Maakt deel uit van:Auteur/dichter en vertaler
Bob DE NIJS
Antwerpen, 10 januari 1931 – Catalunya, 21 februari 2024
Dichter, essayist, vertaler
Naast eigen poëtisch werk, zet hij zich in om de minderheidsculturen in Spanje – Catalunya, Baskenland en Galicia – in het Nederlands taalgebied bekendheid te geven.
Hij introduceerde klassiekers als Tirant lo Blanc en Curial, Catalaanse ridderromans uit de vijftiende eeuw in het Nederlands.
BIOGRAFIE
10 januari 1931: Geboren te Antwerpen.
Zijn vader overlijdt als hij vijf jaar was aan de gevolgen van verwondingen opgelopen tijdens de eerste wereldoorlog.
1945: De woning waar hij met zijn moeder verblijft wordt getroffen door een V-2 bom. Zijn moeder overlijdt.
1945-1951: Als oorlogswees kan hij zijn studies aanvatten aan de Normaalschool te Antwerpen, waar hij zijn onderwijzersdiploma haalt.
Zijn eerste contacten met de Catalaanse cultuur vinden plaats in het ‘Atelier’ te Deurne, waar op uitnodiging van Luc Peire werk van de Catalaanse tekenaar, beeldenmaker en schrijver Josep Maria Subirachs, werd voorgesteld. Van Subirachs werk zal De Nijs later meermaals teksten vertalen. En omgekeerd ook, vaak zullen tekeningen van Subirachs de teksten van De Nijs begeleiden. Zie: Blauwbaardvariaties – Gierik & NVT
In de jaren vijftig reist De Nijs vaak af naar Catalunya, een land dat zeer diepe indruk op hem maakte.
1961: Huwt met een Catalaanse vrouw.
1963: Vestigt zich te Cantonigròs in Catalunya waar hij kennis maakt met de schrijvers Salvador Espriu, Joan Triadú en Joan Colomines.
1963: Debuteert met de dichtbundel Gestalten en Tekens (1963). De bundel wordt door de pers gunstig onthaald, en geprezen om zijn uitgesproken muzikaliteit.
1968: Publiceert een anthologie van Catalaanse poëzie Een Catalaans bericht, een boek van meer dan 200 pagina’s met Catalaanse poëzie uit de 20ste eeuw. (Salvador Espriu, Pere Quart, Josep Carner, Joan Salvat-Papasseit, Carles Riba, Joan Vinyoli, enz.).
1971: Hierop volgt zijn tweede bundel eigen poëzie Tot de tweede persoon (1971), met daarin reeds illustraties van de hand van Subirachs.
1982: Schrijft het libretto voor de opera Baas Gansendonk: opera in drie akten, naar een tekst van Hendrik Conscience. De muziek is van Willem Kersters. De opera wordt opgevoerd te Gent en te Antwerpen.
- Willem Kersters zal meerdere van zijn gedichten op muziek zetten.
- 2007: Stelt in samenwerking met Tom Janssens en Veerle Bosmans het oeuvrecatalogus op van deze toondichter. De catalogus wordt gepubliceerd onder de titel. De suggestie van het scheppen. Werk en leven van de toondichter Willem Kersters .
1987: Vertaalt twee klassieke Catalaanse werken: Tirant lo Blanc (Bert Bakker, Amsterdam, 1987) en Curial, een Catalaanse ridderroman uit de vijftiende eeuw (Bert Bakker, Amsterdam, 1996).
Voor zijn kwaliteiten als vertaler – en bijgevolg ook verspreider van de Catalaanse literatuur in het Nederlandse taalgebied – heeft de Catalaanse gemeenschap hem al vele malen bekroond met betekenisvolle onderscheidingen.
1997: Ontvangt het Creu de Sant Jordi.
- Creu de Sant Jordi of in het Nederlands Sint-Joriskruis is een van de hoogste onderscheidingen die de regering van Catalonië toekent. De prijs wil mensen of organisaties onderscheiden “wegens hun verdienste voor het land Catalonië in de verdediging van zijn identiteit”, of meer in het algemeen, die zich in hun beroep op burgerlijk of cultureel vlak onderscheiden hebben.
- Protocollair is het een hoge onderscheiding. Ze staat net onder de ‘Gouden medaille van de Generalitat’.
