home | Inloggen
Aantal schrijvers: 535 | Aantal boeken:

15559

Jeurissen, Alfons

Maakt deel uit van:

Alfons Jeurissen

Hasselt, 19 mei 1874 – Ekeren, 18 juni 1925

          Jeurissen 0c

De schilder van de Kempen

Tolbeambte bij de douane langs de grensstreek met Nederland.

Verteller van verhalen die zich veelal in de Kempen afspelen. In deze verhalen zijn talrijke sagen verwerkt.

 

BIOGRAFIE

19 mei 1874: Geboren te Hasselt als zoon van een kapelmeester.

1882: Volgde lager en middelbaar onderwijs aan het toen pas opgerichte Sint-Jozefsinstituut aan de Hasseltse Groene Boelvaar.

  • Werd voorzitter van de studentenacademie ‘De Vlaamsche Bloemengaard’.
  • Het talent van Jeurissen viel al op de middelbare school op, waar de opstellen van ‘het jong literarisch wonder’, zoals zijn leraar Jozef Geurts hem noemde, in de klas werden voorgelezen.
  • Uit zijn collegeperiode dateren trouwens twee (onuitgegeven) verhalen, een novelle en een blijspel.

1892: Publiceerde zijn eerste verhaal ‘De turfboer der Platte Wijers’ in het Brusselse letterkundige weekblad Vlaamsch en Vrij.

1894: Jeurissen begon zijn loopbaan als kantoorbediende op het belastingkantoor van Hasselt.

1897: Huwelijk met Anna Maria Maes.

1899: Benoemd als tolbeambte bij de douane.

Jeurissen 0b Eerst stond hij aan de grens te Smeermaas, muteerde in 1899 even naar Stokkem maar vanaf 1900 tot 1911 woonde hij permanent in de douanehuizen te Smeermaas.

  • In 1911 vroeg en bekwam hij mutatie naar Antwerpen waar hij achtereenvolgens werkzaam was te Essen-Ekeren-Antwerpen-Essen-Ekeren.Als tolbeambte doorkruiste hij twintig jaar lang de Maasstreek en de Kempen, West-Vlaanderen en Antwerpen. Zijn taak bestond erin smokkelaars, stropers en dieven op te sporen. Te voet of per fiets moest hij daarvoor nachtenlang langs bossen en vennen, over heivlakten en door moerassen zwerven.
    • Het is tijdens deze tochten dat hij zijn kleurrijke figuren tegenkwam die zijn verhalen (oa Broeder Bertus, Heikleuters) bevolken: herders, bezembinders, turfstekers, heiboeren, kluizenaars.

 

Via de verhalen van Jeurissen komen we te weten hoe de Kempense bevolking begin jaren 1890 – voor de opkomst van de steenkoolindustrie – leefde en werkte, hoe ze zich kleedde en wat hun gewoontes waren. Ze getuigen van hoe de Kempen er in die tijd uitzag.

 

Jeurissen 0d

1904: In het tijdschrift Limburgse bijdragen uitgegeven door het Leesgezelschap van Hasselt verschijnt in de jrg. 1904/1905: De Turfboer der Platte Wijers, volksoverlevering.

1906 tot 1909: Redactielid van Vlaamsche Arbeid.

1906: Een eerste publicatie.  Drie van zijn verhalen – : Broeder Bertus, De witte vrouw, De turfboer – worden onder de titel Broeder Bertus en andere Kempensche volksvertellingen gebundeld uitgegeven in de reeks  Schriften door het Davidsfonds als nr 147.

1907: Heikleuters, in 2 delen uitgegeven, geeft een realistisch, scherp picturaal beeld van het leven van de bezembinders op de eenzame heidevlakte. Aanvankelijk geschreven in Limburgs dialect, werd het in 1914 herdrukt in algemeen Nederlands.

1918: Net voor het einde van wereldoorlog I kwam de novelle Geert de Roerdomp.

  • Het tijdsdecor is de nasleep van de Boerenkrijg eind van de 18de eeuw. De locatie de Langerlose heide rond Genk.  Geert Nys zint op wraak omdat Franse soldaten zijn zwangere vrouw verkrachtten, waarna ze stierf.
  • Geert besluit zich terug te trekken in de Limburgse moerassen en vennen en gaat verder door het leven als guerrillastrijder Geert de Roerdomp. Deze bijnaam wijst erop dat hij de moerassen als geen ander kent en zich als een roerdomp – een soort reiger – haast onzichtbaar tussen het riet kan verstoppen.
  • Wanneer Franse Huzaren hem vragen een eskadron ruiters te gidsen naar Langerlo voor een strafexpeditie, leidt Geert hen door de vennen van het natuurgebied De Maten in Genk. Hij slaagt erin de paarden in paniek te brengen waardoor alle Fransen versmachten in de zompige vijvers.

