home | Inloggen
Aantal schrijvers: 532 | Aantal boeken:

15464

Bittremieux, Leo

Maakt deel uit van:

Leo Bittremieux

Sijsele, 4 september 1880 – Boma (Voormalig Belgisch Congo), 21 september 1946

Taalkundige, schrijver en missionaris van Scheut

De literaire waarde van publicaties als Mayombsche penneschetsen, Vertellingen uit Mayombe of Zwart en Wit is misschien beperkt, maar het feit dat deze werken verschenen in de eerste decennia van de 20ste eeuw én het feit dat ze zo rijk gestoffeerd zijn met typeringen van de Yombe cultuur maken ze tot belangrijke schakels in de ontwikkeling van de Vlaamse Afrika-literatuur.

 

BIOGRAFIE

4 september 1880: Geboren te Sijsele als Leo Edmond Bittremieux.  Zoon van Karel en Nathalie de Loof, landbouwers.

  • Behalve Leo telde het gezin nog drie geestelijken: Clemens (1872 – 1953) pastoor van Oostnieuwkerke; Jozef (1878-1950) , hoogleraar aan de Leuvense Universiteit; en moeder Gabriëlle, overste van de Zusters Maricolen te Gothem

Hij liep lagere school in zijn geboorteplaats en deed zijn humaniorastudies aan het Sint-Lodewijkscollege te Brugge.

Vervolgens studeerde hij filosofie aan het Studiehuis te Scheut en theologie te Leuven en in Sparrendaal.

7 september 1899: Trad in bij de missionarissen van Scheut, officieel gekend onder de benaming Congregatie van het Onbevlekt Hart van Maria (CICM)

Hij legde zijn eerste geloften af op 8 september 1900 en zijn eeuwige beloften op 15 september 1905.

15 juli 1906: Priester gewijd door Mgr. V. van den Branden de Reeth.

 

1907-1946: MISSIONERINGSWERK IN KONGO VRIJSTAAT – NADIEN BELGISCH KONGO


Bittremieux was met enkele onderbrekingen missionaris in Kongo van 1907 tot 1946.

12 september 1907: Vertrok voor zijn eerste missie-opdracht naar het apostolisch vicariaat Leopoldstad van Mgr. Van Ronslé in Kongo Vrijstaat, waar hij zijn missieleven in Kangu (Mayombe) begon. Op 12 oktober arriveerde hij te Boma en de 7de te Kangu waar hij zijn vormingsjaar aanvatte.

Oktober 1908: Benoemd voor de missie van Kangu.

Van bij de aanvang legde hij zich toe op de studie van de plaatselijke ki-kongotaal en poogde hij allerlei elementen van het geloof, folklore en gebruiken eigen aan het volk te doorgronden.

14 november 1908: Kongo Vrijstaat wordt Belgisch Kongo

1910: Werd voor vijf jaar gekozen als raadslid van de Provincie. Stichtte in september van datzelfde jaar een nieuwe bijpost te Vaku, dat het jaar daarop een autonome missie werd.

December 1912: Moest Mayombe verlaten omdat hij was aangesteld als secretaris van Monseigneur Ronslé en voor die functie in Leopoldstad moest resideren. Reisde in die functie naar de districten van het Leopold II-meer en Nieuw Antwerpen.

Juli 1915: Werd benoemd tot aalmoezenier van de Kongolese troepen die – in het kader van WO I – naar Kameroen moesten oprukken.Hij maakte de expeditie naar de Sanga mee en was op 10 juli 1916 terug in Leopoldstad.

1916 tot 1924: Werd directeur van het college (Kleinseminarie) te Nieuw-Antwerpen en te Mbata Kiéla. Hij gaf ook les te Mankanza.

1925: Na 17 jaren missiewerk in Kongo, was hij eind 1924 terug in België voor een korte rustperiode. Hij vervulde er tijdelijk het ambt van rector in een rusthuid te Schilde, gaf talrijke voordrachten en werkte er verder aan zijn boeken.

