home | Inloggen
Aantal schrijvers: 525 | Aantal boeken:

15394

Van Cuyck, Jan Frans

Maakt deel uit van: ,

Jan Frans VAN CUYCK

Antwerpen, 4 juni 1857 – Antwerpen, 1952

Jan Frans van Cuyck (Antwerpen 1857 – Antwerpen 1952), schrijver van realistische romans over het stedelijk milieu.

Studeerde aan de Normaalschool te Lier. Liberaal van gezindte.

Heeft de verdienste om –in de novelle ‘Carolina Brondeels’ (1882)- als eerste in Vlaanderen  twee partners elkaar op de mond te laten zoenen !

 

BIOGRAFIE

4 Juni 1857: Geboren te Antwerpen,

  • Studeerde aan de staatsnormaalschool van Lier

26 September 1876: Benoemd tot gemeente-onderwijzer te Antwerpen.

1881: Debuteerde met ‘Onder Vrienden, verhalen en novellen’.

  • Het realisme is nog vrij schuchter en vermengd met moraliserende, volksopvoedende en sentimentele ingrediënten.
  • Een paar teksten blijven lezenswaard:
    • Eene inleidende phantazij’, waarin de auteur de beperktheid van zijn literaire gaven erkent maar deze niettemin beaamt (“Ik blijve dan middelmatig, doch ikzelf”)
    • Uit de herinnering van Mr. Lamond’ is zijn vrijzinnig credo – meer antiklerikaal dan atheïstisch-  daar zijn geloof in een opperwezen als incarnatie van het goede onaangetast blijft.

1882:Tot Aandenken, verhalen en novellen’.

  • Verschilt niet merkelijk van zijn eerste bundel.
  • Droeve toestanden’ een pseudo-tragische liefdesgeschiedenis die op zelfmoord uitloopt.
  • Met de novelle ‘Karolina Rondeels’ zet hij nochtans een flinke stap voorwaarts.

Een poging om een door de vader verplicht huwelijk psychologisch weer te geven was voor die jaren een stoutmoedig onderwerp. Het heeft zeker zijn verdienste, al was het maar omdat de auteur als eerste in Vlaanderen het lef heeft gehad om twee partners elkaar op de mond te laten zoenen !

1 November 1882: Leraar geschiedenis en aardrijkskunde aan de kweekschool voor onderwijzers (Stedelijke Normaalschool), waar hij een grote invloed uitoefende.

1884:Twee huwelijken’

  • Vooruitgang inzake realisme in de eerste hoofdstukken, waar twee stedelijke gezinnen, het een uit de burgerij, het ander uit de lagere middenstand, contrastief naar het leven worden getekend en ook secundaire figuren zoals bv. De boekhandelaar Van Heuvel komen zeer waarachtig over.
  • Het verdere boek vormt een curieus amalgaam van oud en nieuw: over vrijzinnigheid wordt even zinvol en onbevangen gesproken als in het werk van Virginie Loveling, maar al wat met de liefde verband houdt komt veeleer aftands en drakerig over, al wordt er zonder verpinken melding gemaakt van een bordeelbezoek.
  • Van Domien Sleeckx navolgers heeft Van Cuyck er het meest moeite mee om consequent realistisch te schrijven.

1888: ‘Segher Janssone’

  • Historische roman die handelt over een opstand tegen Lodewijk van Male door een vriend van Zannekin na het debâcle van Kassel (1328).
  • Een poging in de richting tot de moderne historische roman à la Duitse professorenroman, maar blijft meermaals steken in het romantische model met alle pathos en romantische gevoeligheden vandien.
  • Realistisch is de roman slechts in zoverre dat hij de actuele toestanden, meer bepaald de arbeidersonlusten van 1885, projecteerde op de historische stof, waardoor deze paradoxalerwijze waarachtiger werd. De revolte van Zannekin en de naweeën daarvan hadden immers meer met sociaal-economische dan met nationale factoren te maken.

1888: De bundel ‘Sinjoren

  • Bevat enkele stevige brokken psychologisch realisme
    • Emma en Clara’ vertelt de geschiedenis van een goedaardige, maar zwakke man die een karaktervolle geliefde verstoot om met een oppervlakkige schoonheid in het huwelijk te treden en daarvan de gevolgen moet dragen.
    • ‘Uitstel is achterstel’: tekent de tragische levensloop van een arme dienstbode en haar schroomvallige, besluiteloze minnaar.

1889:Kunstenaarszielen’.

  • Bevat drie novellen die behoren tot het beste wat Van Cuyck heeft geschreven.
  • Ze hebben respectievelijk een schrijver, een schilder en een beeldhouwer als hoofdfiguur. Allen ervaren hun huwelijk –terecht of ten onrechte- als hinderlijk voor hun artistieke bezigheden. Daarbij wordt aangegeven dat de kunstenaar ook in zijn privé-leven niet mag ophouden mens te zijn.
  • De boodschap komt niet als banaal over, daar kunstenaarshuwelijken zoals de auteur ze beschrijft, met aanzienlijke psychologische en intellectuele niveauverschillen tussen de partners, in de 19de eeuw ongetwijfeld reëel waren.

1900:Hartstocht’.

  • Bevat drie novellen, waarin de auteur zich een goed psycholoog toont en de realistische observatiekunst op niveau brengt.
    • ‘Wie met vuur speelt…’ gaat over een verkapt ménage à trois dat op een menselijke catastrofe uitdraait
    • ‘Kwelling’ beschrijft de emoties van een ietwat puriteinse man die zijn vrouw van een vroeger avontuur verdenkt.
    • Alice, de novelle der smart’ voert een jurist ten tonele die zijn overleden vrouw niet kan vergeten maar haar in de persoon van zijn dochter gedeeltelijk terugvindt.