Het is een  novelle waarin Jeurissen zijn beschrijvend talent ten volle heeft benut. Als geen ander schildert hij de wijdsheid, de wildheid en de meedogenloosheid van de heide.

1918: Net voor het einde van WOI kreeg hij van de Duitse regering een nieuwe baan  aangeboden: bibliothecaris op het Ministerie van Financiën. Een promotie dacht de schrijver.

1919: Omdat hij het Duitse aanbod had aanvaard werd hij beschuldigd van activistische sympathieën. Hij werd tijdelijk geschorst en vervolgens definitief ontslagen als staatsambtenaar, zonder recht op pensioen.

1923 tot 1925 : Opgenomen in het beheer van het weekblad Het Vlaamsche Land.

  • Het weekblad ging failliet door een leesverbod van de aartsbisschop van Mechelen, waarbij het priesters verboden werd om zich nog langer op het blad te abonneren, waardoor het op korte tijd de helft van zijn abonnees verloor. Het blad voer een radicaal Vlaams nationalistische koers waarbij het herhaaldelijk het politieke beleid van de Vlaamse bisschoppen op de korrel nam. Ook anoniem gepubliceerde bijdragen van vooraanstaande Vlaamsgezinde priesters-theologen die de argumenten van de kerkelijke autoriteiten onderuit haalden,  waren het bisdom Mechelen een doorn in het oog.

Hij kreeg een kantoorbaan bij de Mortselse  firma Gevaert, maar zijn elan was definitief gebroken, zowel fysiek als mentaal. Zijn gezondheid ging zienderogen achteruit. Hij leed aan een woekerende longtering.
Na WOI schreef hij maar één werk meer: ‘Heksendans’ (1924) dat ontstaan is uit de ervaringen als douanier. Hij schreef hierin over stropers en smokkelaars. Het verhaal was vermengd met sagen over spoken en heksen.

18 juni 1925: Overleed op 51 jarige leeftijd te Ekeren.

  • Hij werd begraven op het Schoonselhof te Antwerpen. Het grafmonument voor Alfons Jeurissen bevindt zich op perk A – B, Oost.

 

Epiloog

Hoewel zijn werk niet echt meer op grote belangstelling kan rekenen, is hij toch niet helemaal vergeten. Getuigen daarvan zijn de vele activiteiten die rond zijn auteurschap tot op vandaag worden georganiseerd.

1932: Ter ere van Alfons Jeurissen werd na zijn dood in 1932 het Jeurissencomité opgericht.

Het bestond uit een aantal Limburgse letterkundigen die in 1936 de “Vereniging van Limburgse Schrijvers” zouden stichten. De uitvoerende kern werd gevormd door de Hasselaren:

  • Jef Leynen, voorzitter;
  • Jozef Droogmans, ondervoorzitter;
  • Jan Melis, secretaris;
  • Lod. Lavki (E. H. Lodewijk Van Winkel), Eugeen Leën, Hubert Leynen (hoofdredacteur Het Belang van Limburg), Lambert Swerts, Adriaan Theatre, leden.

In Hasselt aan de hoek van de Luikersteenweg en de Toekomststraat lieten zij een reliëfafbeelding van de schrijver oprichten. Zij staat nu op het Lod. Lavkiplein.

1934-1935: Uitgave van zijn verzameld werk door het Jeurissencomité.

1950: Tweede uitgave van zijn Verzameld werk in twee delen uitgegeven door J. Droogmans en A. Theatre.

1971: Bezorgde D. Janssen een editie van zijn Heksendans (1924) en Geert de Roerdomp (1918) in een uitgave van de reeks Literatuur van vroeger en nu.

2010: Van 13 maart tot 4 april liep in het Tuincafé van Het Stadsmus te Hasselt een tentoonstelling ‘Alfons Jeurissen, een eeuw later’ (1874-1925).

  • Op de tentoonstelling waren onder meer zijn brieven en manuscripten te zien, bewaard in het AMVC-Letterenhuis (Antwerpen), en originele uitgaven van zijn boeken. Je kon er ook luisteren naar zijn verhalen. Deze verhalen werden door Tino Bijnens bewerkt naar hedendaags taalgebruik.

Ook het boek ‘Met Alfons Jeurissen op stap door Limburg en Maastricht’ van M.G. Bijnens werd er voorgesteld.