12 november 1926: Terug naar Kongo.

Einde 1926/begin 1927 tot 1933: Was overste benoemd van een missie te Muanda.

Mei 1933: Nogmaals een kort verblijf in België.

12 januari 1934: Vertrok opnieuw naar een voor hem nog onbekende streek. Hij was benoemd tot professor aan het Grootseminarie te Kabwe in Kasai.

1936: Mocht terug naar Mayombe. Hij werd coadjutor van de overste te Mbata Mbenge, waar hij voldoende ruimte kreeg om zijn wetenschappelijke opzoekingen vast te leggen.

1944: Een grote ramp trof hem toen bij een brand in het Scheuthuis te Mbata-Menge zijn boeken, handschriften, nota’s in de vlammen opgingen.

21 september 1946: Overleed aan koorts te Boma in Belgisch Congo tijdens een studiereis.

 

PATER BITTREMIEUX: ZIJN WERK

Pater Bittremieux was naast missionaris ook een erkend wetenschapsman op het gebied van ethnologie en taalkundig onderzoek. Hij was zeer beslagen in het Kiyombe, de taalgroep van de regio en had een levendige interesse voor de cultuur van de inwoners, de Yombe.

Hij bestudeerde verschillende aspecten van het leven van de Mayombe vanuit een sociologische en antropologische invalshoek.

Hij verzette zich tegen inspanningen van zijn congregatie voor de popularisering van het Lingala. hij pleitte er om de inlandse talen te promoveren tot taal van onderwijs en bestuur.

Tijdens zijn lange missionarisperiode stuurde Bittremieux honderden Mayombabeelden en voorwerpen en de bijbehorende documentatie naar België. Ze waren bestemd voor het etnografisch museum van de Leuvense universiteit dat onder meer voor de opleiding van de kolonialen moest dienen. Bij de splitsing van de universiteit aan het einde van de jaren zestig werd een deel ervan aan de Université Catholique de Louvain (UCL) toevertrouwd. Daarnaast stuurde de missionaris ook een omvangrijke collectie etnografica naar het Museum van Belgisch Congo in Tervuren.

  • Van 8 oktober 2010 tot 23 januari 2011 organiseerde het Museum M te Leuven een tentoonstelling Mayombe. Meesters van de magie, ter gelegenheid van de 50ste verjaardag van de onafhankelijkheid van Congo, waarin al deze onschatbare getuigen van de Yombecultuur voor het eerst weer bijeen gebracht werden.

Hij publiceerde vele artikels in de meest diverse tijdschriften.

Hij werd diverse keren onderscheiden, was Ridder in de Kroonorde (1925) en lid van het International African Institute te Londen.

 

Addendum: Op dit kaartje van voormalig Belgisch Congo waarop is aangegeven in welke regio verschillende schrijvers – waaronder Leo Bittremieux (1) – actief waren. Het kaartje is van de hand van Julien Vermeulen en werd gepubliceerd in het themanummer van het Tweemaandelijkse Tijdschrift Vlaanderen nr 225 jg. 38 (1989) nr 2.

Voor vergroting en helderheid => klik op het kaartje !

 

GERAADPLEEGDE BRONNEN

Website

Referentie

 SMAAKMAKER

Een onweer onder de tropen

Zóó zal ‘t niet lang meer duren !
De zonne priemt en steekt ;
Nu zij, ter middagure,
door loden wolken breekt :

De hemel reeds verduisterd ;
de bange schepping zwijgt…
Plots wordt de storm ontkluisterd :
‘t heeft lang genoeg gedreigd.

Een rukwind…palmen buigen
en blaren warrelen rond ;
al krakend stort in duigen
een boomspil op de grond.

Een weerlicht scheurt de luchten,…
een dikke druppel valt,..
-gaan schuilen mannen ! vluchten !…
en raatlend de donder knalt.

