home | Inloggen
Aantal schrijvers: 532 | Aantal boeken:

15464

De Mont, Paul

Maakt deel uit van: ,

PAUL DE MONT

Ninove, 1 juni 1895 – Ninove, 10 november 1950

Journalist, stadsambtenaar, auteur van een twintigtal toneelstukken waaronder blijspelen, parodieën, bijbelse verhalen, jeugdtheater, evenals historische en filosofische stukken.

Hij schreef ook een roman en een aantal essays.

De Mont ontwikkelt zich na ‘den Grooten Oorlog’ tot een succesrijk toneelauteur met antioorlogsstukken zoals o.a. Nuances in 1925 en Het Geding van Onze Heer in 1926. In 1925 schrijft hij ook zijn flamingantische, antioorlogsversie van de Reinaert. In totaal zal hij een twintigtal toneelstukken creëren en enkele artikelenreeksen en essays schrijven, vooral over de figuur van Jacob van Artevelde.

 BIOGRAFIE

1 juni 1895: Paul De Mont werd geboren te Ninove.

  • Paul de Mont was de neef van volks- en letterkundige en criticus Pol de Mont (1857-1931), in zijn tijd een van de meest vooraanstaande figuren binnen de Vlaamse Beweging.
  • Trekt na zijn middelbare studies aan het plaatselijke Sint-Aloysiuscollege en aan het Sint-Jozefscollege te Aalst naar de Leuvense Universiteit waar hij zich laat inschrijven aan de faculteit Letteren en Wijsbegeerte, sectie Germaanse filologie. Daar studeerde hij één jaar tot WO I uitbrak, hij zijn studie afbrak en zich meldt zich als vrijwilliger in het Belgische leger.
  • De oorlog zou De Monts leven ook fysiek zeer ingrijpend tekenen. De jonge officier verliest bij een Duits loopgravenbombardement op 15 oktober 1917 beide benen in de slag om Diksmuide.

Deze zware handicap zou een grote invloed op zijn literair werk hebben.

  • Aan het front had De Mont kennisgemaakt met het Fronttoneel van (Jan) Oscar de Gruyter.
  • De Mont ontwikkelt zich na ‘den Grooten Oorlog’ tot een succesrijk toneelauteur met antioorlogsstukken zoals o.a. Nuances in 1925 en Het Geding van Onze Heer in 1926. In 1925 schrijft hij ook zijn flamingantische, antioorlogsversie van de Reinaert. In totaal zal hij een twintigtal toneelstukken creëren en enkele artikelenreeksen en essays schrijven, vooral over de figuur van Jacob van Artevelde.

1921: wordt stadsontvanger in Ninove.

VERNIEUWER VAN HET VLAAMS TONEEL

1920 – 1930: speelt als theoreticus en auteur een belangrijke rol in de vernieuwing van het Vlaams toneel. Als enige heeft hij de ervaringen van Wereldoorlog I artistiek verwerkt, niet in de evocatie van zijn persoonlijke verminking, maar in het uitbouwen van een visionaire boodschap voor de hele mensheid. Zijn intuïtief gemeenschapsgevoel is een heel eigen bijdrage.

  • De Monts zwakheid is dat hij nooit verder kwam dan een artistiek overtuigend, maar ideëel vrijblijvend pacifisme. Hij werkte bestendig zonder ideologisch valnet. Zijn mensenliefde in ethisch-optimistische zin bleef intact, maar enige oplossing had hij niet.

1922:Nuances”. Spel van de Oorlog in 3 Taferelen.