Op de gevel van zijn geboortehuis op de Fruitmarkt, tegenwoordig eetcafé Florian, werd een gedenkplaat vastgetimmerd.

2013: De bibliotheek van Genk, de Dienst Cultuur en de Heemkring Heidebloemke organiseren van 3 augustus tot 5 oktober 2013 een tentoonstelling. “Een eeuw later. Op stap met Alfons Jeurissen.

  • Op tekst van Jef Habex werd een brochure opgesteld en verspreid op 250 exemplaren.

 

Over zijn werk

De verhalen en romans van Jeurissen spelen zich in hoofdzaak af in de Limburgse Kempen. Oude geheimzinnige verhaaltradities en sagenmotieven spelen er een belangrijke rol in. Zij worden tevens gekenmerkt door expressionistische natuurbeschrijvingen en dramatische effecten.

  • In  ‘Heikleuters’ (1907), zijn vertelsels opgetekend uit de mond van de bezembinders die hun lemen optrekje hadden in de heide tussen Zonhoven en Hasselt. Het zijn spookverhalen en heksengeschiedenissen die wortelen in ons volkskundig erfgoed.
  • Het historisch verhaal ‘Geert de Roerdomp’ (1918) situeert zich in de partisanenstrijd van de Boerenkrijg tijdens de Franse overval op de heide van Langerlo.
  • Heksendans‘ (1924) is gegroeid uit gesprekken met zijn collega-douaniers in Peer. Hij geeft er gestalte aan het doen en laten van stropers en smokkelaars en doorweeft zijn verhaal met overleveringen en sagen over spoken en heksen. Op de vlakte is typisch voor de geest van heel zijn oeuvre. De vlakte waarover sprake is in deze roman strekt zich uit van Hechtel tot Lommel, van Peer tot Bree, van Gruitrode tot As, van Hasselt over Zonhoven tot Gellik. In het landschap van Jeurissen is er altijd ruimte voorbehouden aan het mysterieuze, een element dat in het werk van Streuvels niet aanwezig is.

 

Meer over Alfons Jeurissen

 

  • BNTL; Oosthoek; WP-lexicon;
  • L. Swerts, ‘Alfons Jeurissen, de man van het land’, in: Gestalten (1939), p. 22-32;
  • P. Leenders, ‘Alfons Jeurissen’, in: Vijftig Limburgse profielen (1961), p. 96-99;
  • J. Droogmans, ‘De Hasselaar Alfons Jeurissen, de meesterlijke verteller van de Kempen herdacht’, in: De Tijdspiegel 17 (1962) 7, p. 190-194;
  • J. Collen. Alfons Jeurissen en de folkloristische gastronomie (1982);
  • D. Janssen. Alfons Jeurissen (1991);
  • Stefan Brijs, ‘De schilder van de Kempen: Alfons Jeurissen’, in: De vergeethoek (2003), p. 22-28.

 

Geraadpleegde bronnen

Websites

Referenties

  • Stefan Brijs, ‘De schilder van de Kempen: Alfons Jeurissen’, in: De vergeethoek ( Atlas, 2003), p. 22-28
  • Jef Habex, Alfons Jeurissen in Genk, tentoonstelingsbrochure naar aanleiding van de tentoonstelling ‘Een eeuw later. Op stap met Alfons Jeurissen door Limburg en Genk’. In de bibliotheek Genk van 31 augustus t/m 5 oktober 2013.

 

SMAAKMAKER

Een aquarel uit ‘De heikleuters’ illustreert waarom men hem ‘De schilder van de Kempen’ noemde.

“Zoo ver het oog zien kon, gloeiden de kruinen der dennen in koperkleurigen zonnebrand en teekenden met klimmen en dalen een lijn van spichtige naaldentakjes scherp af over het blauwende loof, dat dicht, met schaduwschakeeringen, boven de duizende rode stammen golfde. De hooggekuifde heide tierde weelderig en bebloemd in bruinen en gelen oker onder de diepblauwe avondlucht.”