1993-2005: De Nijs is ook mederedacteur van de woordenboeken Catalaans-Nederlands / Nederlands-Catalaans (Barcelona, 1993/2005).
2000: Wordt corresponderend lid van de Filologische afdeling van het Institut d’Estudis Catalans.
2015: Regelmatig verschijnen nog bijdragen van zijn hand oa in Gierek & NVT winternummer 2015 waar hij de Catalaanse dichteres Laia Noguera i Clofent voorstelt, met vertaling van enkele van haar gedichten.
21 februari 2024: Overlijden van Bob De Nijs op 93 jarige leeftijd.
- Opmerkelijk: In de Spaanse en Catalaanse kranten werd zijn overlijden uitgebreid vermeld en zijn werk in de schijnwerpers gezet. In Vlaanderen ging dit verlies aan de pers rimpelloos voorbij.
GERAADPLEEGDE BRONNEN
Website
BEKRONINGEN
- 1970: Koopal-prijs voor de anthologie Een Catalaans Bericht.
- 1971: Fastenrathprijs voor de vertaling van het toneelstuk Antigonia van Salvador Espriu.
- 1988: Premi de traducció del Govern català voor Tirant lo Blanc.
- 1988: Prijs Memorial J.-B Cendrós voor het artikel ‘Experiencia de traductor’ in het tijdschrift Serra d’Or, Barcelona.
- 1991: Prijs Premi Internacional ‘Ramon Llull’ voor de vertaling van Tirant li Blanc
- 1997: Premi de la crítica de la revista Serra d’Or voor de vertaling van Curial.
Onderscheidingen
- 1997 : Creu de Sant Jordi van de Catalaanse regering
- 2000 : Corresponderend lid van het Institut d’Estudis Catalans (Secció Filològica)
SMAAKMAKER
Bestendig Leven (Gabriel Ferrater)
De yacht zegt ons niets van vandaag. Reeds zijn we
goed en wel morgen. Het is koud alsof
alle dingen geel als citroenen waren.
zoals hij die gaat door de straat, en belast is,
en reeds geen zweem van geheugen meer heeft
dat hem herinneringen kon openen op een leven
dat niet door ’t gewicht van de last wordt vervaagd,
zó zijn mijn handen, dood van het vele
verdulden van tijd die vóór zijn uur was,
en krimpen niet tot een groet. Er is geen
verleden. Of toch, ik verzamelde
dagen, maar zij herhaalden elkaar.
Uit: Een Catalaans Bericht, 1968, p. 195-197
BIBLIOGRAFIE
Woordje vooraf
De bibliografie wordt ondergebracht in drie grote delen: zelfstandig literair werk, vertalingen en een derde deel waarin het essayistisch, kritisch werk, het lexicografisch werk en allerlei andere bijdragen opgenomen zijn.
De bibliografische gegevens werden onder meer nagekeken bij
- Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience –Antwerpen.
- Koninklijke Bibliotheek van België – Brussel / Bibliothèque Royale de Belgique – Bruxelles
- Hilda van Assche, Bob de Nijs, auteur en vertaler: chronologische bibliografie; inleiding door Jan van der Hoeven. Brussel: Diapason, 1998. -31p.
- POËZIECENTRUM vzw – Gent
Om de foto’s in de fotogalerij te vergroten klik op de foto
Chronologisch overzicht
I. ZELFSTANDIG LITERAIR WERK
| Jaar | Titel | Fotogalerij | Uitgeverij 1ste druk |
| 1960 | [Bijdragen]
|
In: 10 jaar Het Atelier. [Deurne, Het Atelier] | |
| 1961 | [Gedichten]
Jan Vaerten, ‘Een huis op de zon’ |
In: Kontrast I, 2, (april-mei) pp. 11-12, met ill. | |
| 1961 | [Gedichten]
Pedro di [sic] Luna, pp 122-127 Heldere nacht, ‘Daken van vierkante spiegels’ p. 122. Uit een handvol vrouw (misschien) pp 128-133. Naakt: ‘We speelden nog eiland’ p. 129. |
In: Kontrast I, 3, (juni-september) pp. 122-133, met ill.
