziereeks van de Uitgaven Contramine v.z.w. De gedichten werden met de hand gezet en gedrukt op Steinbach 200 g door Tony Rombouts, met behulp van een 19de eeuwse Original F.M. Weiler’s Liberty National 2 degelpers met pedaalaandrijving. De tekeningen werden op cromecore champion gereproduceerd.
Oplage: 180 genummerde exemplaren.
Dit is nr
1976 De verzamelnaam der eenzaamheid, Gedichten 1969-1975 . (poëziebundel) 
Met een tekening van zijn vrouw, de schilderes Louisa Chevalier (°1949)
Deeltitels: De verzamelnaam der eenzaamheid, Familieportret in een trui van wolken, Semiologie.

 

Antwerpen: Pink Editions & Productions. -49p. 
Afmetingen: 24.60 x 19.30 (ingenaaid – zachte kaft met flappen)
Colofon: De verzamelnaam der eenzaamheid van Michel Bartosik pp werd in de herfst van 1976 in opdracht van Pink Editions & Productions te Antwerpen, naar typografische aanwijzingen van Mark Verstockt, uit de letter ‘Life’ gezet en gedrukt bij Antiqua te Retie.
De uitgave bevat 1 tekening naar het origineel van Louise [sic] Chevalier.
De oplage van deze editie bedraagt 500 exemplaren, genummerd 1-500, en 10 luxe-exemplaren, gedrukt op ‘Velin Arches’, genummerd I tot X.

 

1977 Pentapoësis. 
Samen met anderen.
In: Nieuw Vlaams Tijdschrift 30 (juli-augustus 1977) 6, pp.476-487.
1980 Rigor mortis, Gedichten 1975-1979 (poëzie –verzamelbundel) 
Deeltitels: Sfinx in zee; Thuiskomst; Rigor mortis; Vers jetés au hasard en avant
Antwerpen: Pink Editions & Productions. -37p. 
Afmetingen: 24.50 x 19.40 (gebonden – zwart linnen harde kaft)
Colofon: Rigor Mortis van Michel Bartosik werd in de zomer van 1980 in opdracht van Pink Editions & Productions gedrukt bij drukkerij Ten Berge te Weelde op ‘Florence Bloesemwit’

 

1981 Brieven. Michel Bartosik en Jacques Hamelink. In: Poëziekrant 5 (juli-augustus 1981) 4, p.9.
1990 Sunt lacrimae. (poëzie – bibliofiele uitgave) 
Boekverzorging en druk: René Bakker
Bindwerk: Tineke Bakker-Overeem

 

Baarn: Atalante Press. [37]p. 
Afmetingen: 24.70 x 17 (ingenaaid met stofomslag)
Colofon: Sunt Lacrimae van Michel Bartosik werd gedrukt in de winter van 198 9 en verscheen in januari 1990 als 36ste uitgave van Atalanta Pers te Baarn.
Er werden 100 exemplaren gedrukt, genummerd I-IV (voor de medewerkenden), 1-85 en 11 exemplaren h.c.
Dir boek draagt nummer

 

2003 Geschreven familie. (poëziebundel) 
Deeltitels: Sunt lacrimae; Vlakbij als een mondgebrek; Klein mensdom; tot gevoellooswordens toe voorovergebogengebleven; Leg mij af.
 
Illustratie: Louisa Chevalier
Omslagontwerp: Louisa Chevalier en Thomas Bartosik
Typografie : Dooreman

 

Gent: Poëziecentrum vzw. -58p. 
Afmetingen: 24 x 17 (ingenaaid – zachte kaft met flappen)
Colofon: Geschreven familie van Michel Bartosik werd gedrukt in opdracht van het Poëziecentrum vzw te Gent op de persen van drukkerij Imschoot nv te Gent in de maand september 2003. Louisa Chevalier maakte de illustratie en ontwierp samen met Thomas Bartosik het omslag. Dooreman verzorgde de typografie van de gedichten.

 

2013 Schroomruil. Verzamelde gedichten. 
Samengesteld en bezorgd door: Koen van Baelen, Peter Bormans, Anneleen De Coux, Matthijs de Ridder.
Nawoord: Erik Spinoy
Ontwerp Omslag: Valentina Montagna.
Herkomst van de foto’s: Letterenhuis, Erven Bartosik en Robert Chevalier.

 

Gent: Poëziecentrum. vzw -477 + XXp. 
Afmetingen: 21 x 14.90 (gebonden – harde linnen kaft met stofomslag)
Nota over Schroomruil 
Naast de verzamelde gedichten bevat deze publicatie ook
Een uitgebreid nawoord van de hand van Erik Spinoy
Een uitgebreid bibliografisch overzicht van de verspreidde gedichten van 1968 in het tijdschrift Hand tot het tijdschrift Freespace Nieuwzuid (2008)
Een overzicht van zowel de primaire als secundaire bibliografie
Mooi geïllustreerd met foto’s van de auteur en zijn omgeving en andere illustraties.

 

 

Andere publicaties

Bartosik publiceerde essays, artikels en gedichten in verschillende tijdschriften (Impuls, Poëziekrant, Hand, Nieuw Vlaams Tijdschrift, Leesidee…) en boeken. Hij schreef over de poëzie van o.a. Jacques Hamelink, Gerrit Kouwenaar, Hugues C. Pernath, Willem Jan Otten, Joannes Six van Chandelier en Hans Lodeizen. Bartosik maakte ook enkele programma’s over poëzie voor radio en televisie. Zijn Berichten uit het sorteercentrum, diepgravende artikels over gedichten, waren de voorbode van een nooit afgewerkt boek Termen van onbevattelijkheid. Berichten uit het sorteercentrum.

In: Impuls. Herdenkingsnummer Jan de Roek 3 (1971-1972) 2-4, pp. 102-103.In: Impuls. Herdenkingsnummer Jan de Roek 3 (1971-1972) 2-4, pp. 102-103.