1912:Verloofd’.

  • Valt erg zwak uit. Is een vulgariserende lokale geschiedschrijving, waarin de voornaamste gebeurtenissen te Antwerpen vanaf de Brabantse omwenteling tot aan de napoleontische tijd de revue passeren, met als voornaamste bindmiddel een onwaarschijnlijke liefdesintrige.

Hij leverde literarische en opvoedkundige bijdragen in de tijdschriften  ‘De Toekomst’,  ‘De Nederlandsche Dicht- en Kunsthalle’ ,  ‘Het Nederlandsch Museum’ ,  ‘De Vlaamsche Kunstbode’, enz. o.m. onder het pseudoniem Willem Vrij.

Speelde een actieve rol in Het Taalverbond, de in 1887 opgerichte liberale ‘anti-Academie’ en in de Antwerpse afdeling van het Algemeen Nederlandsch Verbond en op de Nederlandse Congressen.

1952: Overleden te Antwerpen.

 

MEER OVER VAN CUYCK

  • G. Schmook, Frans Jan van Cuyck, in: Mededeelingen van de Vereniging van Vlaamsche Letterkundigen jg. 1953

 

Geraadpleegde bronnen

Referenties

  • WAUTERS, K., Het Vlaamse fictionele proza van Conscience tot Loveling. In: Ada Deprez: Walter Gobbers; Karel Wauters (red.): Hoofdstukken uit de Vlaamse letterkunde in de 19de eeuw. Deel 1. KANTL Gent 1999

 

BIBLIOGRAFIE

Woordje vooraf

  • Vrij veel van zijn publicaties in tijdschriften werden als overdruk uitgegeven. (zie:  Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience )

De bibliografische gegevens werden onder meer nagekeken bij

  • Koninklijke Bibliotheek van België – Brussel / Bibliothèque Royale de Belgique – Bruxelles.
  • Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience – Antwerpen.
  • Piet Devos: Van reuzen tot dwergen. Bibliografie – Vlaamse schrijvers in de 20ste eeuw – Eerste drukken. Kortrijk, eigen beheer 2007

Chronologisch overzicht

Jaar

Titel

Fotogalerij Uitgeverij 1ste druk
1881 Onder Vrienden.  (verhalen en novellen) Antwerpen: imp. et lib. L. de la Montagne. -183p.
1882 Tot Aandenken.  (verhalen en novellen)

Bevat: o m Droeve toestanden; Karolina Brondeels
Antwerpen: imp. et lib. L. de la Montagne. -280p.
1884 Twee Huwelijken. (roman) Antwerpen: imp. et lib. L. de la Montagne. -194p.
1888 Signoren.  (verhalen en novellen) Gent: imp. et lib. Ad. Hoste. -295p.
1888 Segher Janssone, historisch tafereel uit de eerste helft der 14de eeuw. (historische roman) Antwerpen: imp. L. Janssens. -184p.
1889 Kunstenaarszielen.  (novellenbundel) Hasselt : W. Klock, imp. -165p.
1900 Hartstocht. Drie novellen. (novellenbundel)

Bevat: Wie met vuur speelt…; -Kwelling; -Alice, de novelle der smart.
Gent: J. Vuylsteke Koestraat 15 . -231p.

Reeks: Uitgave Taalverbond ; 15
Afmetingen: 19.50 x 12.25
1904 Ikzucht (verhaal) Antwerpen: s.n. -20p.
Overdruk uit de Vlaamsche Kunstbode
1904 Ons hart (verhaal) Gent: s.n. -5p.
Overdruk uit Tijdschrift van het Willemsfonds
1905 Een kind. Eene rustiger woning. In het schemeruurken. (novellen) Gent : Vennootschap Plantyn Korte Koestraat 3A. -40p.
Reeks: Flandria’s Novellen Bibliotheek nr 57.
Afmetingen: 19.50 x 12.50  (geniet)
1908 De Vader (1899). Het leven gaat voorbij. Herinnering (novellen) Van Cuyck 1 Gent: Drukkerij Plantijn (Naamloze Vennootschap) Korte Koestraat 3A. -42p.
Reeks: Flandria’s Novellen Bibliotheek nr 91.
Afmetingen: 18.75 x 12.50 (geniet)
1908 In dien tijd… Herinneringen van een gewezen antwerpschen schoolknaap. (autobiografie)
Penteekeningen van Ed. Van Offel.
Antwerpen : Lodewijk Opdebeek (Boekhandelaar – Uitgever). -95p.
Afmetingen: 22.50 x 16 (ingenaaid of gebonden met geïllustreerde voorkaft)
1912 Verloofd. (historische roman) Antwerpen : Vlaamsche Boekhandel Lodewijk Opdebeek. -203p.
Afmetingen: 21.50 x 15.75 (ingenaaid)
1918 Kwelling Antwerpsch Volksverhaal. (Verhaal uit ‘Hartstocht’ 1900) Antwerpen: Gust Janssens, Bestuurder, Uitgever Kerkstraat 13
Reeks: “Onze Leestafel” nr 58 Volledige romans in volksuitgave
Afmetingen: 40.50 x 27
Geniet – 4 kolommen
Algemeen depot:Bestelhuis voor Boek- en Dagbladhandel Lange Koepoortstraat, 15, Antwerpen