Pedro di Luna en de gedichten ‘Naakt’ en ‘Zijn’ werden opgenomen in de bundel ‘Gestalten en Tekens’ (1963) |
|
| 1963 | Gestalten en tekens. (poëzie)
Bevat de cycli: Gezangen voor een groot kunstenaar (pp 5-9); Het aangezicht naar de muur gewend (p.10); Een handvol vrouw misschien (p. 11-16); Pedro de Luna (pp 17-21); Maria-Teresia (pp 22-26); Merced (pp 27-29); Het dondert onder het sneeuwen (p.30).Bevat een bijblad met bio- en bibliografie van Bob De Nijs. Met illustratie door Jan Vaerten |
![]() |
Lier: Bladen voor de Poëzie. -32p.
Afmetingen:21 x 13.50 (ingenaaid) Reeks: De Bladen voor de poëzie ; 10e jaarg., Nr 6. [tweede serie] COLOFON: In de maand januari 1963, als zesde nummer van de tiende jaargang, werd deze bundel gedrukt op de persen van de drukkerij Sanderus te Oudenaarde, in opdracht van de Bladen voor de Poëzie te Lier. Het kaftontwerp is van Roger Hullaert. |
| 1971 | Tot de tweede persoon. (poëzie)
Eventueel ten geleide: ‘Ik zal in de stad de bloemen’ (p.5) Bevat de cycli: Het gevecht (pp 7-19); Creu de Subirachs (en aanverwante beschouwingen) (pp 21-34); De tweede persoon (pp 35-47); Halleluja halleluja (alhoewel nog geen overwinning) (pp 49-68). Illustraties van J.M. Subirachs |
![]() |
Brugge: Uitgeverij ” Orion ” / Utrecht : Desclée De Brouwer. -69p.
Afmetingen: 19.30 x 13 (ingenaaid) Reeks: Noorderlicht. COLOFON: Gedrukt op de persen van Drukkerij De Windroos te Beernem, in opdracht van Uitgeverij Orion – N.V. Desclée De Brouwer Brugge-Utrecht. |
| 1999 | Een schipbreuk: het verhaal van Oriol Fibla. (proza) | Antwerpen: Paradox Press. -217p.
Reeks: Uitgave PP nr 85 Afmetingen: 20 x 13 |
|
| 2003 | Nocturne (gedicht)
Muziek: Peter Welffens |
In: Kruispunt, maart 2003, Brugge, pp 106-112.
Speciaal herdenkingsnummer gewijd aan Mark Braet. |
|
| 2006 | Doorvaart. (gedichten Bob de Nijs / De lege ruimte : gedichten van Pere Gimferrer.
Oorspronkelijke titel: Espai desert.
Oorspronkelijke auteur: PERE GIMFERRER. Vertaald door Bob De Nijs. Keerdruk Bevat de cycli: Voordracht postludium; Het grote bitterland; Onvoorwaardelijke wijs; Het ongehaaide bestaan. |
![]() ![]() |
Gent: Poëziecentrum vzw. – Keerdruk 42 & 51 p.
Afmetingen:20 x 15 (ingenaaid) Keerdruk met originele gedichten van Bob de Nijs [doorvaart] en vertalingen uit het Spaans van het werk van Pere Gimferrer door Bob de Nijs [de lege ruimte] |
| 2012 | Blauwbaardvariaties, delen II & III. (poëzie)
Grafische begeleiding : J.M. Subirachs. |
In : Tijdschrift Gierik en Nieuw Vlaams tijdschrift, 30ste jaargang. Winternummer nr 117 p. 34-36.