  • Carlos Tindemans in ‘Van “Arm Vlaanderen” tot “De voorstad groeit” p.388 zegt het als volgt: “is een spel van oorlog, aanvankelijk vrij conventioneel, dat in het centrale tafereel de stem verheft en een tijdssignaal wordt”.
  • Een prins, vertrokken voor een  ‘fris-vrolijke’ oorlog, ontdekt opnieuw, gebroken en stervend, de ware maat van de menselijke waarden. Negatief fulmineert De Mont in bittere humor tegen de oorlog als sportieve attractie, positief tekent hij de doodsstrijd van Monseigneur visioenachtig in het tweede bedrijf. Een miljonairsdochter leert het frivole van haar geflirt in te zien en groeit in het derde bedrijf uit tot een vrouw die het menselijk lijden opvangt in machteloosheid en berusting.
  • Toch is voor Tindemans het geheel constructietechnisch zwak. De Monts inspiratie is beperkt, de vondsten zijn  niet bestand tegen de consequenties van de volgende bedrijven. Wel wordt erkend dat “Nuances” woordtechnisch zeer imponerende delen bevat.

1924:  “De spelbreker“, een ouderwets maar vlot dialogisch geschreven familiedrama.

1925: ‘Het geding van Onze Heer’ en ‘Reinaert de Vos’ halen een ongewoon hoge opvoeringsgraad.

  • Beiden stukken halen hun succes uit het zelfde procédé: het verhaal wordt geactualiseerd in gedrag en taal in combinatie met allusies op actuele politieke situaties.
  • Het ‘Het geding van Onze Heer’ wordt gesitueerd in een moderne gerechtszaal met hof, advocaten, getuigen en jury. Bijbelcitaten worden anachronistisch in de mond gelegd, personages zijn clichés wat rake confrontatie en bekvechten toelaat. De allusie is herkenbaar in de activistenprocessen.
  • ‘Reinaert de Vos’ toont eigenlijk nog meer toegeeflijkheid voor de vermakelijke karikatuur.. Ook hier staat de rechtspleging als structuur, niet in correcte kopie maar in scherts, zeer volks en niet zonder geslaagde hekeling.

1927: Téléscopage dat te Parijs door Lugné Poë wordt opgevoerd, schrijft hij oorspronkelijk in het Frans.

  • ‘Het is een poging om de grenzen te verleggen. In een Narrenschiff-verzinsel brengt hij de vertegenwoordigers van het wereldgebeuren samen en laat ze zich bezatten aan eindeloze tirades met ethische en politieke bedoelingen. De pacifistische sereniteit is nu blijkbaar achterhaald; hij schrijft slechts cultuurvijandige kreten en racistische vrijpostigheden. […]. (Tindemans p289-390).

1930-1936: Paul de Mont wordt hoofdredacteur van Het Algemeen Nieuws, een cultureel bijblad in Sportwereld, het sportdagblad van Karel van Wijnendaele. Hij ontplooit zich als specialist in cultuur- en onderwijsmateries en hij ontwikkelt een sterke Vlaamse reflex. Hij is verder actief bij diverse vredesacties

1933: het ideëel bombastische toneelstuk  ‘Willem de Zwijger’ haakt in op de Groot-Nederlandse tendensen; het is een propagandastuk voor het politiek-nationalistische Vlaamsche Volkstooneel van na 1931.

1934: hij schrijft ook essays, o.a. “De wereldoorlog” (1934), waarin zijn pacifisme tot uiting komt.

PAUL DE MONT  EN HET REXISME IN VLAANDEREN

Paul De Mont was enige tijd leider van het rexisme in Vlaanderen

1936-1939: wordt gecoöpteerd senator voor Rex, de beweging van Léon Degrelle. De Mont ijvert intens om een samenwerking te realiseren tussen Rex en het VNV (Vlaamsch Nationaal Verbond) van Staf De Clercq. Ontgoocheld in het antidemocratische karakter van Rex, de harde politieke realiteit waarin weinig of geen plaats was voor idealisme en eerlijkheid, en over het ‘negativisme’ en ‘hypercriticisme’ van de rexistische pers neemt hij in februari 1939 ontslag.

Voerde de pen  als hoofdredacteur van  De Nieuwe Staat, het partijblad van Rex-Vlaanderen.

Februari 1939: verlaat de Rex partij.