(geciteerd door S. Brijs. In: De vergeethoek. p. 24)

“Geert trad onder lommerige groengewelven de boslaan uit. Voor hem hen slingerde zich de met mos bevlokte krijtbaan dwars door een zonnige welling van zavelduinen, die als een versteven golvenkudde voor de bossen opgestormd lagen met schuimwitte kammen. Hij beklom die voorwal der vlakte en bleef staan in de heistruiken boven een der hoogste kopjes.
De Langerlose heide, ontzaglijk wijd gestrekt, lag te sindelen en te trillen, doorblakerd van de stokebrand der middagzon.
Aan de zuidelijk einder stak de torennaald van Diepenbeek zwart in de staalharde luchtboord. Het was stikkend heet op de heide en geen zuchtje wind kwam de dorheid der kruiden wat opfrissen.
In de stilte zeurde het gegons der bieën; hier en daar sjirpten heikrekels hun bevangen gilletjes uit, en de buikstemmen van kikvorsen in de poelen reutelden luierig mee. Onspeurbaar ergens in het verblindend gedaver van de zonnebrand, was een leeuwerik geklommen en van daar hoog liet hij zijn gekweel neertikkelen in de ledigheid waar al dat bedeesde gefistel tot een eentonig suizen en zoemen aanduurde, lijzig en geheimvol.
…”

Uit: Geert de Roerdomp.

Hij verzamelde ook Kempische volksvertellingen die pas lang na zijn dood in 1982 werden uitgegeven.

 

BIBLIOGRAFIE

De gegevens van deze bibliografie werden onder meer nagekeken bij

  • Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience – Antwerpen.
  • Koninklijke Bibliotheek van België – Brussel / Bibliothèque Royale de Belgique – Bruxelles.
  • Piet Devos: Van reuzen tot dwergen. Bibliografie – Vlaamse schrijvers in de 20ste eeuw – Eerste drukken. Kortrijk, eigen beheer 2007

Om de foto’s in de fotogalerij te vergroten klikt u op de foto.

Chronologisch overzicht

Jaar Titel Fotogalerij Uitgeverij 1ste druk
1906 Broeder Bertus en andere kempensche volksvertellingen.
Bevat: Broeder Bertus, De witte vrouw, De turfboer.
Yper: Drukkerij Callewaert-De Meulenaere. Uitgever-Drukker van ’T Davidsfonds. -115p.
Reeks: Schriften door het Davidsfonds uitgegeven, nr 147
Afmetingen: 23 x 14.25 (ingenaaid)
1907 Heikleuters I . (roman)
Realistisch, scherp picturaal beeld van het leven van de bezembinders op de eenzame heidevlakte in Heikleuters (1907 in Limburgs dialect; 1914 herdrukt in algemeen Nederlands).
Jeurissen 3 Antwerpen: Boek- en steendrukkerij Jan Boucherij. –136p. (1906)
Reeks: Het Vlaamsche boek. Uitgave van het tijdschrift ‘Vlaamsche Arbeid’ en van den ‘Bond der Jonge Literaire Katholieken van Vlaanderen’.
Afmetingen: 19.50 x 12.50 (ingenaaid)
1907 Heikleuters II . (roman)
Latere uitgaven
1914: uitgave te Tongeren in 2 vol. Delen 16-17 van de reeks ‘Roman voor allen’.
1934: Uitgave bij J. Van Mierlo-Proost te Turnhout /Hasselt: A. Jeurissen-Comité.
1950: in Verzameld werk, Uitgeverij Het Fonteintje te Borgerhout. 2 volumes.
1980: Uitgeverij De roerdomp te Brecht:. -170p. Reeks: Literatuur van vroeger en nu. Nr 45

 