Te lezen via deze link : Underground | G. – Gierik & NVT |
II. VERTALINGEN
UIT HET CATALAANS GEPUBLICEERD IN BOEKVORM
UIT HET CATALAANS GEPUBLICEERD IN TIJDSCHRIFTEN EN BLOEMLEZINGEN
UIT HET NEDERLANDS NAAR HET CATALAANS
«Poesia Neerlandesa I: In : Reduccions 1980, 10 (mará) pp 22-79
-
- [11 Vlaamse dichters] pp 22-54
- Poesia Neerlandesa (flamenca i hollandesa) pp 55-69
- Notes (= enkele bio- en bibliografische gegevens) pp 78-79
- «Poesia Neerlandesa II. In : Reduccions, 1980, 11 (Setembre) pp 24-61
- 11 Vlaamse dichters pp 24-42
- Notes (= enkele bio- en bibliografische gegevens) pp 59-60
- Revistes literaries neerlandeses mes importants despres de 1945, p.61
UIT HET GALICISCH
UIT HET BASKISCH
UIT HET SPAANS
| 1966 | GOYTISOLO, Juan A., «Geschreven te Oropesa» [Escrit a Oropesa]. | In: Mep (1966),16, (sept), p66. | |
| 1967 | [Vertaald uit het Spaans]
|
In: Socialistische Standpunten XIV, (1967). | |
| 1968 | Gabriel Celayo, Aan Sancho Panza [vertaald uit het Spaans], | In: Mens en Taak, XI, 1968, 2 (Don Quichot nummer) pp 51-52. | |
| 1972 | [Gedichten vertaald uit het Spaans] samenstelling: Jan Boelens
|
In: Kentering XII, 1971-1972, 4-5, (Politieke poëzie), | |
| 1994 | Leopoldo María PANERO, Gedichten , ingeleid en vertaald . | In: Dietsche Warande & Belfort, CXXXIX, 1994, 5 (sept), pp 626-627; 628-632 |
III. ESSAYISTIEK EN KRITISCH WERK
IN BOEKVORM: ESSAYS OVER KUNST, LIBRETTI, LEXICOGRAFISCH WERK, VARIA
| Jaar | Titel | Fotogalerij | Uitgeverij 1ste druk |
| 1964 | Jan Vaerten. (tentoonstellingscatalogus)
Tentoonstelling: Galerij Nova [Mechelen]. 1964/11/06 – 1964/11/24 Samen met Pip Wouters. Toespraak bij de opening van de tentoonstelling te Mechelen in Galerij Nova |
Oudenaarde : Drukkerij Sanderus. 15p.
Afmetingen: 24 x 18.40 |
|
| 1969 | Katalonië , een eigen taal, een eigen kultuur. (reizen)
Met foto’s, kaart |
Antwerpen: Vlaamse Toeristenbond (VTB). -16p.
Reeks: Vlaamse toeristische bibliotheek. – Antwerpen; vol. 103 Afmetingen: 18 x 12 |
|
| 1974 | Maur en Bois, Dit is montserrat. (Een gebergte Een heiligdom Een klooster Een geestelijke gemeenschap)
Met zwart-wit foto’s. |
Publicacions de l’Abadia de Montserrat. -17 + [I]p.
Afmetingen: 20 x 15.50 |
|
| 1974 | Willem Kersters, Het gevecht, voor hoge stem en piano. Op. 58. / Le combat. Pour voix élévée et piano. Traduction de Paul Neuhuys.
Op tekst van Bob de Nijs. |
Brussel : CeBeDem. -28p.
Afmetingen: 30.50 x 24 |
|
| 1982 | Gansendonk: opera in drie akten. Op.72
Muziek: Willem Kersters. Libretto: Bob De Nijs & Willem Kersters. Naar Hendrik Consciences Baas Gansendonck vrij bewerkt door Bob De Nijs |
Brussel: CeBeDem. 41 p., 3 losse bijl. Partituur -235p.
Uitvoering in KVO / openingsvoorstelling seizoen 1984-1985 |
|
| 1985 | Peter Wellfens, in herinnering aan Jan Vaerten. Nocturne voor tenor en klavier.
Tekst Bob de Nijs, ‘Vannacht in de tuin stonden twee bomen te sterven’ |
In: 1885-1985. Academische zitting. Een eeuw Nationaal Hoger Instituut voor Schone Kunsten Te Antwerpen. 24 juni 1985. | |
| 1991 | VAERTEN, Jan. El dibuix. [Het tekenen]
Vertaald ter gelegenheid van III. Bienal Europea de Facultats i Escoles Superiors d’Art. Oorspronkelijke titel : Het tekenen. Traduccio de Bob de Nijs |
Barcelona: Institut Nacional de Belles Arts; Acadèmia Reial de Belles Arts. -20p.
Afmetingen: 21 x 15 |
|
| 1992 | Willem Kersters, l’Enamorat li deia (wat de geliefde haar zegde)
Voor gemengd koor a cappella. Op. 92. |
Brussel: CeBeDem. -24p.
Afmetingen: 27 x 18 |
|
| 1993 | Diccionari català-neerlandès. (lexicografie – vertaalwoordenboek) Samen met Anna Duez. | Barcelona: Encyclopedia Catalana. -936p. Reeks: Diccionaris d’enciclopèdia Catalana / Sanchis, Oriol Gil. – Barcelona; vol. 1993: 1 | |
| 1993 | Beeld-spraak Jan Vaerten – Ossip Zadkin
Uitgave ter gelegenheid van Antwerpen ‘93 |
Antwerpen: Uitgeverij Pandora. – 95+ [I]p.