Hij wordt nadien, tot de Duitse inval, commentator voor De Standaard. Onder het pseudoniem Oslower publiceert hij diverse pleidooien voor vrede. Zijn laatste artikel wordt op de dag van de Duitse inval, 10 mei 1940, gepubliceerd.

1940-45: tijdens de Tweede Wereldoorlog onthoudt hij zich van elke politieke activiteit.

Na de oorlog publiceert hij als journalist nog enkele culturele bijdragen in Nieuw Vlaanderen en in De Nieuwe Standaard.

POGING OM WEER AANSLUITING TE VINDEN BIJ HET TONEEL

1946-1947: ‘Cement’ (1946) en ‘Tweemaal zeven’ (1947) zijn pogingen in de zin van de salonkomedie.

1948:Artevelde’s val’ is een poging in een verouderd genre als historisch drama.

Postuum werd hem hiervoor in 1952 de driejaarlijkse staatsprijs voor toneelletterkunde toegekend.

De Mont had voor dit stuk grondig historisch onderzoek verricht (wat leidde tot zijn essay Artevelde, de mythe en de man, 1948).

1949: in zijn laatste werk “De verrijzenis van Jezus” (1949) tracht hij de figuur van de apostel Thomas psychologisch te verklaren.

Zijn enige roman, De bloeiende gaarde (1949), behandelt de 19de-eeuwse sociale ellende in een niet-bestaande stadje “Denderghem”, waarmee hij Ninove bedoelde.

10 november 1950: Paul De Mont overlijdt te Ninove.

 

BEKRONINGEN

1952: Driejaarlijkse staatsprijs voor letterkunde voor Artevelde’s val. (postume toekenning)

 

OVER PAUL DE MONT

  • Paul de Mont, 1895-1950 (1995). Onder red. van Rozemie Steyaert en Frédéric van Waeijenberge
  • Pieter G. Buckinx : Paul de Mont (1961)

 

GERAADPLEEGDE BRONNEN

Websites

Referenties

  • Carlos Tindemans, in: M. Rutten en J. Weisberger, ‘B. Van het realistische naar het expressionistische toneel’. In: Van Arm Vlaanderen tot DE voorstad groeit (1988). De Standaard Uitg. pp. 388-390.

 

BIBLIOGRAFIE

De gegevens van deze bibliografie werden onder meer nagekeken bij

  • Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience – Antwerpen.
  • Koninklijke Bibliotheek van België – Brussel / Bibliothèque Royale de Belgique – Bruxelles.

Om de foto’s in de fotogalerij te vergroten klikt u op de foto.

Chronologisch overzicht

Jaar Titel Fotogalerij Uitgeverij 1ste druk
1925 Nuances. Spel van de oorlog in 3 tafereelen (toneel) Antwerpen: Uitgave van Gust Janssens. -136p.
Afmetingen: 20.70 x 16.50 (ingenaaid, zachte kaft)
Reeks: Gust Janssens Tooneeluitgaven, nr 23
Gedrukt op de persen van GUST JANSSENS te Antwerpen.

 