Het stroomt met heelder vlieten,
met ruischend raasgerucht ;
-geen « reegnen » meer maar « gieten » –
uit regengrauwe lucht.

Dan, blauw en diep, een klaarheid,
waarvoor het duister zwicht :
de zegepraal der waarheid
het zuivre zonnelicht !

Uit : « Zielezangen » (1930) pp 62-63.

BIBLIOGRAFIE

De bibliografische gegevens werden onder meer nagekeken bij

  • Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience –Antwerpen.
  • Koninklijke Bibliotheek van België – Brussel / Bibliothèque Royale de Belgique – Bruxelles
  • Piet Devos: Van reuzen tot dwergen. Bibliografie – Vlaamse schrijvers in de 20ste eeuw – Eerste drukken. Kortrijk, eigen beheer 2007

Om de foto’s in de fotogalerij te vergroten klik op de foto

Chronologisch overzicht

Jaar Titel Fotogalerij Uitgeverij 1ste druk
1911 De geheime sekte der Bakhimba’s. (studie)

1936: heruitgave in het Frans, door hemzelf vertaald. Titel: La société sécrète des Bakhimba au Mayombe. -327p. Bruxelles: Mémoires de l’Institut Royal Colonial Belge.
Leuven: Drukkerij J. Reekmans-Vanderwaeren. -204p.
1912 Mayombsche namen. (studie)

1934: 2de zeer vermeerderde uitgave. Leuven: Drukkerij der HH. Harten. -191pp.+ 1 platen buiten tekst

 

Leuven:  De Vlaamsche Drukkerij. -68p.
1914 Mayombsche penneschetsen. (verhalen) door Eerw. Pater Bettremieux Zendeling van Scheut Brugge (Sint-Michiels): Drukkerij en uitgeverij Van Hulsem. -165p.

Afmetingen: 21 x 16.50 (ingenaaid)
Colophon: Dit boek werd gezet en gedrukt in de drukkerij Adolf Van Mullem in Gerolstraat, 3-5 te Brugge in de jare 1914 in Lentemaand.
1920 Mayombisch Reisboek.

Ook in: Kongo. Algemeen tijdschrift voor de Belgische Kolonie. Jrg. 1 nr. 2 (1920) pp 247-259.
Brussel:  -13p.
1922 Mayombsch idioticon, 2 Volumes. (studie)

1923: Het Mayobisch idioticon wordt bekroond door de Koninklijke Academie voor Taal- en Letterkunde.
1927: Mayombsch idioticon. Deel III: Verbeteringen en aanvullingen, Plantkundige woordenlijsten en Zakenregister.
Gent: Drukkerij Erasmus. -416 + 405p.

Reeks: Koninklijke Vlaamsche Academie voor Taal-& Letterkunde; “Ven-Heremans-Fonds”
1924 Vertellingen uit Mayombe (Belgisch Kongo)

Ingeleid door Al. Janssens, Missionaris van Scheut.
Leuven/Gent/Mechelen/Veurne: S.V. Vlaamsche Boekenhalle. -160p.

Afmetingen: 22 x 14 (ingenaaid)
Impr. (Mecheliniae 4 Augusti 1924)
1924 Drie novellen uit Mayombe. (verhalen) Brussel: Goemare, Drukker des Konings uitgever 21, Gentstraat. -17p.

Afmetingen: 23.75 x 15.50
Uittreksel Congo Algemeen tijdschrift van de Belgische Kolonie October 1924.
1924 Mayombsche volkskunst. (studie)

Met volksliederen, poëzie, spreekwoorden, raadsels, het Mayombsch heelal, mythologische vertellingen, dierenvertellingen, wonderbare vertellingen, de Mayombsche Uilenspiegel en novellen.
Leuven: De Vlaamsche Boekenhalle. – 227p.

Gebrocheerd
1925 Van een Ouden Blinden Hoofdman: zijn duister begin, zijn veel bewogen midden en zijn gelukkig einde. (verhaal)

Met oorspronkelijke platen en met penteekeningen van C. Van Loon.
Antwerpen: Procuur van Scheut Oude Beurs. 58p.