Afmetingen: 27.50 x 21 |
|
| 1995 | El Neerlandès: la llengua de vint milions de neerlandesos i flamencs. (essay)
Oorspronkelijke auteur : OMER VANDEPUTTE. Oorspronkelijke titel: Nederlands. Het verhaal van een taal. Traduccio i adatacio al catala : Bob de Nijs |
Rekkem : Stichting Ons Erfdeel. -64p.
Afmetingen: 19.80 x 13 |
|
| 1998 | Jan Vaerten. (kunstmonografie)
Monografie met 32 volblad afbeeldingen in kleur en 30 in zwart-wit, ter gelegenheid van de dubbeltentoonstelling gewijd aan de kunstkring “Het Atelier” (waarvan Jan Vaerten de bezieler was) en aan de schrijver-dichter Paul Neuhuys in het Districtshuis van Deurne m.m.v. het ‘Jan Vaerten’ museum te Beerse. |
Antwerpen: Pandora. -7./ Jan Vaerten Museum -79p. met illustraties in kleur en z/w.
Afmetingen: 30 x 24 (zachte kaft) Beperkte oplage: 500 exemplaren. |
|
| 2007 | De suggestie van het scheppen. Werk en leven van de toondichter Willem Kersters (1929-1998).
Catalogus van zijn oeuvre. In samenwerking met Tom Janssens en Veerle Bosmans. |
Brussel: Koninklijke Vlaamse Academie voor Wetenschappen en Kunsten. -184 p.
Oeuvrecatalogus pp 107-173 |
|
| 2009 | Diccionari neerlandès-català (lexicografie – vertaalwoordenboek) Samen met Anna Duez. | Barcelona: Encyclopedia Catalana. -p. Reeks: Diccionaris d’enciclopèdia Catalana / Sanchis, Oriol Gil. – Barcelona; vol. |
KRITISCH WERK IN TIJDSCHRIFTEN (SELECTIE)
| 1967 | In gesprek met Jordi Solé-Tura, ontslagen hoogleraar politiek recht te Barcelona «Conversa amb Jordi Solé-Tura». | In: Kentering VIII (1966-1967), 6 pp 36-38. | |
| 1968 | Josep Maria Subirachs (essay) | In: Artisjok I, 1968, 2, pp 27-48 met illustraties | |
| 1987 | El proces de normalitzacio de Flandes.
Over de taalsituatie in Vlaanderen |
In : Revista de Catalunya, 1987, 10 pp 87-106 | |
| 1987 | In memoriam Josep Vincenç Foix.
Met portrettekening door J.M. Subirachs |
In : P.E .N. Tijdingen, 1987, 6-7, (derde en vierde kwartaal) pp 35-36. | |
| 1988 | Experiencia de traductor.
Artikel bekroond met de prijs ‘Memorial J.B. Cendros’ |
In : Serra d’Or, 1988, nr 346 (setembre) pp 16-19. | |
| 1989 | L’aventura neerlandesa del Tirant. | In : SAO [Revista/ Valencia], 1989, febr., pp 30-32. | |
| 1991 | Bob de Nijs en de Catalaanse literatuur.
Autobiografische tekst n a v de toekenning van de internationale prijs Ramon Lull voor zijn werk als vertaler. |
In: Sabam, 1991, 3, p. 184-185 | |
| 1991 | Paraules d’agraïment. Uitreiking van de ‘VIe Premi Internacional Ramon Lull’
Dankwoord, voorafgegaan (pp 5-10) door de ‘Parlament d’ homenatge a Bob de Nijs’ uitgesproken door Joan Triadu, waarin een beeld geschetst wordt van de laureaat, leven en werk, met vermelding der reeds vroeger ontvangen prijzen. |
In: Buttleti [de la] Fundacio [del] Congres de cultura Catalana, 1991, 12, (desembre), pp 10-14. Met foto; | |
| 1993 | Zitten de huidige staatsstructuren tussen twee stoelen ? Bedenkingen bij actuele gebeurtenissen.