1925 De spelbreker. Komedie in 4 bedrijven (toneel) Antwerpen: Gust Janssens. -155p.
Reeks: Gust Janssens Tooneeluitgaven, nr 25
1925 Reinaert de Vos. (toneel)
Dramatische bewerking van het oude dierenverhaal aan de hand van de 2de tekstuitgave door J. F. Willems.
Omslagillustratie: Victor Servranckx. Nota: Er is ook nog een tweede, totaal andere versie van De Monts Reynaerttoneeltekst uitgegeven. Deze niet gedateerde, ‘tweede druk’, Reinaard de Vos. Volksspel. Dramatische bewerking van het oude dierenverhaal, verscheen bij de Antwerpse drukker Piet Vink.
1949: 3de druk(= 2de druk van 2de versie) onder de titel Reinaard de Vos. Volksspel. Dramatische bewerking van het oude dierenverhaal, bij P. Vink, Antwerpen.
De Mont Paul 2_1925De Mont Paul 2b_1925 titelblad Antwerpen: sn -135p.
Reeks: Vlaamsche volkstooneel-uitgaven.  vol. 2.
Afmetingen: 21.7 x 15.6 (ingenaaid)
De Mont Paul 2a_1925 titelblad
1926 Het geding van Onze Heer. Passiespel in zes talereelen (passiespel) Kortrijk: Jos. Vermaut. -112p.
1927 Téléscopage. (toneel)
1927 Barthel de sterke vent. Sprookje in drie tafereelen (toneel) Kortrijk: Jos. Vermaut. -86p.
1927 Smidje Smee. Dramatiese bewerking van het folkloristies thema. (toneel) Kortrijk: Joseph Vermaut, uitg. -99p.
1927 De baldadige spekslager. (toneel)
Oorspronkelijke titel: L’impromptu du charcutier / Henri Ghéon ;
Nederlandsche tekst van Paul De Mont.
Kortrijk: Jos. Vermaut. -30p.
1928 De Yacht Utopie. (toneel)
1929 De slag der zilveren sporen. Vier episoden uit het bestaan der burgerwacht. (toneel) Waereghem: Palmer Putman ; Maldegem : druk. Delille. -59p.
1930 De verkiezing van ’94. (toneel) Kortrijk: Jos. Vermaut. -127p.
1930 Lamme. 1 Proloog en 3 bedrijven (toneel) Wenduine: Palmer Putman -79p.
1930 Dietbrand: spel in twee bedrijven en vier tafereelen. sl.sa.
1931 Roekedekoe. Spel in drie bedrijven (toneel) Wenduine: Palmer Putman. -140p.
1933 Willem de Zwijger. (toneel)
1934 De wereldoorlog. (essay) Ninove: Bellemans. -278p.
Reeks: Sportwereld’s Bibliotheek vol 1
1934 De internationale der wapenfabrikanten. (essay) Ninove: Bellemans. -264p.
Reeks: Sportwereld’s Bibliotheek vol 2
1934 De Duvelsberg, volgens de legende van de heilige Kado. Een bedrijf in proza. (toneel)
Oorspronkelijke titel: La Parade du Pont-au-Diable / Henri Ghéon
Nederlands door Paul De Mont
Wenduine: P. Putman. -43p.
Reeks: Fonteinserie ; II, 1
1935 Ons leger in den wereldoorlog. (politiek geschrift)
Samen met Max Olens.
Antwerpen: Oogst.
Reeks: Sportwereld’s Bibliotheek vol 4
1935 De erfenis. Blijspel in één bedrijf. (toneel) Wenduine: Palmer Putman. -35p.
1936 Rex en Vlaanderen / Léon Degrelle, Paul De Mont.(politiek geschrift)
Met Van Raemdonck tekening door Joe English.
Brussel: Pers van ” Rex ” -16p.
1937 Het akkoord Rex-V. N. V. en zijn nationale beteekenis. (politiek geschrift) Brussel: Pers van ” Rex ” -15p.
1946 Cement : comedie in drie bedrijven. (toneel) Antwerpen: P. Vink. -49p.
1947 Tweemaal zeven. (toneel)
1948 Artevelde’s val. (toneel) Antwerpen: P. Vink. -160p.
1948 Artevelde, de mythe en de man. (essay) Amsterdam / Brussel: Elsevier. -295p.
Afmetingen: 20 x 14.50 (gebonden met stofomslag)
Colofon: Dit boek werd in opdracht van de N.V. Elsevier te Brussel, gedrukt op de persen van H. Wellens & W. Godenne aldaar in het najaar van 1948.
1949 De bloeiende gaarde. Kroniek van het Kloosterhof. (roman)
De Mont Paul 3a_1949  titelblad
 De Mont Paul 3_1949 Antwerpen: P. Vink. -416p.
Reeks: Boekenclub Felix Timmermans; vol. 1
Afmetingen: 24.25 x 16.25 (gebonden met stofomslag)
Gedrukt op de persen van de drukkerij Faut – te Aalter
1949 De verrijzenis van Jezus. (bijbels drama)