Jeurissen 2 Antwerpen : Boek- en steendrukkerij Jan Boucherij.
Deel II: 137-225p. (1907)
Reeks: Het Vlaamsche boek. Uitgave van het tijdschrift ‘Vlaamsche Arbeid’ en van den ‘Bond der Jonge Literaire Katholieken van Vlaanderen’.
Afmetingen: 19.50 x 12.50 (ingenaaid)
1910 Op de vlakte. Een drieluik. (verhalen)
Bevat: ‘Op de grens’, ‘In zee’ en ‘De oude Bil’.
1922: Amsterdam, Maatschappij voor Goede & Goedkoope Lectuur, 1922 Gebonden, originele gekartoneerde uitgeversomslag, 18.7×12.2 cm., 137 pp.
¶ Vlaamsche Bibliotheek onder leiding van Emmanuel De Bom.
1935: heruitgave bij bij J. Van Mierlo-Proost te Turnhout. Reeks volksbibliotheek nr 13. Met ‘Een woord over A. Jeurissen’ van Marnix Gijsen.
1978: Het verhaal ‘De oude Bill’ wordt opgenomen in ‘Vlaamse dorpsverhalen uit vroeger tijd’ pp 120-148, samenstelling dr. Tjaard W.R. de Haan, in de reeks Prisma nr 1850, Uitg. Het Spectrum, Utrecht.
Maldeghem: Drukkerij V. Delille. -121p.
Reeks: Nr 83 der Duimpjesuitgave.
Afmetingen: 21.50 x 17 ingenaaid)
1913 Van levenden en dooden. Kempensche volksvertellingen. (verhalen)
In deze uitgave vinden we twee reeds vroeger verschenen novellen: Broeder Bertus en de Turfboer der platte Wijers.
De eerste novelle : De Schaduw van een Droom, is echter nieuw.
Tongeren: Drukkerij Theelen. -135p.
Reeks: Roman voor allen nr 9 . 1e jg. Aug. 1913.
Afmetingen: 19 x 11.50 (ingenaaid)
1918 Geert de Roerdomp. (novelle)
1930: bij St-Quintinus-drukkerij te Hasselt (67p.)
1934: bij J. Van Mierlo-Proost te Turnhout/ A. Jeurissen-Comitéte Hasselt. Volksbibliotheek nr 14 (1934)Inleiding Jules Grietens. 204p. Samen met Broeder Bertus.
1950: in Verzameld werk deel I. (Borgerhout: Het Fonteintje)
1985: bij uitgeverij De Roerdomp te Brecht. -190p. Reeks: Literatuur van vroeger en nu; vol. 7
In het weekblad Vlaamsch Leven (1918)
1924 Heksendans. Volksoverleveringen uit de Limburgsche Kempen. (verhalen)
Latere uitgaven:
1934: bij J. Van Mierlo-Proost te Turnhout/ A. Jeurissen-Comitéte Hasselt. Volksbibliotheek nr 12 (1934) Inleiding: August van Cauwelaert. -177p.
1950: Verzameld werk deel II. (Borgerhout: Het Fonteintje)
1971: bij uitgeverij De Roerdomp te Brecht. -85p. Reeks: Literatuur van vroeger en nu; vol. 7
Brugge: J. Houdmont-Carbonez. -149p.
Afmetingen: 22.50 x 14 (ingenaaid)
1930 Geert de Roerdomp – Historisch verhaal (historische roman)
1985: heruitgegeven door Uitgeverij De Roerdomp, Brecht
Hasselt: St-Quintinus-drukkerij. -67p.
[overdruk uit de “Limburgsche Bijdragen” 1927-1928]

HERUITGAVEN

1934-1935 Verzameld werk.
Bevat:
Heksendans. Volksbibliotheek nr 12 (1934) Inleiding: August van Cauwelaert. -177p.
Op de vlakte. Volksbibliotheek nr 13 (1935)Inleiding Marnix Gijsen. 202p.
Geert de Roerdomp.Broeder Bertus. Volksbibliotheek nr 14 (1934)Inleiding Jules Grietens. 204p.
Turnhout: J. Van Mierlo-Proost/Hasselt: A. Jeurissen-Comité.
Reeks: Volksbibliotheek. nrs 12, 13 en 14
1950 Verzameld werk.
Levensschets door Adriaan Theatre ; omslagtekening van G. J. Wallaert .
Bevat: Deel I: Heikleuters, Geert de Roerdomp & De turfboer (inleiding door J.Droogmans). Deel II: Op de vlakte, Heksendans, Broeder Bertus, De witte vrouw & “A.Jeurissen herdacht” (door Adriaan Theatre)
Borgerhout: Het Fonteintje. 2 volumes. (resp. 303 & 305p.)
1971 Heksendans. (verhalen) Brecht: De Roerdomp. -190p.
Reeks: Literatuur van vroeger en nu; vol. 7
1978 De oude Bil. (verhaal) Uit de bundel: “Vlaamse dorpsverhalen uit vroeger tijd”
1980 Heikleuters. (roman)
1907: eerste uitgave bij Boek- en steendrukkerij Jan Boucherij te Antwerpen.
Brecht/Antwerpen: Uitgeverij De roerdomp. -170p.
Reeks: Literatuur van vroeger en nu. Nr 45
1982 Kempische volksvertellingen / [ Alfons Jeurissen] ; naar het oude volksboek vrij bewerkt door Albert Van Hageland. Antwerpen: Beckers -219p.
Reeks: Vlaamse volksboeken. Borgerhout; vol. 1982: 2
1985 Geert de Roerdomp. (historische roman)
Omslag: Beatrijs Lombaerts.
Heruitgave van 1930 in een bewerking van Dries Janssen.
 
 Jeurissen 1 Brecht/Antwerpen: Uitgeverij De Roerdomp. -85p.
Afmetingen: 21 x 13.50 (paperback)
Op de achterflap: “Dries Janssen heeft het verhaal wat naar onze tijd toe gehaald, maar angstvallig vermeden om ook maar aan iets te raken dat behoort tot Jeurissens geest.”