Afmetingen: 20 x 12.50 (ingenaaid)
Drukkerij A. De Bièvre, Brasschaat.
Impr. (Mecheliniae, 15 Maii 1925)
1930 Wit en Zwart. Schetsen en verhalen uit Kongo-Missie. (verhalen) Leuven: De Vlaamsche Drukkerij. (Minderbroederstraat, 44). -112p.

Afmetingen: 21.50 x 15.50 (ingenaaid)
Impr. (Mecheliniae, 9 novembris 1929)
1930 Zielezangen. (gedichten)

Een verzameling van enkele van zijn gedichten opgedragen aan zijn ouders.
Met portret
Leuven: De Vlaamsche Drukkerij. -115p.
1934 Mayombsche namen. (studie)

Heruitgave van 1912
Leuven. Drukkerij der HH. Harten. -191pp.+ 1 platen buiten tekst
1937 Symbolisme in de Negerkunst. (studie) Brussel: Vromant and Co. Drukkers. – 83 p. en 24 p. met 178 illustraties en platen, index.Reeks “Bibliothèque Congo – Congo bibliotheek. Nouvelle série-Nieuwe reeks” nr.1
1937 Woordkunst der Bayombe. Lied en spel, dans en tooneel in Beneden-Congo. Brussel: Standaard Boekhandel. / Assen: Dekker & Van De Vegt. -224 p.

Gebrocheerd, met rode stofwikkel.
Reeks: Historische bibliotheek van godsdienstwetenschappen.

 

Hij verleende met meer dan 90 publicaties, waaronder missiologische bijdragen, religieuze gedichten in het Kiyombe, anthroplogische en historische studies registraties van orale Yombeliteratuur, recensies, literaire schetsen en gedichten,  zijn medewerking aan talrijke tijdschriften.

Een groot aantal van deze bijdragen zijn tevens opgenomen in de bundels en bloemlezingen die in boekvorm werden uitgegeven.

Het betreft tijdschriften zoals:

  • Le mouvement des missions catholiques au Congo, waarin hij in 1908 een paar artikels schreef;
  • Biekorf (Brugge), met enkele bijdragen in vers en proza tussen 1908 en 1931;
  • Hooger Leven, met bijdragen  in 1927 tot 1932
  • Missiën van Scheut, het missieblad van de orde
  • Onze Kongo, waarin hij 1910 en 1917 een dertiental bijdragen schreef over de Mayomsche gewoonten en ook enkele novellen.
  • Annalen van Sparrendaal: bijdragen in 1910 en 1913
  • Revue Congolaise: bijdrage in 1911 en 1913
  • Congo, Algemeen tijdschrift van de Belsgische Kolonie (Brussel) met een aantal bijdragen tussen 1920 en 1922
  • Ons volk ontwaakt in 1920 en 1922
  • Enz.

BEKNOPT OVERZICHT PER GENRE

Literair

  • Mayombsche penneschetsen (1914)
  • Mayombisch Reisboek. (1920)
  • Van een Ouden Blinden Hoofdman: zijn duister begin, zijn veel bewogen midden en zijn gelukkig einde. (1924)
  • Wit en Zwart. Schetsen en verhalen uit Kongo-Missie. (1930)
  • Zielezangen. (gedichten) (1930)

Studies

  • De geheime sekte der Bakhimba’s. (1911)
  • Mayombsche namen. (1912 & 1934)
  • Mayombsch idioticon, 2 Volumes. (1922)
  • Mayombsch idioticon. Deel III (1927)
  • Vertellingen uit Mayombe (1924)
  • Drie novellen uit Mayombe. (1924)
  • Mayombsche volkskunst. (1924)
  • Symbolisme in de Negerkunst. (1937)
  • Woordkunst der Bayombe. Lied en spel, dans en tooneel in Beneden-Congo. (1937)