Over ‘het ontbindingsproces van de “état-nation” en de grootschaligheid van het Europese (nieuwsoortige) centralisme… met een midelpuntzoekende kracht… en een midelpuntvliedende reactie… van kleine culturele eenheden (Vlaanderen, Catalonië) of regio’s; met voorbeelden uit Frankrijk en Spanje. |
In: P.E.N. Tijdingen, 1993, 29 (juli), pp 33-38 | |
| 1993 | Het Internationale PEN-Congres te Santiago de Compostella.
Over de heropleving van de Galicische taal en literatuur, dank zij Rosalio de Castro; over de aanwezigheid van Joan Perucho, Jorge Amado, José Saramago, Gonzalo Torrente Ballester; toch gaat het niet goed met het Galicisch, zoals blijkt uit een artikel uit de krant Avui van 16 oktober 1993: ‘Een taal die uit het straatbeeld verdwijnt’ pp 38-41. |
In: P.E.N. Tijdingen, 1993, 31 (december), pp 31-41; | |
| 1994 | [Het Internationaal PEN-Congres te Praag]
O.m. over het voorstel van de Catalaanse PEN m b t de organisatie van de geplande Internationale Conferentie over taalrechten, en de steun ervoor van de Vlaamse PEN
|
In: P.E.N. Tijdingen, 1994, 35 (december), pp 9-18 | |
| 1994 | Waarom schrijft iemand in godsnaam in het Baskisch ?
Gesprek met Bernardo Atxaga, gevolgd door zijn gedicht “Liefje VII” in vertaling. |
In: P.E.N. Tijdingen, 1994, 35 (december), pp 29-37; | |
| 1995 | Berbers in Algerije. | In: P.E.N. Tijdingen, 1995, 36 (maart), pp 25-29. | |
| 1995 | Na Frankfurt ’93 komt Liber ’95 eraan.
De Spaanse Boekenbeurs Liber te Barcelona in 1995. |
In: P.E.N. Tijdingen, 1995, 37 (juni), pp 16-20 | |
| 1995 | TORNER, Carles, Barcelona. Verklaring over Taalrechten;
Vertaling van het artikel «L’escriptor i els drets lingüístics» verschenen in de krant Avui op 22 oktober 1995 |
In: P.E.N. Tijdingen, 1995, 39 (december), pp 24. | |
| 1996 | De Universele verklaring over de Taalrechten. | In: P.E.N. Tijdingen, 1996, 41 (september) pp 3-10. | |
| 1996 | TORNER, Carles. «De schrijver en de taalrechten».
Slottoespraak tijdens de Conferentie over de Verklaring over de Taalrechten te Barcelona (vertaald). |
In: P.E.N. Tijdingen, 1996, 42 (december), pp 40-44. | |
| 1999 | L’atribut arquitectural a l’obra de Josep M. Subirachs. | In : Serra d’or, nr 4, september , 1999, Barcelona pp 36-41. | |
| 2000 | Literatuur, haar geschiedenis en kritiek. | In: P.E.N.-tijdingen, nr 1 , 2000 | |
| 2006 | Mahmud Sobh, hoogleraar Arabisch en islamitische studies aan de Complutense-Universiteit te Madrid: Wie was Cide Hamete Benengeli? Biedt de etymologie een passende verklaring ?
Oorspronkelijk verschenen in Babelia, bijlage van El País. |
In: P.E.N.-Tijdingen, nr 4, jaargang 2006 | |
| 2008 | De Catalaanse cultuur op de boekenbeurs van Frankfurt. Openingstoespraak van Quim Monzó. | In: P.E.N.-Tijdingen, Nr 1, jaargang 2008, p. 41-48. | |
| 2013 | La música polifónica flamenca del segle XV als clàssics Catalans ‘Tirant lo Blanc’ i ‘Curial’. | In: Scripta, revista Internacional de Literatura i Cultura Medieval i Moderna. Vol nr 2 (2013): num. 2 (desembre 2013) | |
| 2016 | La música polifònica flamenca del segle XV a les novel·les clàssiques catalanes. Tirant lo Blanc i Curial e Güelfa, | In: Sapientiae Liberi, Libertati sapientes, ‘Miscellània d’Homenatge a Joan Martí i Castell’, deel II, p. 203 – 211, Uitgave: Universitat Rovira i Virgili, Tarragona, 2016. | |

























